Τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένα κράτος μέλος μπορεί να υποχρεωθεί να αποζημιώσει πολίτη για ζημία που υπέστη εξαιτίας δικαστικής απόφασης αντίθετης προς το ενωσιακό δίκαιο διευκρινίζει με δύο αποφάσεις που εξέδωσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης την Τρίτη.
Το Δικαστήριο επιβεβαιώνει ότι η απλή παράβαση της υποχρέωσης προδικαστικής παραπομπής δεν αρκεί από μόνη της για τη θεμελίωση ευθύνης κράτους: απαιτείται επιπλέον να έχει παραβιαστεί κανόνας δικαίου της Ένωσης που αποσκοπεί στην απονομή δικαιωμάτων σε ιδιώτες, καθώς και να συντρέχει κατάφωρη παραβίαση με αιτιώδη συνάφεια προς τη ζημία.
Στη υπόθεση που αφορά τη Ρουμανική δικαιοσύνη, το ΔΕΕ έκρινε ότι δεν στοιχειοθετείται ευθύνη, καθώς οι κανόνες περί προσδιορισμού γεωργικών εκτάσεων για ενισχύσεις αποσκοπούν στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης και όχι στην απονομή δικαιωμάτων σε μεμονωμένους γεωργούς.
Αντίθετα, στην πορτογαλική υπόθεση που αφορά πρώην εργαζομένους της Air Atlantis και απόφαση του πορτογαλικού Ανωτάτου Δικαστηρίου του 2009, το Δικαστήριο έκρινε ότι οι διατάξεις της οδηγίας περί μεταβίβασης επιχειρήσεων αποσκοπούν σαφώς στην προστασία δικαιωμάτων εργαζομένων. Το ΔΕΕ παρέθεσε τρία στοιχεία που καταδεικνύουν ενδεχόμενη κατάφωρη παραβίαση εκ μέρους του πορτογαλικού Ανωτάτου Δικαστηρίου, αφήνοντας ωστόσο την τελική κρίση στο αιτούν δικαστήριο.
Οι δύο αποφάσεις εκδόθηκαν την ίδια ημέρα ακριβώς επειδή αφορούν το ίδιο νομικό ερώτημα από αντίθετες οπτικές, λειτουργώντας συμπληρωματικά. Και στις δύο υποθέσεις, ανώτατο εθνικό δικαστήριο είχε αρνηθεί να παραπέμψει ζήτημα ερμηνείας δικαίου της Ένωσης στο ΔΕΕ, άρνηση που στη συνέχεια αμφισβητήθηκε δικαστικά ως πηγή ζημίας για τον πολίτη. Όσον αφορά τις αποφάσεις, το ΔΕΕ χρησιμοποιεί τη ρουμανική υπόθεση για να δείξει πού σταματά η ευθύνη, δηλαδή όταν ο παραβιαζόμενος κανόνας εξυπηρετεί γενικό δημόσιο συμφέρον και όχι ατομικά δικαιώματα, ενώ χρησιμοποιεί την την πορτογαλική για να δείξει πού αρχίζει, όταν ο κανόνας προστατεύει ρητά δικαιώματα ιδιωτών, όπως των εργαζόμενων σε αυτή την περίπτωση.
Μαζί, οι δύο αποφάσεις συνθέτουν ένα δεδικασμένο, όπου η άρνηση προδικαστικής παραπομπής από ανώτατο δικαστήριο δεν οδηγεί αυτόματα σε αποζημίωση, αλλά μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό στοιχείο κατάφωρης παραβίασης όταν συνδυάζεται με παράβαση κανόνα που κατοχυρώνει δικαιώματα, διευκρινίζοντας πότε η αδράνεια ενός εθνικού Ανωτάτου ή Εφετείου απέναντι στο ΔΕΕ μπορεί να μεταφραστεί σε δικαίωμα αποζημίωσης κατά του κράτους.
Πηγή: ΚΥΠΕ
