Η συζήτηση για το νέο Τοπικό Σχέδιο Λευκωσίας πέρασε πλέον στο στάδιο της δημόσιας διαβούλευσης, με τους κατοίκους να θέτουν στο τραπέζι προβλήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητά τους. Στις πανδημοτικές συγκεντρώσεις που πραγματοποιήθηκαν το τελευταίο διάστημα σε Λατσιά και Γέρι, Στρόβολο και στον μητροπολιτικό Δήμο Λευκωσίας, οι παρεμβάσεις δεν περιορίστηκαν σε επιμέρους αλλαγές πολεοδομικών ζωνών. Κυκλοφοριακό, δόμηση, υποδομές και ποιότητα ζωής βρέθηκαν, επίσης, στο επίκεντρο, με τους δημότες να προειδοποιούν ότι προβλήματα που παραμένουν άλυτα εδώ και χρόνια μπορεί να επιδεινωθούν εάν δεν ληφθούν υπόψη στην επόμενη αναθεώρηση.
Δύο ζητήματα εμφανίζονται σχεδόν παντού: το κυκλοφοριακό και η ανάγκη επανεξέτασης των συντελεστών δόμησης, με αρκετούς κατοίκους και ιδιοκτήτες να ζητούν μεγαλύτερα περιθώρια αξιοποίησης της γης. Γύρω από αυτά, όμως, ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για τη φοιτητική στέγη, το πράσινο, τα σχολεία, τις οχληρές χρήσεις, τις μεγάλες δημόσιες εκτάσεις και τις ακριτικές συνοικίες. Η διαδικασία για τα νέα Τοπικά Σχέδια Λευκωσίας, Λεμεσού, Λάρνακας και Πάφου ανακοινώθηκε τον περασμένο Ιούνιο, με πολίτες, ιδιώτες, δήμους και οργανωμένα σύνολα να καλούνται να υποβάλουν απόψεις μέσω του ΙΠΠΟΔΑΜΟΥ, μέχρι τις 18 Οκτωβρίου. Οι εισηγήσεις θα αξιολογηθούν από τους μελετητές και στη συνέχεια από το Πολεοδομικό Συμβούλιο, με τη συνολική διαδικασία να εκτιμάται ότι θα διαρκέσει περίπου δύο χρόνια.
Περισσότερη δόμηση, αλλά με ποιους όρους;
Η αύξηση του συντελεστή δόμησης είναι από τα πιο συχνά αιτήματα. Δεν υπάρχει ένας ενιαίος συντελεστής για ολόκληρη τη Λευκωσία, αφού διαφοροποιείται ανάλογα με την πολεοδομική ζώνη. Στις βασικές οικιστικές ζώνες συναντώνται σήμερα συντελεστές από 40% στην Κα9 και 60% στην Κα8, μέχρι 80% στην Κα7, 90% στην Κα6, 100% στην Κα5, 120% στην Κα4 και 140% στην Κα3. Αυτό που ζητούν αρκετοί δημότες είναι να εξεταστεί αύξηση εκεί όπου οι συνθήκες το επιτρέπουν, ιδιαίτερα μέσα στον υφιστάμενο αστικό ιστό, ώστε η ανάπτυξη να μην οδηγείται συνεχώς προς την περιφέρεια.
Το μέγεθος της πίεσης για αλλαγές στις πολεοδομικές ζώνες αποτυπώνεται ιδιαίτερα στην περίπτωση Λατσιών και Γερίου. Από το 2020 μέχρι σήμερα, σύμφωνα με στοιχεία που κατέχει ο «Π», έχουν καταγραφεί 275 ιδιωτικά αιτήματα ή έντυπα απόψεων, τα οποία αφορούν συνολικά περίπου 300 τεμάχια γης. Το 75% των αιτημάτων αφορά τα Λατσιά και το υπόλοιπο 25% το Γέρι. Η συντριπτική πλειονότητα συνδέεται άμεσα με την οικιστική ανάπτυξη: το 70% αφορά αίτημα ένταξης σε οικιστική ζώνη ή αναβάθμισης της υφιστάμενης ζώνης. Ένα επιπλέον 5% αφορά ένταξη σε εμπορική ζώνη ή αναβάθμισή της, 10% ένταξη σε ζώνη ειδικών χρήσεων και 5% τροποποίηση ή ειδικό καθεστώς προστασίας. Το υπόλοιπο 10% αφορά άλλα αιτήματα, μεταξύ των οποίων και ένταξη γης σε βιοτεχνική ζώνη. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η συζήτηση για το νέο Τοπικό Σχέδιο δεν περιορίζεται σε μια γενική απαίτηση για μεγαλύτερους συντελεστές. Σε μεγάλο βαθμό αφορά την ίδια την κατηγοριοποίηση της γης και την επιδίωξη ιδιοκτητών να αποκτήσουν τα τεμάχιά τους μεγαλύτερες δυνατότητες ανάπτυξης, κάτι που οι μελετητές θα κληθούν να σταθμίσουν σε σχέση με τις υποδομές, το οδικό δίκτυο και τον ευρύτερο πολεοδομικό σχεδιασμό. Η συζήτηση συνοδεύεται από ανησυχία για τα ύψη των νέων οικοδομών και για την πίεση που μπορούν να δεχθούν γειτονιές οι οποίες αναπτύχθηκαν με μονοκατοικίες. Κάτοικοι ζητούν να αποφεύγονται απότομες αλλαγές στην κλίμακα μιας περιοχής και να υπάρχει πιο ομαλή μετάβαση όπου επιτρέπονται μεγαλύτερα κτήρια. Στο μεταξύ, ακόμη πιο έντονα επανέρχεται το κυκλοφοριακό.
Εξάπλωση και επιστροφή στο κέντρο
Μία από τις βασικές παραμέτρους που τέθηκαν στην παρουσίαση του Τοπικού Σχεδίου, είναι ότι η Λευκωσία εδώ και δεκαετίες εξαπλώνεται προς τα νότια προάστια, μεταφέροντας κατοικίες, εμπορικές δραστηριότητες και υπηρεσίες μακριά από τον ιστορικό και εμπορικό της πυρήνα. Οι μελετητές θεωρούν ότι πρέπει να βρεθούν κίνητρα για επιστροφή κατοίκων στο κέντρο, στις ακριτικές περιοχές και στην εντός των τειχών πόλη, όπου εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό οικιστικό απόθεμα.
Σε δηλώσεις του στον «Π», ο δήμαρχος Λευκωσίας Χαράλαμπος Προύντζος, ανέφερε ότι η πρώτη παρουσίαση ήταν «αρκετά διαφωτιστική», καθώς επιβεβαίωσε τη σημαντική γήρανση του πληθυσμού, ιδιαίτερα κοντά στη γραμμή αντιπαράταξης, αλλά και τη δυνατότητα του νέου μητροπολιτικού δήμου να φιλοξενήσει πολλαπλάσιο πληθυσμό από αυτόν της απογραφής του 2021, ακόμη και με τους σημερινούς συντελεστές δόμησης. Όπως σημείωσε, τα συγκριτικά δεδομένα δείχνουν ότι η ανεξέλεγκτη επέκταση της πόλης προς περιμετρικά αστικά κέντρα επηρέασε αρνητικά την πληθυσμιακή πυκνότητα και την εμπορικότητα του κέντρου. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η συνένωση του τέως Δήμου Λευκωσίας με την Έγκωμη, Αγλαντζιά και Άγιο Δομέτιο δημιουργεί, υπό προϋποθέσεις, σημαντικές δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει τις μεγάλες διαφορές στο εσωτερικό του νέου δήμου. Χαρακτηριστική, είπε, ήταν παρέμβαση δημότη Καϊμακλίου προς κατοίκους της Έγκωμης: «Σας ακούμε τόση ώρα να παραπονιέστε επειδή έχετε ανάπτυξη και νεολαία στην Έγκωμη, φέρτε μας τα εμάς που τα έχουμε ανάγκη». Κατά τον δήμαρχο, η φράση αποτυπώνει την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές και όχι οριζόντιες λύσεις.
Άλλο Έγκωμη, άλλο Καϊμακλί
Σαφώς το κυκλοφοριακό είναι το πλέον μεγάλο πρόβλημα, και προκαλεί την έντονη ανησυχία των δημοτών σε ολόκληρη τη πρωτεύουσα. Μάλιστα δεν είναι λίγοι οι δημότες που εξέφρασαν σε συγκεντρώσεις την άποψη ότι η Λευκωσία τείνει να γίνει μια «δεύτερη» Λεμεσός, όσον αφορά την κίνηση στους δρόμους και είναι κάτι που καταγράφηκε έντονα.
Στην Έγκωμη και την Αγλαντζιά, η μεγάλη παρουσία φοιτητών έχει μετατρέψει τη στέγαση σε ιδιαίτερο πολεοδομικό ζήτημα. Στην Έγκωμη υπάρχει προβληματισμός για την υπερσυγκέντρωση φοιτητών και τις συνεχείς ανεγέρσεις εστιών, ενώ στην Αγλαντζιά τίθεται περισσότερο η ανάγκη οργανωμένης φοιτητικής στέγης.
Μεγάλες εκτάσεις όπως η Κρατική Έκθεση, ο Ιππόδρομος και η περιοχή του ΣΟΠΑΖ μπαίνουν, επίσης, στη συζήτηση. Οι κάτοικοι ζητούν περισσότερο πράσινο και δημόσιους χώρους, χωρίς να αποκλείουν την αξιοποίηση μέρους των εκτάσεων για προσιτή κατοικία. Ο κ. Προύντζος ανέφερε ότι στη διαβούλευση τέθηκαν, επίσης, η Λεωφόρος Μακεδονίας, η επέκταση της Γλαύκου Κληρίδη, το Μητροπολιτικό Πάρκο της Έκθεσης, η Μακαρίου και η εμπορικότητα του κέντρου, οι πολυκατοικίες σε περιοχές χαμηλής δόμησης, ο Ιππόδρομος και οι Κεντρικές Φυλακές.
Στην Παλλουριώτισσα, το Καϊμακλί και τον Τακτακαλά οι ανησυχίες είναι περισσότερο κοινωνικές και δημογραφικές: γήρανση του πληθυσμού, αποχώρηση νεότερων οικογενειών, μετανάστευση, σχολικές μονάδες και η δυνατότητα των περιοχών να ξαναγίνουν ελκυστικές για νέο κόσμο.
Στον Στρόβολο, η Λεωφόρος Στροβόλου και η κίνηση προς το κέντρο της Λευκωσίας βρέθηκαν στο επίκεντρο, μαζί με την ανησυχία ότι νέες αναπτύξεις θα προσθέσουν μεγαλύτερο φορτίο σε δρόμους που ήδη πιέζονται. Αντίστοιχοι προβληματισμοί ακούγονται και αλλού, όπου η αύξηση της δόμησης συνδέεται με την ανάγκη για έργα οδικής υποδομής και καλύτερες δημόσιες μεταφορές.
Οι ακριτικές περιοχές
Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνουν οι ακριτικές περιοχές, για τις οποίες ζητείται ουσιαστικότερη στήριξη και ειδική πολεοδομική αντιμετώπιση. Η Λευκωσία παραμένει μοιρασμένη και οι γειτονιές κοντά στη γραμμή αντιπαράταξης κουβαλούν βάρη που δεν έχουν άλλες περιοχές της πρωτεύουσας. Ο δήμαρχος σημείωσε ότι η «ημικατοχή της πρωτεύουσας» εξακολουθεί να επηρεάζει τον αστικό ιστό και τις προοπτικές της πόλης, δημιουργώντας, όπως είπε, άνισες συνθήκες σε σύγκριση με παράκτιες περιοχές. Κατά τον ίδιο, το κράτος θα πρέπει να δώσει μεγαλύτερη σημασία στον μητροπολιτικό δήμο, καθώς πολεοδομικές και χωροταξικές αποφάσεις προηγούμενων δεκαετιών, υπό την επίδραση μικρών και μεγάλων συμφερόντων, δεν λειτούργησαν πάντοτε προς όφελος της πρωτεύουσας.
