Ένας Πρόεδρος πανέτοιμος. Να μην κάνει τίποτα

Υπάρχει μια λέξη που ο Νίκος Χριστοδουλίδης έχει αναγάγει σε ολόκληρη πολιτική φιλοσοφία. Η «ετοιμότητα». Είναι έτοιμος για συνομιλίες. Πανέτοιμος για διευρυμένη διάσκεψη. Έτοιμος να καταθέσει νέες προτάσεις. Έτοιμος να συζητήσει μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Έτοιμος να αξιοποιήσει κάθε παράθυρο ευκαιρίας. Τόσο έτοιμος, που κοντεύει να ολοκληρώσει τη θητεία του περιμένοντας να ξεκινήσει.

Ας εξηγήσει, λοιπόν, κάποιος στον Πρόεδρο ότι η ετοιμότητα δεν αποτελεί πολιτικό επίτευγμα. Είναι η προϋπόθεση για να αρχίσει κανείς να εργάζεται. Στην επιστήμη της Ψυχολογίας υπάρχει τεράστια έρευνα που αποδεικνύει ότι η πρόθεση δεν είναι αρκετή για να υλοποιήσει κανείς ένα στόχο. Αυτό το κενό ανάμεσα στην πρόθεση και την πράξη χρειάζεται συγκεκριμένες δεξιότητες για να καλυφθεί. Για αυτό δεν μπορεί ένας Πρόεδρος να ζητά πολιτική αναγνώριση επειδή δηλώνει έτοιμος να κάνει τη δουλειά για την οποία εξελέγη. Ούτε μπορεί να παρουσιάζει την επανάληψη των προθέσεών του ως απόδειξη αποτελεσματικότητας. Από τον Μάρτιο του 2023 μέχρι σήμερα, σχεδόν τέσσερα χρόνια αργότερα, πόσες φορές ακούσαμε για ετοιμότητα, πρωτοβουλίες, κινητικότητα, θετικό κλίμα και παράθυρα ευκαιρίας; Και τι ακριβώς έχει αλλάξει επί του εδάφους;

Δεν έχει ανοίξει ούτε ένα νέο οδόφραγμα. Ούτε μία νέα δίοδος που να διευκολύνει την καθημερινότητα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Συζητούμε για τη Μια Μηλιά, την Αθηένου, το Πυρόι, το Καϊμακλί, τα Κόκκινα. Προτάσεις, αντιπροτάσεις, εναλλακτικές προτάσεις, τρίτες και τέταρτες εναλλακτικές. Έχουμε αποκτήσει αξιοσημείωτη εμπειρία στη διαπραγμάτευση του τρόπου με τον οποίο θα διαπραγματευτούμε.

Βεβαίως, τα οδοφράγματα δεν ανοίγουν μονομερώς. Κανείς δεν ζητά από τον Χριστοδουλίδη να κάνει θαύματα ή να παραγνωρίσει τις ευθύνες της Άγκυρας. Ζητά, όμως, να μας εξηγήσει πώς αντιλαμβάνεται την πολιτική πρωτοβουλία όταν, ύστερα από τόσες συναντήσεις, το μόνο χειροπιαστό αποτέλεσμα είναι ακόμη μία ανακοίνωση περί ετοιμότητας.

Η κάθοδος της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν αυτή την εβδομάδα προσφέρει άλλη μία ευκαιρία για το αγαπημένο κυβερνητικό αφήγημα της κινητικότητας. Μόνο που η ίδια η απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα φρόντισε, πριν ακόμη επιστρέψει στην Κύπρο, να προσγειώσει όσους εξακολουθούν να συγχέουν τις συναντήσεις με την πρόοδο. Επισήμανε ότι οι επαφές των δύο ηγετών δεν έχουν αποδώσει πρόοδο ούτε στα οδοφράγματα ούτε στα υπόλοιπα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Και είπε κάτι που θα έπρεπε να αναρτηθεί σε περίοπτη θέση στο Προεδρικό. «Σημασία δεν έχει ο αριθμός των προτάσεων, αλλά η πολιτική βούληση να συμφωνηθούν και να εφαρμοστούν».

Ο Χριστοδουλίδης έχει δεκαεννέα προτάσεις. Ο Έρχιουρμαν επτά. Θα μπορούσαν να έχουν δεκαεννέα χιλιάδες. Αν καμία δεν υλοποιείται, οι αριθμοί δεν έχουν ιδιαίτερη αξία. Εκτός αν καθιερώσουμε νέο δείκτη αξιολόγησης της προεδρικής αποτελεσματικότητας. Δηλαδή, από τις πόσες προτάσεις κατατέθηκαν ανεξαρτήτως αποτελέσματος.

Η Ολγκίν, μάλιστα, υπενθύμισε ότι οι πολιτικοί υπολογισμοί των ηγεσιών δεν μπορούν να υπερισχύουν της προοπτικής μιας ενωμένης Κύπρου. Μια παρατήρηση που αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα όπου το Κυπριακό συχνά αντιμετωπίζεται περισσότερο ως ζήτημα διαχείρισης πολιτικού κόστους παρά ως ιστορική ευθύνη.

Φαίνεται τελικά ότι αυτή η «ετοιμότητα» που επικαλείται ο Πρόεδρος έχει εξελιχθεί σε χαρακτηριστικό της ευρύτερης κυβερνητικής λειτουργίας. Στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών, για παράδειγμα, συζητούσαμε και φέτος για τον βαθμό ετοιμότητας, για τα κενά που εντοπίστηκαν και για όσα έπρεπε να είχαν γίνει μετά τις καταστροφές του προηγούμενου καλοκαιριού. Στην ενέργεια εξακολουθούμε να ακούμε για σχεδιασμούς, στρατηγικές και έργα που θα αλλάξουν το ενεργειακό μας μέλλον, ενώ οι πολίτες πληρώνουν σήμερα το κόστος των καθυστερήσεων. Στο υδατικό συζητούμε για την ανάγκη επιτάχυνσης των υποδομών, ενώ η λειψυδρία δεν περιμένει να ολοκληρωθούν οι κυβερνητικές συσκέψεις. Ετοιμότητα για τον αφθώδη πυρετό και χάσαμε ένα τεράστιο κομμάτι της κτηνοτροφίας μας!

Σκέφτομαι ότι μάλλον αυτή είναι η μεγαλύτερη πολιτική επιτυχία του Νίκου Χριστοδουλίδη. Έχει καταφέρει να παρουσιάζει την πρόθεση ως δράση, τη διαδικασία ως αποτέλεσμα και την αναμονή ως στρατηγική. Να μετατρέπει την πολιτική στασιμότητα σε διαρκή προετοιμασία για μια εξέλιξη που βρίσκεται πάντοτε λίγο πιο κάτω. Μετά την επόμενη συνάντηση. Μετά την επόμενη επίσκεψη. Μετά την επόμενη διάσκεψη. Μετά το επόμενο παράθυρο ευκαιρίας.

Και στο μεταξύ ο χρόνος περνά. Όχι ο πολιτικός χρόνος του Προέδρου. Εκείνος μπορεί να γεμίζει με επισκέψεις, συναντήσεις, δηλώσεις και φωτογραφίες. Περνά ο πραγματικός χρόνος μιας κοινωνίας που εξακολουθεί να ζει με τη διαίρεση. Περνά ο χρόνος των ανθρώπων που περιμένουν στα οδοφράγματα, των νέων που μεγαλώνουν χωρίς να γνωρίζουν την άλλη κοινότητα, των προσφύγων που γερνούν και των ευκαιριών συνεργασίας που χάνονται.

Στις 9 Νοεμβρίου έχει προγραμματιστεί ακόμη μία τριμερής συνάντηση. Θα ακούσουμε, πιθανότατα, ξανά για εποικοδομητικό κλίμα, ειλικρινή ανταλλαγή απόψεων και ανάγκη συνέχισης των προσπαθειών. Μακάρι αυτή τη φορά να διαψευστούμε. Μακάρι να υπάρξει έστω ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Γιατί η Κύπρος δεν χρειάζεται έναν Πρόεδρο που να είναι διαρκώς έτοιμος να αρχίσει. Χρειάζεται έναν Πρόεδρο που να μπορεί να μας δείξει τι έχει καταφέρει. Και, κυρίως, χρειάζεται να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την απουσία αποτελεσμάτων ως φυσιολογική κατάσταση, αρκεί να συνοδεύεται από τις κατάλληλες δηλώσεις.

Διότι, η ιστορία δεν θα καταγράψει πόσο έτοιμος δήλωνε ο Νίκος Χριστοδουλίδης. Θα καταγράψει τι έκανε. Και μέχρι στιγμής, ανάμεσα σε τόση ετοιμότητα και τόσα παράθυρα ευκαιρίας, το μόνο παράθυρο που φαίνεται να είναι ορθάνοιχτό με συνέπεια είναι η απόσταση ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις του.