Το κράτος γυρίζει την πλάτη στα θύματα βίας: Γυναίκες καταγγέλλουν ενδοοικογενειακή βία αλλα στη συνέχεια το παίρνουν πίσω

«Μίλα». «Μην φοβάσαι». «Σπάσε τη σιωπή σου». Είναι τα μηνύματα που επαναλαμβάνονται σε κάθε εκστρατεία κατά της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας. Καλούμε τις γυναίκες να βρουν τη δύναμη να καταγγείλουν τον κακοποιητή τους, να εγκαταλείψουν μια βίαιη σχέση, να εμπιστευτούν τις Αρχές. Τι συμβαίνει, όμως, όταν μια γυναίκα αποφασίσει τελικά να μιλήσει; Όταν χρειάζεται δικηγόρο, χρήματα για να επιβιώσει, ασφαλή στέγη για την ίδια και τα παιδιά της;

Εκεί αρχίζει μια δεύτερη δοκιμασία. Γιατί η καταγγελία δεν σημαίνει αυτομάτως απελευθέρωση από τη βία και η προστασία που υπόσχεται το κράτος δεν αποδεικνύεται πάντοτε αρκετή. Γυναίκες εγκαταλείπουν την προσπάθεια εξασφάλισης νομικής αρωγής έπειτα από μήνες αναμονής, άλλες βρίσκονται αντιμέτωπες με οικονομικά εμπόδια, ενώ ορισμένες, έχοντας φύγει από το κακοποιητικό περιβάλλον, δεν έχουν πού να μείνουν.

Όσα κατατέθηκαν χθες στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής αναδεικνύουν μια σκληρή αντίφαση: η Πολιτεία ενθαρρύνει τα θύματα να καταγγέλλουν αλλά δεν έχει εξασφαλίσει μια ολοκληρωμένη αλυσίδα στήριξης για όσα ακολουθούν.

Τρεις στις δέκα εγκαταλείπουν

Αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία που παρουσίασε η επιστημονική διευθύντρια του Συνδέσμου για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ), δρ Άντρη Ανδρονίκου.

Από τον Ιούνιο του 2023 μέχρι τις 23 Οκτωβρίου 2026 καταχωρίστηκαν 95 αιτήσεις δωρεάν νομικής αρωγής από γυναίκες που εξυπηρετεί ο οργανισμός. Από αυτές εξετάστηκαν 60 και εγκρίθηκαν 42, πλήρως ή μερικώς.

Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, είναι ότι 28 αιτήσεις, σχεδόν τρεις στις δέκα, αποσύρθηκαν από τις ίδιες τις γυναίκες. Σύμφωνα με την κ. Ανδρονίκου, οι περισσότερες αποσύρσεις σημειώνονται κατά τη δεύτερη ή τρίτη παρουσία στο δικαστήριο, δηλαδή τρεις έως έξι μήνες μετά την αρχική αίτηση.

Οι αριθμοί αφορούν αποσύρσεις αιτήσεων νομικής αρωγής και όχι απαραίτητα αστυνομικών καταγγελιών. Αναδεικνύουν, όμως, πόσο δύσκολη μπορεί να αποδειχθεί ακόμη και η προσπάθεια εξασφάλισης δικηγόρου.

Η αναμονή, η οικονομική αβεβαιότητα και η ανάγκη διαχείρισης πολλαπλών προβλημάτων μπορούν να εξαντλήσουν μια γυναίκα που προσπαθεί να ξεφύγει από τη βία. Δεν είναι απαραίτητα η απουσία θέλησης που οδηγεί στην εγκατάλειψη μιας διαδικασίας. Είναι και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες καλείται να συνεχίσει.

«Έχεις μισθό, βρες δικηγόρο»

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικές ήταν οι αιτιολογίες που μετέφερε η επιστημονική διευθύντρια του ΣΠΑΒΟ για περιπτώσεις μη έγκρισης νομικής αρωγής.

«Έχει μισθό, ενδεχομένως μπορεί να διορίσει δικηγόρο», «παίρνει επιδόματα», «δεν έχει δάνειο, άρα μπορεί να πληρώσει δικηγόρο», ήταν μερικά από τα παραδείγματα που κατέγραψε ο οργανισμός.

Σε παλαιότερη παρέμβασή της, η κ. Ανδρονίκου είχε αναφερθεί ακόμη και σε περίπτωση γυναίκας με εισόδημα μόλις 600 ευρώ που δεν εξασφάλισε νομική αρωγή.

Παρά τη νομοθετική τροποποίηση του 2024, η οποία αποσκοπούσε στη διευκόλυνση της πρόσβασης θυμάτων έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας στη δικαιοσύνη, η κ. Ανδρονίκου ανέφερε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις εξακολουθούν να ζητούνται κοινωνικοοικονομικές εκθέσεις. Έθεσε μάλιστα ζήτημα εσφαλμένης εφαρμογής ή ασάφειας της νομοθεσίας.

Παράλληλα, κατήγγειλε ότι αρκετές γυναίκες λαμβάνουν αποσπασματική προστασία, αφού εγκρίνονται ορισμένα αιτήματα νομικής αρωγής αλλά όχι άλλα, όπως διαδικασίες διαζυγίου και οικονομικές διεκδικήσεις.

Η δυσκολία δεν σταματά στην αίθουσα του δικαστηρίου. Ο ΣΠΑΒΟ προειδοποιεί για αυξανόμενη αστεγία και συγκαλυμμένη αστεγία κακοποιημένων γυναικών, οι οποίες φιλοξενούνται προσωρινά σε δομές, καταλύματα ή σπίτια συγγενών, χωρίς μόνιμη στεγαστική λύση.

Το 2025 το «Σπίτι της Γυναίκας» διαχειρίστηκε 374 περιπτώσεις, εκ των οποίων 153 ήταν νέες. Περίπου 35 περιπτώσεις καταγράφονται ετησίως ως επαναλαμβανόμενες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες επέστρεψαν στον κακοποιητή τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις η βία συνεχίζεται ακόμη και μετά τον χωρισμό.

Χιλιάδες καταγγελίες

Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται στα στοιχεία της Αστυνομίας. Σύμφωνα με προηγούμενες επίσημες δημοσιοποιήσεις, το 2021 καταγράφηκαν 3.347 αναφορές ενδοοικογενειακής βίας, το 2022 άλλες 3.082 και το 2023 συνολικά 2.988.

Στο νεότερο υπόμνημα που κατατέθηκε στην Επιτροπή καταγράφονται 3.439 αναφορές για το 2024 και 3.726 για το 2025. Συνολικά, τα δημοσιοποιημένα αυτά στοιχεία αποτυπώνουν περισσότερες από 16.500 αναφορές μέσα σε πέντε χρόνια, με επιμέρους διαφοροποιήσεις μεταξύ των στατιστικών καταγραφών.

Δεν πρόκειται απαραίτητα για ισάριθμα διαφορετικά θύματα ούτε όλες οι αναφορές καταλήγουν σε ποινικές υποθέσεις. Οι αριθμοί, ωστόσο, αποκαλύπτουν το τεράστιο βάρος που καλούνται να διαχειριστούν οι κρατικές υπηρεσίες.

Και ενώ χιλιάδες άνθρωποι απευθύνονται στις Αρχές, το ερώτημα πόσοι εξασφαλίζουν την ουσιαστική υποστήριξη που χρειάζονται μετά την καταγγελία παραμένει.

«Δεν αρκεί να εντοπίζουμε τα θύματα»

Την ανάγκη να μετατοπιστεί το βάρος από τον εντοπισμό των θυμάτων στην αποτελεσματική προστασία τους ανέδειξε εκ μέρους του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου η Σουζάνα Παύλου.

Όπως επισήμανε, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στον εντοπισμό των περιστατικών. Η αποτελεσματικότητα του συστήματος εξαρτάται κυρίως από την ποιότητα και την ταχύτητα της παρέμβασης που ακολουθεί.

Εισηγήθηκε να αξιολογηθούν οι υφιστάμενες διαδικασίες, τα πρωτόκολλα και οι αρμοδιότητες όλων των υπηρεσιών, ώστε να διαπιστωθεί πού εντοπίζονται καθυστερήσεις, κενά και επικαλύψεις.

Στο ίδιο ζήτημα στάθηκε και η εκπρόσωπος του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως, επισημαίνοντας ότι οι διοικητικές δυσλειτουργίες, οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και οι καθυστερήσεις επηρεάζουν άμεσα την προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην έλλειψη διαφάνειας, καθώς εσωτερικές οδηγίες και πρωτόκολλα δεν είναι πάντοτε γνωστά στους πολίτες, στους δικηγόρους ή ακόμη και στους επαγγελματίες που καλούνται να τα εφαρμόσουν.

Το αποτέλεσμα είναι οι γυναίκες να προσπαθούν να διεκδικήσουν δικαιώματα χωρίς να γνωρίζουν πάντοτε ποιες διαδικασίες οφείλουν να ακολουθήσουν οι αρμόδιες υπηρεσίες.

Red Flag και νέες υποσχέσεις

Την έλλειψη επαρκούς συντονισμού παραδέχθηκε και η υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας, Τίνα Παύλου, ανακοινώνοντας ότι ολοκληρώθηκε η επεξεργασία του πλαισίου λειτουργίας του «Σπιτιού της Γυναίκας», με στόχο την επέκτασή του σε άλλες επαρχίες από το 2027.

Από την πλευρά του, ο υπουργός Δικαιοσύνης, Κώστας Φυτιρής, ανακοίνωσε ότι στις 10 Νοεμβρίου προγραμματίζεται η προκήρυξη διαγωνισμού για την πλατφόρμα Red Flag, με στόχο να τεθεί σε λειτουργία το πρώτο τρίμηνο του 2027. Η πλατφόρμα θα επιτρέπει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ υπηρεσιών για περιστατικά υψηλού κινδύνου.

Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε στη Βουλή, κανένα ηλεκτρονικό εργαλείο δεν μπορεί από μόνο του να αναπληρώσει την έλλειψη προσωπικού, την καθυστέρηση των διαδικασιών και την απουσία ολοκληρωμένης στήριξης.

Γιατί η πραγματική προστασία δεν εξαντλείται στην καταχώριση μιας καταγγελίας. Αρχίζει όταν μια γυναίκα βρίσκει τη δύναμη να μιλήσει και κρίνεται από το κατά πόσο το κράτος θα σταθεί δίπλα της μέχρι να μπορέσει να ξαναχτίσει τη ζωή της.