Από το 2000 έως το 2013, το κράτος δαπάνησε €4.150.000 για τη διαμόρφωση υπόγειων χώρων σε αναπτύξεις που ανήκουν σε ιδιώτες με σκοπό τη δημιουργία καταφυγίων σε περίπτωση πολεμικής σύρραξης. Για τη δημιουργία αυτών των καταφυγίων υπάρχει γραπτή συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών, ενώ οι ιδιοκτήτες λάμβαναν χορηγία, σύμφωνα με σχέδιο χορηγιών για τη δημιουργία καταφυγίων που ενέκρινε το Υπουργικό Συμβούλιο. Ως αποτέλεσμα της απόφασης αυτής, κατά την περίοδο 2000–2013 δημιουργήθηκαν περίπου 2.300 καταφύγια, με συνολική δυναμικότητα περίπου 250.000 ατόμων.
Με βάση τις εν λόγω συμφωνίες, οι χώροι αυτοί διαμορφώθηκαν με έξοδα του κράτους. Συγκεκριμένα, τοποθετήθηκαν μεταλλικές θύρες, μεταλλικά παράθυρα, φεγγίτες, ντεπόζιτα νερού και τουαλέτες. Το καθεστώς ιδιοκτησίας των υπογείων χώρων δεν μεταβλήθηκε και παραμένει στον εκάστοτε ιδιοκτήτη.
Οι διαπιστώσεις
Στους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν την περασμένη εβδομάδα, για πρώτη φορά σε όλα τα καταφύγια της Πολιτικής Άμυνας, διαπιστώθηκε ότι 194 χώροι, οι οποίοι ήταν καταχωρημένοι ως καταφύγια, δεν είναι πλέον διαθέσιμοι, καθώς τα υπόγεια δεν υφίστανται πια, είτε λόγω κατεδάφισης των οικοδομών, είτε λόγω αλλαγής της χρήσης τους. Οι ιδιοκτήτες προέβησαν σε προσθήκες που μείωσαν τον διαθέσιμο χώρο ή ακόμη και στην κατάργηση των καταφυγίων, μετατρέποντάς τα σε διαμερίσματα χωρίς, μάλιστα, να ενημερώσουν την Πολιτική Άμυνα. Με τις ενέργειες αυτές παραβίασαν τη συμφωνία που είχαν υπογράψει με το κράτος για τη διατήρηση των καταφυγίων, βάσει της οποίας το κράτος είχε δαπανήσει χιλιάδες ευρώ για τη διαμόρφωση των υπόγειων χώρων σε καταφύγια.
Διάτρητες οι συμφωνίες
Όπως είναι σε θέση να γνωρίζει ο «Π», οι συμφωνίες με τους ιδιώτες που συνάφθηκαν μεταξύ των ετών 2000–2013 διαπιστώθηκε ότι είναι διάτρητες. Δεν παρέχουν στο κράτος το δικαίωμα να λάβει νομικά μέτρα εναντίον των συγκεκριμένων ιδιωτών, προκειμένου να διεκδικήσει τα χρήματα που δαπάνησε για τη διαμόρφωση των υπόγειων χώρων σε καταφύγια, τα οποία οι ίδιοι μετέτρεψαν παράνομα σε διαμερίσματα.
Όπως μας διευκρινίστηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών, δεν είναι στις προθέσεις του η λήψη νομικών μέτρων.
Μετατράπηκαν σε αποθήκες….
Με βάση τις υπό αναφορά συμφωνίες, που αφορούν καταφύγια που δημιουργήθηκαν κατά την περίοδο 2000–2013, οι ιδιοκτήτες των υπόγειων χώρων έχουν την υποχρέωση, σε περίπτωση ανάγκης, να παραδώσουν εντός 24 ωρών τον χώρο καθαρό και άδειο, ώστε να χρησιμοποιηθεί για την προστασία του άμαχου πληθυσμού. Ωστόσο, όπως διαπιστώθηκε από τους επιτόπιους ελέγχους που ολοκληρώθηκαν την περασμένη εβδομάδα, δεκάδες καταφύγια δεν είναι σε θέση να καταστούν διαθέσιμα εντός 24 ωρών, καθώς απαιτείται η μετακίνηση μεγάλων αντικειμένων και ο καθαρισμός τους.
Από τους ίδιους ελέγχους διαπιστώθηκε, επίσης, ότι για άλλα 288 καταφύγια έχει διαφοροποιηθεί το καθεστώς δημόσιας χρήσης και παραμένουν ιδιωτικά, προοριζόμενα πλέον για χρήση μόνο από τους ιδιοκτήτες ή/και τους ενοίκους τους.
Συνέχιση χωρίς χορηγία
και κάλυψη κόστους
Στις 10 Ιουλίου 2013, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε πρόταση του Υπουργείου Εσωτερικών για αναστολή του παραπάνω προγράμματος δημιουργίας καταφυγίων και τη μετακίνηση των πολιτικών μηχανικών και των τεχνικών της Πολιτικής Άμυνας στις επαρχιακές διοικήσεις. Παράλληλα, αποφασίστηκε η συνέχιση της συντήρησης των υφιστάμενων καταφυγίων με μέριμνα της Πολιτικής Άμυνας.
Σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, και συγκεκριμένα στις 28 Ιανουαρίου 2015, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τη συνέχιση του προγράμματος δημιουργίας και συντήρησης καταφυγίων Πολιτικής Άμυνας, με την αξιοποίηση ενός πολιτικού μηχανικού από την Πολιτική Άμυνα, ο οποίος μετακινήθηκε το 2020 στην Επαρχιακή Διοίκηση Λευκωσίας.
Με βάση την πιο πάνω απόφαση, το κόστος συντήρησης των νέων χώρων που δημιουργούνται ως καταφύγια, βαραίνει τους ιδιοκτήτες. Δεν τοποθετούνται πλέον μεταλλικές θύρες, παράθυρα ή άλλα εξαρτήματα ούτε καταβάλλεται οποιοδήποτε ποσό ως χορηγία όπως γινόταν στο παρελθόν.
Επιστροφή στα κίνητρα
13 χρόνια μετά
Στην προχθεσινή του συνεδρία, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε την πρόταση του υπουργού Εσωτερικών, Κωνσταντίνου Ιωάννου, για την εφαρμογή ειδικού σχεδίου παροχής πολεοδομικών κινήτρων, με στόχο την αύξηση του αριθμού των καταφυγίων και την ενίσχυση της δυνατότητας προστασίας του πληθυσμού σε περίπτωση φυσικών καταστροφών και εχθρικής επίθεσης.
Τα πολεοδομικά κίνητρα για τη δημιουργία νέων καταφυγίων, αφορούν την παραχώρηση πρόσθετου συντελεστή δόμησης ύψους 5%. Τα κίνητρα θα παραχωρούνται για τα επόμενα τρία χρόνια τόσο σε νέες αναπτύξεις που θα περιλαμβάνουν υπόγειους χώρους, όσο και σε υφιστάμενες αναπτύξεις που διαθέτουν υπόγειους χώρους, νοουμένου ότι είναι αδειοδοτημένες.
Σημειώνεται ότι, η εν λόγω αύξηση θα υπολογίζεται με βάση μέγιστο εμβαδόν τα 1.000 τ.μ., ανεξαρτήτως του συνολικού μεγέθους του τεμαχίου.
Δυσαρέσκεια και ευθύνες
Ο υπουργός Εσωτερικών, Κωνσταντίνος Ιωάννου, δεν έκρυψε τη δυσαρέσκειά του για το γεγονός ότι μια υπηρεσία του υπουργείου του, η Πολιτική Άμυνα, δεν ανταποκρίθηκε στην αποστολή της σε ό,τι αφορά τα καταφύγια. «Οι διαβεβαιώσεις που λαμβάναμε ήταν ότι βρίσκονταν σε καλή κατάσταση. Ωστόσο, δεν πραγματοποιούνται νέοι έλεγχοι στο σύνολο των καταφυγίων, όπως θα έπρεπε, αλλά αποσπασματικά και δειγματοληπτικά», δήλωσε ο υπουργός. «Άρα, στην πράξη, είναι η πρώτη φορά που εφαρμόστηκε αυτό το σχέδιο και φάνηκαν οι αδυναμίες του, δηλαδή η έλλειψη καθαριότητας και το γεγονός ότι σε πολλά από τα καταφύγια επήλθαν μετατροπές, οι οποίες όμως οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι έπρεπε να είχαν εντοπιστεί μέσα από ελέγχους που όφειλε να πραγματοποιήσει η Πολιτική Άμυνα», παρατήρησε. Οι διαπιστώσεις έγιναν και τα συμπεράσματα βγήκαν. Αυτό που απομένει πλέον είναι ο καταλογισμός των ευθυνών.
