Στο ευρωπαϊκό τραπέζι οι πρόσθετες παρεμβάσεις για την ενέργεια

Η διήμερη συνεδρίαση της Συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες, οδήγησε, παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις των κρατών - μελών, στην παροχή πολιτικής κατεύθυνσης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να υποβάλει προτάσεις για νέες παρεμβάσεις μείωσης του ενεργειακού κόστους. Η διατύπωση στα συμπεράσματα είναι μεν γενική, αλλά περιγράφει το πλαίσιο των μέτρων που αναμένουν τα κράτη-μέλη. 

Ειδικότερα, στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την ανταγωνιστικότητα, υπάρχει αναφορά στην ανάγκη εξέτασης πρόσθετων στοχευμένων και προσωρινών μέτρων για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών της ενέργειας. Επίσης υπάρχει αναφορά στις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στα κράτη-μέλη, καθώς αναγνωρίζεται η ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι επιμέρους εθνικές ιδιαιτερότητες.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το κείμενο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών-μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας». 

Η διατύπωση αυτή ταιριάζει στις διεκδικήσεις της Κύπρου. Υπενθυμίζεται ότι ο υπουργός Οικονομικών, Μάκης Κεραυνός είχε θέσει στις συνεδριάσεις του ECOFIN το ζήτημα της περαιτέρω μείωσης των ειδικών φόρων κατανάλωσης, της αλλαγής του τρόπου υπολογισμού του ΦΠΑ στους λογαριασμούς της ηλεκτρικής ενέργειας και κυρίως να δοθεί σε χώρες με καλή δημοσιονομική επίδοση -όπως η Κύπρος- ευελιξία στις δαπάνες. Η Κύπρος δεν αντιτίθεται στην ιδέα να αναβληθεί η εφαρμογή του νέου συστήματος εμπορίας ρύπων (Emissions Trading System 2- ETS2) προκειμένου να αποφευχθεί η επιβάρυνση των υγρών καυσίμων με πρόσθετα τέλη. Η πλήρης λειτουργία του ETS2 έχει προγραμματιστεί για το 2028.

Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης εμφανίστηκε ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα. Σχετικά με το ETS2 είπε ότι «όπως είναι η διατύπωση μας ικανοποιεί και θεωρώ ότι και η Επιτροπή έχει αντιληφθεί τη σημασία, έτσι ώστε να υπάρξει περαιτέρω αναβολή, ειδικότερα στην εφαρμογή του ETS2». Εκτίμησε ότι δεν πρέπει να κληθούν να πληρώσουν πολίτες και επιχειρήσεις «σε μια συγκυρία όπου υπάρχουν τόσες πολλές προκλήσεις λόγω του ενεργειακού κόστους και μάλιστα από μια κρίση που κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει πότε θα τελειώσει».

Μια δύσκολη συζήτηση

Η συζήτηση για τα ενεργειακά δεν ήταν εύκολη και σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά στο διεθνή Τύπο, υπήρξαν και στιγμής έντασης, ειδικά για το ETS2.

Το ETS2 επεκτείνει την πολιτική τιμολόγησης του άνθρακα σε μεταφορές και κτήρια που δεν καλύπτονται πλήρως από το υφιστάμενο σύστημα ETS. Ο στόχος είναι να καταστήσει ακριβότερη τη χρήση ορυκτών καυσίμων που προκαλούν εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, ώστε να ενθαρρύνει τη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.

Το αίτημα κρατών-μελών για αναβολή της εφαρμογής του ETS2 δεν πέρασε. Ιταλία, Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχία και Σλοβακία, πίεσαν για αναβολή, επικαλούμενες την επιβάρυνση των καταναλωτών. Η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, οι σκανδιναβικές χώρες και η Ολλανδία επέμειναν στη διατήρηση του πλαισίου. Η αντιπαράθεση προκάλεσε ένταση μεταξύ του Γερμανού Καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς και της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι. Η διαπραγμάτευση διακόπηκε αρκετές φορές και τα συμπεράσματα χρειάστηκε να ξαναγραφτούν τέσσερις φορές. 

Οι "27" ζήτησαν τελικά από την Επιτροπή μόνο επικαιροποιημένη αξιολόγηση των επιπτώσεών του, ιδίως όσον αφορά τον σχεδιασμό και τις δικλείδες προστασίας. Για το υφιστάμενο ETS ζήτησαν να περιοριστούν η μεταβλητότητα των τιμών άνθρακα και οι επιπτώσεις της στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, διατηρώντας παράλληλα τον κεντρικό ρόλο του συστήματος στην πράσινη μετάβαση. Κάλεσαν, επίσης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να επιταχύνει τη νομοθετική διαδικασία για το Market Stability Reserve, με στόχο τον περιορισμό της υπερβολικής μεταβλητότητας των τιμών. 

Το αποτέλεσμα καλύπτει εν μέρει τα δύο αιτήματα. Η Ιταλία δεν εξασφάλισε την αναβολή του ETS2, αλλά η επαναξιολόγηση που ζητείται από την Επιτροπή διατηρεί το ζήτημα ανοιχτό και μπορεί να επανέλθει όταν παρουσιαστούν τα αποτελέσματά της. Σε σχέση με τις πρόσθετες παρεμβάσεις που ζήτησε η Ελλάδα για την προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, το κείμενο δεν περιλαμβάνει ειδική δημοσιονομική πρόβλεψη. Αναγνωρίζει, ωστόσο, την ανάγκη άμεσης δράσης και παραπέμπει στις προτάσεις της Επιτροπής.

O προϋπολογισμός

Το μεγάλο διακύβευμα της συνόδου, ήταν η πρόοδος για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ). Πρόοδος δεν υπήρξε και η συζήτηση θα συνεχιστεί σε νέα σύνοδο τον Νοέμβριο. Στόχος είναι συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους και να μην παραταθεί η συζήτηση και το 2027 καθώς σε πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, Ιταλία και Πολωνία, διεξάγονται εκλογές. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα ανακοίνωσε ότι θα συγκαλέσει μια επιπλέον συνάντηση στις 26 Νοεμβρίου, σε μια προσπάθεια να ξεπεραστούν οι διαφωνίες και να τεθούν οι βάσεις για μια τελική συμφωνία τον Δεκέμβριο. Για να φέρει τις πλευρές πιο κοντά σε μια συμφωνία, θα παρουσιάσει νέα δημοσιονομικά στοιχεία πριν από τη συνάντηση. Μιλώντας στους "27", ο κ. Κόστα προειδοποίησε ότι η υπέρβαση της προθεσμίας του τέλους του έτους θα καθυστερήσει τις πληρωμές της ΕΕ προς τους αγρότες και τους ερευνητές πέρα από την 1η Ιανουαρίου 2028, ημερομηνία κατά την οποία προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ ο νέος προϋπολογισμός. Εάν οι ηγέτες δεν καταλήξουν σε συμφωνία τον Δεκέμβριο, οι εκλογές σε κράτη - μέλη ενδέχεται να αναβάλουν τη σύναψη συμφωνίας μέχρι τον Μάιο ή ακόμη και τον Οκτώβριο του 2027, προειδοποίησε ο Κόστα τους ηγέτες στις καταληκτικές του παρατηρήσεις, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ που ενημερώθηκαν για τις συζητήσεις.

Πηγές: ΚΥΠΕ, ΑΠΕ - ΜΠΕ, politico