Σοβαρά ζητήματα ως προς τη διαδικασία, την αιτιολόγηση και την αποτίμηση κρατικής γης που παραχωρήθηκε στην Αρχιεπισκοπή Κύπρου, ως αποζημίωση για εκκλησιαστική γη στην Έγκωμη που είχε απαλλοτριωθεί από το κράτος, καταγράφει η Αρχή κατά της Διαφθοράς στην ανακοίνωσή της για τα αποτελέσματα της έρευνας γύρω από το βιβλίο του Μακάριου Δρουσιώτη «Κράτος Μαφία».
Η συγκεκριμένη υπόθεση εξετάζεται στο κεφάλαιο «The offshore President» και συνδέεται με τους ισχυρισμούς του κ. Δρουσιώτη για ευρύτερο πλαίσιο σχέσεων μεταξύ του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Αναστασιάδη και της Αρχιεπισκοπής Κύπρου.
Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς που καταγράφονται στην ανακοίνωση, τον Απρίλιο του 2014 δημοσιεύθηκε σε εφημερίδα συμβόλαιο αγοράς ακινήτου της Αρχιεπισκοπής στη Λεμεσό από την Άντρη Αναστασιάδη, σύζυγο του τότε Προέδρου. Κατά τον κ. Δρουσιώτη, η τιμή αγοράς ήταν χαμηλή για την περιοχή και το μέγεθος του ακινήτου. Ο ίδιος συνέδεσε την αγορά αυτή με τη σχέση του Νίκου Αναστασιάδη με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο Β΄, υποστηρίζοντας ότι ο Αρχιεπίσκοπος υπέβαλλε συχνά οικονομικά αιτήματα προς τον τότε Πρόεδρο και ότι αυτά, κατά κανόνα, ικανοποιούνταν.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Δρουσιώτης αναφέρθηκε και σε προηγούμενη απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, με την οποία εγκρίθηκε η παραχώρηση κρατικής γης μεγάλης αξίας στην Αγία Νάπα προς την Αρχιεπισκοπή. Η παραχώρηση έγινε ως αποζημίωση για εκκλησιαστική γη στην Έγκωμη, η οποία είχε απαλλοτριωθεί από το κράτος.
Κατά τον ισχυρισμό του κ. Δρουσιώτη, η παραχώρηση κρατικής γης ήταν παράνομη ή αντικανονική, επειδή η Αρχιεπισκοπή δεν δικαιούτο – όπως υποστήριζε – να λάβει κρατική γη ως αντάλλαγμα, αλλά μόνο χρηματική αποζημίωση. Ωστόσο, οι Λειτουργοί Επιθεώρησης δεν υιοθέτησαν αυτή τη θέση ως το βασικό πρόβλημα της υπόθεσης. Αντιθέτως, διαπίστωσαν ότι η Αρχιεπισκοπή μπορούσε, κατ’ αρχήν, να ζητήσει αποζημίωση με τη μορφή κρατικής γης και όχι μόνο με χρήματα.
Το ζήτημα, σύμφωνα με τα ευρήματα, εντοπίζεται στη διαδικασία με την οποία εγκρίθηκε η παραχώρηση, στην ελλιπή αιτιολόγηση της «εξαιρετικής περίπτωσης» και στην αποτίμηση των τεμαχίων που τελικά μεταβιβάστηκαν.
Στις 11 Ιουλίου 2013 συνεδρίασε η αρμόδια Διυπουργική Επιτροπή για θέματα παραχώρησης, ανταλλαγής ή εκμίσθωσης κρατικής γης. Σε αυτήν συμμετείχε ο τότε υπουργός Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος, Νίκος Κουγιάλης. Η Επιτροπή εξέτασε αίτημα της Αρχιεπισκοπής για παραχώρηση κρατικής γης στην Αγία Νάπα, ως μέρος της αποζημίωσης που όφειλε το κράτος για την απαλλοτριωθείσα εκκλησιαστική γη στην Έγκωμη.
Η Επιτροπή αποφάσισε να εισηγηθεί την έγκριση του αιτήματος ως «εξαιρετική περίπτωση» και το θέμα οδηγήθηκε στο Υπουργικό Συμβούλιο, το οποίο ενέκρινε την εισήγηση στις 10 Οκτωβρίου 2013.
Με βάση την απόφαση, η Αρχιεπισκοπή θα λάμβανε κρατικά τεμάχια στην Αγία Νάπα με αναγραφόμενη αξία €5.712.000. Προβλεπόταν επίσης η καταβολή επιπλέον ποσού €280.000, ώστε να καλυφθεί πλήρως το υπόλοιπο της αποζημίωσης που της οφειλόταν.
Ωστόσο, από μεταγενέστερα στοιχεία του Κτηματολογίου προέκυψε ότι τα οκτώ τεμάχια που τελικά μεταβιβάστηκαν στην Αρχιεπισκοπή είχαν, με βάση τη γενική εκτίμηση του 2013, αξία €10.638.300. Η διαφορά, όπως καταγράφεται στην ανακοίνωση, ήταν ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς η αξία της γης που τελικά μεταβιβάστηκε εμφανίζεται σχεδόν €5 εκατομμύρια μεγαλύτερη από εκείνη που παρουσιάστηκε κατά τη διαδικασία λήψης της απόφασης.
Οι Λειτουργοί Επιθεώρησης διαπίστωσαν ακόμη ότι στον διοικητικό φάκελο της διαδικασίας, όπως αυτός προσκομίστηκε ενώπιόν τους, δεν υπήρχε έκθεση εκτίμησης, μεθοδολογία ή άλλο υποστηρικτικό υλικό που να εξηγεί πώς προέκυψε η αξία των €5.712.000. Το ποσό εμφανιζόταν ως συνολικό, χωρίς αναλυτική εξήγηση.
Περαιτέρω, σύμφωνα με τα ευρήματα, δεν υπήρχε επαρκής αιτιολόγηση για τη διαδικασία με την οποία δημιουργήθηκαν τα συγκεκριμένα τεμάχια που τελικά μεταβιβάστηκαν στην Αρχιεπισκοπή, ούτε για την επιμέρους αποτίμησή τους. Οι Λειτουργοί Επιθεώρησης έκριναν ότι η παρουσίαση της αποτίμησης χωρίς τα αναγκαία υποστηρικτικά στοιχεία εμπόδισε τον αποτελεσματικό έλεγχο της συναλλαγής.
Σύμφωνα με την κατάληξή τους, η Διυπουργική Επιτροπή ενέκρινε την παραχώρηση κρατικής γης μεγάλης αξίας, χαρακτηρίζοντας την υπόθεση ως «εξαιρετική», χωρίς δέουσα αιτιολογία στον διοικητικό φάκελο και χωρίς επαρκή τεκμηρίωση της αποτίμησης.
Ως μέλος της Επιτροπής, ο Νίκος Κουγιάλης συμμετείχε στην εισήγηση για έγκριση της παραχώρησης. Οι Λειτουργοί Επιθεώρησης έκριναν ότι, υποστηρίζοντας την εισήγηση χωρίς να διασφαλιστεί ότι η αξία της γης και η «εξαιρετική» μεταχείριση ήταν δεόντως αιτιολογημένες, ενδέχεται να άσκησε την εξουσία του με αυθαίρετο τρόπο.
Η πιθανή βλάβη στο δημόσιο συμφέρον, όπως αναφέρεται, προκύπτει από το γεγονός ότι το κράτος φαίνεται να παραχώρησε στην Αρχιεπισκοπή γη πολύ μεγαλύτερης αξίας από εκείνη που είχε παρουσιαστεί τότε στα αρμόδια όργανα. Συνεπώς, η Δημοκρατία ενδέχεται να υπέστη σοβαρή απώλεια κρατικής περιουσίας.
Στην κατάληξη της συγκεκριμένης ενότητας, οι Λειτουργοί Επιθεώρησης καταλογίζουν στον πρώην υπουργό Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Νίκο Κουγιάλη ενδεχόμενο πλημμέλημα κατάχρησης εξουσίας.
Την ίδια ώρα, η ανακοίνωση σημειώνει ρητά ότι δεν εντοπίστηκε μαρτυρία πως ο κ. Κουγιάλης αποκόμισε, άμεσα ή έμμεσα, προσωπικό όφελος από τη διαδικασία λήψης της απόφασης. Για τον λόγο αυτό, η πιθανή κατάχρηση εξουσίας που εξετάζεται δεν συνιστά κακούργημα, αλλά πλημμέλημα.
Το βασικό συμπέρασμα της υπόθεσης, όπως προκύπτει από την ανακοίνωση της Αρχής, δεν είναι ότι η Αρχιεπισκοπή δεν μπορούσε να αποζημιωθεί με κρατική γη. Είναι ότι η συγκεκριμένη παραχώρηση εγκρίθηκε ως «εξαιρετική περίπτωση», χωρίς επαρκή τεκμηρίωση στον διοικητικό φάκελο και με τελική μεταβίβαση γης που, με βάση μεταγενέστερα στοιχεία του Κτηματολογίου, εμφανίζεται να είχε αξία σχεδόν €5 εκατομμύρια μεγαλύτερη από εκείνη που παρουσιάστηκε κατά τη λήψη της απόφασης.
