Από το φορολογικό έτος 2026, δηλαδή για τα εισοδήματα που θα αποκτηθούν από την επομένη χρονιά, τίθεται σε εφαρμογή το σκέλος της φορολογικής μεταρρύθμισης, που αφορά τις διαδικασίες βεβαίωσης και είσπραξης των φόρων, αναδιαμορφώνοντας τις υποχρεώσεις πολιτών και επιχειρήσεων απέναντι στις φορολογικές αρχές.
Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις, υποχρέωση υποβολής δήλωσης αποκτούν πλέον περισσότερες κατηγορίες φυσικών προσώπων. Η φιλοσοφία του νομοθέτη είναι ότι κάθε πρόσωπο με ουσιαστική οικονομική παρουσία –είτε από μισθωτές υπηρεσίες, είτε από αυτοτελή εργασία, είτε από άλλες πηγές– πρέπει να εντάσσεται στο μητρώο του Τμήματος Φορολογίας, ανεξάρτητα από το αν ο φόρος του μηδενίζεται μέσω αφορολόγητου ή εκπτώσεων.
Δηλώσεις έως το 71ο έτος
Σε ό,τι αφορά τα φυσικά πρόσωπα, η πιο ουσιαστική αλλαγή αφορά τη διεύρυνση όσων υποχρεούνται να υποβάλλουν φορολογική δήλωση, ανεξάρτητα από το ύψος του εισοδήματός τους. Από το 2026 και εφεξής, υποχρέωση δήλωσης έχουν όλα τα φυσικά πρόσωπα που είναι κάτοικοι της Δημοκρατίας και κατά την 31η Δεκεμβρίου του φορολογικού έτους έχουν συμπληρώσει το 25ο έτος και δεν έχουν υπερβεί το 71ο έτος της ηλικίας τους, ακόμη και αν δεν είχαν φορολογητέο εισόδημα μέσα στο έτος. Η αλλαγή έχει ισχύ από το φορολογικό έτος 2026, δηλαδή αφορά τις φορολογικές δηλώσεις που θα υποβληθούν το 2027.
Πρόκειται για μια αλλαγή που επηρεάζει χιλιάδες πολίτες. Μέχρι και το φορολογικό έτος 2024 ίσχυε εξαίρεση για φυσικά πρόσωπα με εισόδημα κάτω από το αφορολόγητο όριο. Η εξαίρεση αυτή παύει να εφαρμόζεται από το 2026, με στόχο –όπως προκύπτει από τη νομοτεχνική αιτιολόγηση– τη δημιουργία πλήρους φορολογικής εικόνας για το σύνολο του οικονομικά ενεργού πληθυσμού.
Επίσης, άτομο έχει υποχρέωση να υποβάλει ειδοποίηση για εγγραφή στο Φορολογικό Μητρώο και εξασφάλιση αριθμού φορολογικής ταυτότητας εάν είναι κάτοικος της Δημοκρατίας και έχει συμπληρώσει το 25ο έτος της ηλικίας του, ή έχει εισοδήματα που εμπίπτουν στο άρθρο 5 του περί Φορολογίας του Εισοδήματος Νόμου. Ως μεταβατική διάταξη προβλέπεται ότι άτομο το οποίο για τα φορολογικά έτη 2026 και 2027 δεν έχει εισοδήματα που εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 5 του περί Φορολογίας του Εισοδήματος Νόμου και δεν είναι ήδη εγγεγραμμένος στο Φορολογικό Μητρώο, δύναται να υποβάλει την ειδοποίηση για εγγραφή στο Φορολογικό Μητρώο μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2027.
Για τα φυσικά πρόσωπα, η τελευταία ημερομηνία υποβολής της φορολογικής δήλωσης είναι η 31η Ιουλίου του έτους που ακολουθεί το φορολογικό έτος.
Τα ενοίκια
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η νέα διάταξη για την καταβολή ενοικίων, καθώς εισάγει υποχρεωτική ιχνηλασιμότητα στις συναλλαγές που αφορούν ακίνητη ιδιοκτησία. Από την έναρξη ισχύος της διάταξης, κάθε ενοίκιο για ακίνητο εντός της Δημοκρατίας καταβάλλεται αποκλειστικά:
- μέσω τραπεζικού εμβάσματος,
- με χρεωστική ή πιστωτική κάρτα, ή
- με οποιοδήποτε άλλο αναγνωρισμένο ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής.
Ρητά απαγορεύεται η αποδοχή ενοικίου με μετρητά, ενώ η μη συμμόρφωση επισύρει ποινικές και διοικητικές κυρώσεις. Ειδικότερα, πρόσωπο που παραλείπει να συμμορφωθεί με ή παραβιάζει τις διατάξεις των κανονισμών που θα εκδοθούν από το Υπουργικό Συμβούλιο, είναι ένοχο αδικήματος και σε περίπτωση καταδίκης του υπόκειται σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις €5.000 ή σε φυλάκιση για χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει τα τρία έτη ή και στις δύο αυτές ποινές.
Νομικά πρόσωπα - αυτοαπασχολούμενοι
Για εταιρείες και αυτοεργοδοτούμενους με υποχρέωση ετοιμασίας ελεγμένων ή επισκοπημένων λογαριασμών, η μεταρρύθμιση φέρνει διπλή αλλαγή:
Συντόμευση της προθεσμίας υποβολής της φορολογικής δήλωσης στις 31 Ιανουαρίου.
Επιμήκυνση της προθεσμίας πληρωμής της αυτοφορολογίας, στις 31 Ιουλίου, δίνοντας περισσότερο χρόνο για ταμειακή διαχείριση μετά την υποβολή.
Η λογική είναι να δοθεί επαρκής χρόνος στις επιχειρήσεις να τακτοποιήσουν τις ταμειακές τους ροές, χωρίς όμως να καθυστερεί η βεβαίωση του φόρου.
Παραμένει η δυνατότητα του Υπουργικού Συμβουλίου να καθορίζει μεταγενέστερη προθεσμία, εφόσον κριθεί αναγκαίο.
Οι ασφαλιστικές εταιρείες
Διαγράφηκε το άρθρο της νομοθεσίας που προνοούσε τον υπολογισμό προσωρινής φορολογίας για τις ασφαλιστικές εταιρείες, βάσει ειδικού τρόπου φορολόγησης. Η κίνηση αυτή εντάσσεται στη βούληση για απλοποίηση και ενοποίηση του φορολογικού πλαισίου, ώστε συγκεκριμένοι κλάδοι να μην τυγχάνουν ιδιαίτερης μεταχείρισης σε επίπεδο μηχανισμού υπολογισμού της προκαταβολής.
Πρακτικά, οι ασφαλιστικές θα εντάσσονται πλέον στο γενικό σύστημα προσωρινής φορολογίας, με βάση τα κοινά κριτήρια εισοδήματος και κερδοφορίας, όπως ισχύουν για τις υπόλοιπες εταιρικές οντότητες. Η αλλαγή εκτιμάται ότι θα αυξήσει τη διαφάνεια και θα διευκολύνει τον φορολογικό έλεγχο, καθώς το Τμήμα Φορολογίας θα εφαρμόζει ενιαία μεθοδολογία αντί για ειδικές φόρμουλες.
Σφράγιση και αναστολή λειτουργίας επιχειρήσεων
Η δυνατότητα αναστολής λειτουργίας ή σφράγισης υποστατικού αποτελεί το πιο ισχυρό διοικητικό μέτρο που διαθέτει ο έφορος Φορολογίας στο πλαίσιο της είσπραξης φόρων. Το μέτρο δεν εφαρμόζεται αυτόματα, αλλά ενεργοποιείται κλιμακωτά, μέσα από συγκεκριμένα στάδια, με σαφώς καθορισμένες προθεσμίες και δικλίδες διαδικαστικής νομιμότητας.
Η φιλοσοφία του νόμου είναι ότι η σφράγιση αποτελεί έσχατο μέσο συμμόρφωσης όταν έχουν εξαντληθεί η ειδοποίηση, η προειδοποίηση και η παροχή εύλογου χρόνου στον φορολογούμενο.
Η διαδικασία ξεκινά όταν ο έφορος Φορολογίας διαπιστώσει ότι επιχείρηση ή αυτοτελώς εργαζόμενο πρόσωπο δεν έχει υποβάλει φορολογική δήλωση εντός της νόμιμης προθεσμίας, ή δεν έχει καταβάλει βεβαιωμένο φόρο (εισοδήματος, ΦΠΑ, παρακρατούμενους φόρους κ.λπ.), ή αγνοεί επανειλημμένα ειδοποιήσεις συμμόρφωσης, ή παραβιάζει διατάξεις ή κανονισμούς που εκδίδονται δυνάμει του νόμου. Η διαπίστωση τεκμηριώνεται υπηρεσιακά και ανοίγει τον δρόμο για την επιβολή διοικητικών μέτρων.
Τα βήματα για την αναστολή λειτουργίας επιχειρήσης ή σφράγισης του υποστατικού είναι:
Ο έφορος Φορολογίας αποστέλλει στην επιχείρηση έγγραφη ειδοποίηση, με την οποία καθορίζει σαφώς τη φύση της παράβασης (μη υποβολή δήλωσης, μη πληρωμή φόρου, έκδοση ανακριβών τιμολογίων - αποδείξεων, μη έκδοση τιμολογίων - αποδείξεων, παρεμπόδιση στη διενέργεια φορολογικού ελέγχου). Σε ό,τι αφορά τις δηλώσεις, η επιχείρηση κινδυνεύει με σφράγιση αν παραλείπει να υποβάλει τουλάχιστον δύο (2) φορολογικές δηλώσεις ή τουλάχιστον δώδεκα (12) μηνιαίες δηλώσεις παρακρατήσεων φόρων και εισφορών, ή τουλάχιστον τρεις (3) φορολογικές δηλώσεις ΦΠΑ κατά ή μετά την 1η Ιανουαρίου 2027, ή παραλείπει να καταβάλει υπολογιζόμενο φόρο (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ) εφόσον ξεπερνά τις €20.000, περιλαμβανομένων των επιβαρύνσεων.
Η διάρκεια της αναστολής της λειτουργίας της επιχείρησης και σφράγισης των υποστατικών αυτής δεν μπορεί να υπερβαίνει τις (10) δέκα ημέρες.
Προϋπόθεση για την έκδοση της απόφασης του εφόρου Φορολογίας είναι η αποστολή τριών ειδοποιήσεων (3) με διπλοσυστημένη επιστολή στην τελευταία δοθείσα διεύθυνση αλληλογραφίας της επιχείρησης ή στο εγγεγραμμένο γραφείο του νομικού προσώπου το οποίο είναι συνδεδεμένο με την εκάστοτε επιχείρηση ή με την άφεση της επιστολής στη διεύθυνση του εγγεγραμμένου γραφείου του νομικού προσώπου το οποίο είναι συνδεδεμένο με την εκάστοτε επιχείρηση ή με την τοιχοκόλλησή της σε εμφανές μέρος της επιχείρησης.
Ο έφορος Φορολογίας αποστέλλει την πρώτη ειδοποίηση πρόθεσης αναστολής λειτουργίας επιχείρησης και σφράγισης των υποστατικών αυτής και παρέχεται προθεσμία τουλάχιστον δέκα (10) ημερών για συμμόρφωση.
Σε περίπτωση που ο έφορος διαπιστώσει ότι το πρόσωπο δεν έχει συμμορφωθεί με την πρώτη ειδοποίηση αποστέλλει δεύτερη ειδοποίηση και παρέχεται προθεσμία τουλάχιστον δέκα (10) ημερών για συμμόρφωση.
Σε περίπτωση που ο έφορος διαπιστώσει ότι το πρόσωπο δεν έχει συμμορφωθεί με τη δεύτερη ειδοποίηση και εφόσον εξακολουθεί να μην υπάρχει συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις, αποστέλλει τρίτη ειδοποίηση και ταυτόχρονα καλεί το πρόσωπο που ασκεί την επιχείρηση να υποβάλει εγγράφως τις απόψεις του εντός του χρονικού διαστήματος πέντε (5) ημερών από την αποστολή της τρίτης ειδοποίησης.
Σε περίπτωση που ο έφορος διαπιστώσει ότι πρόσωπο δεν έχει συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις εκδίδει απόφαση για αναστολή της λειτουργίας της επιχείρησης και σφράγισης. Η εκτέλεση περιλαμβάνει φυσική σφράγιση του υποστατικού και ανάρτηση επίσημης ειδοποίησης στην είσοδο που φέρει το όνομα του Τμήματος Φορολογίας και την ένδειξη στην ελληνική γλώσσα «σφραγίστηκε μέχρι …….. (ημερομηνία και ώρα), βάσει της απόφασης υπ’ αριθμόν …….. ημερομηνίας……, σε εφαρμογή του περί Βεβαιώσεως και Εισπράξεως Νόμου», ως επίσης και ένδειξη στην αγγλική γλώσσα «operation suspended due to tax violations».
Η απόφαση για αναστολή της λειτουργίας της επιχείρησης και σφράγισης των υποστατικών τίθεται σε ισχύ από την ημερομηνία δημοσίευσης της μέσω γνωστοποίησης του εφόρου Φορολογίας η οποία δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας
Η εκτέλεση της απόφασης δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί πριν από την πάροδο δέκα (10) τουλάχιστον ημερολογιακών ημερών από την ημερομηνία επίδοσης της απόφασης στο πρόσωπο που ασκεί την επιχείρηση ή σε περίπτωση που αυτός δεν ανευρίσκεται, από την ημερομηνία που η απόφαση τοιχοκολλείται σε εμφανές μέρος της επιχείρησης.
Σε περίπτωση συμμόρφωσης, η απόφαση σφράγισης παύει αυτοδίκαια να ισχύει.
Σε περίπτωση που παρέλθει ο χρόνος για τον οποίο αναστάλθηκε η λειτουργία της επιχείρησης και σφραγίστηκαν τα υποστατικά χωρίς συμμόρφωση, ο έφορος Φορολογίας δύναται να αποφασίσει τη συνέχιση της αναστολής της λειτουργίας και σφράγισης των υποστατικών για ακόμη μία περίοδο που δεν υπερβαίνει τις είκοσι (20) ημέρες.
Πρόσωπο το οποίο παραβιάζει την αναστολή λειτουργίας της επιχείρησης και το σφράγισμα των υποστατικών της διαπράττει ποινικό αδίκημα και σε περίπτωση καταδίκης του υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα δύο (2) έτη ή/και σε πρόστιμο το οποίο δεν υπερβαίνει τις τριάντα χιλιάδες ευρώ (€30.000) ή και στις δύο ποινές μαζί.
Η οποιαδήποτε δικαστική αμφισβήτηση της αναστολής της λειτουργίας επιχείρησης και σφράγισης των υποστατικών της επιχείρησης δεν αναστέλλει την υποχρέωση του προσώπου και/ή της επιχείρησης για συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις της
Η ευθύνη του διευθυντή εταιρείας
Ανεξαρτήτως των προνοιών του Περί Εταιρειών Νόμου, διευθυντής εταιρείας συνεχίζει να φέρει κάθε ευθύνη που του αποδίδεται για οποιεσδήποτε πράξεις ή παραλείψεις του ιδίου ή της εταιρείας, οι οποίες ανάγονται στη διάρκεια της θητείας του, έστω και εάν κατά τον χρόνο έναρξης οποιασδήποτε διοικητικής ή δικαστικής διαδικασίας δυνάμει των προνοιών του παρόντος νόμου έχει διαγραφεί από το Μητρώο Διευθυντών και Γραμματέων.
Με τις νέες διατάξεις η θητεία του διευθυντή λογίζεται ότι τερματίζεται:
α) σε περίπτωση που η γνωστοποίηση παραδίδεται εντός δώδεκα (12) μηνών από την ημερομηνία της αλλαγής, κατά την ημερομηνία της αλλαγής· και
(β) σε περίπτωση που η γνωστοποίηση παραδίδεται μετά την παρέλευση δώδεκα (12) μηνών από την ημερομηνία της αλλαγής, κατά την αντίστοιχη ημερολογιακή μέρα της παράδοσης τού αμέσως προηγούμενου έτους.
Στα €120.000 το όριο για ελεγμένους λογαριασμούς
Θετική εξέλιξη για την επιχειρηματική κοινότητα αποτελεί η τροποποίηση του ελάχιστου ορίου κύκλου εργασιών πέραν του οποίου ένα πρόσωπο που ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα οφείλει να ετοιμάζει ελεγμένους λογαριασμούς. Ειδικότερα, αναπροσαρμόζεται το ελάχιστο όριο κύκλου εργασιών στα €120.000, από €70.000 που ισχύει σήμερα.
Η μεταβολή αυτή αφορά χιλιάδες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ιδίως όσες βρίσκονται κοντά στα παλαιά ή νέα όρια τζίρου, καθώς από το αν υποχρεούνται στην τήρηση βιβλίων και στον έλεγχό τους θα εξαρτηθούν, τόσο το λογιστικό τους κόστος όσο και οι υποχρεώσεις συμμόρφωσης έναντι του Τμήματος Φορολογίας. Ο εξορθολογισμός των ορίων μειώνει αχρείαστα βάρη σε πολύ μικρές μονάδες, ενώ ενισχύει την αξιοπιστία των στοιχείων για τις μεγαλύτερες, όπου το δημόσιο συμφέρον για έλεγχο είναι εντονότερο.
Η νομοθεσία προβλέπει ότι φυσικό πρόσωπο το οποίο ασκεί επιχείρηση και του οποίου το σύνολο του ετήσιου κύκλου εργασιών και οποιουδήποτε άλλου μεικτού εισοδήματος δεν υπερβαίνει το ποσό των €120.000 εξαιρείται από την υποχρέωση για ετοιμασία λογαριασμών.
Επίσης, πρόσωπα με τζίρο από €120.000 έως €200.000, αν το σύνολο του ισολογισμού, ήτοι η συνολική αξία των στοιχείων ενεργητικού χωρίς να έχουν αφαιρεθεί στοιχεία του παθητικού, δεν υπερβαίνει ή παύει να υπερβαίνει το ποσό των €500.000 κατά την ημερομηνία κλεισίματος του ισολογισμού, επί δύο τουλάχιστον συνεχείς χρήσεις, δύναται να υποβάλλει τους λογαριασμούς του σε επισκόπηση.
Σε κάθε περίπτωση ο έφορος δύναται εάν το κρίνει σκόπιμο να εξαιρεί πρόσωπο από τις διατάξεις και να ζητά την υποβολή άλλων στοιχείων για σκοπούς ελέγχου.
Παροχή δεδομένων από τράπεζες - εργοδότες
Η φορολογική μεταρρύθμιση διευκολύνει και την πρόσβαση του Τμήματος Φορολογίας σε τραπεζικά δεδομένα και δεδομένα επιχειρήσεων, θεσπίζοντας μαζική διαβίβαση πληροφοριών.
Σε ό,τι αφορά τις τράπεζες, οφείλουν να περέχουν τα ακόλουθα στοιχεία για κάθε πρόσωπο το οποίο πίστωσε τόκους:
(α) το όνομα ή την επωνυμία, το κράτος φορολογικής κατοικίας, τον αριθμό φορολογικής ταυτότητας στο κράτος φορολογικής κατοικίας, την ημερομηνία γέννησης ή σύστασης, τη διεύθυνση διαμονής ή τη διεύθυνση του εγγεγραμμένου γραφείου·
(β) το ποσό των τόκων που πιστώθηκε
(γ) το ποσό των φόρων ή/και εισφορών που παρακρατήθηκε αναφορικά με το ποσό των τόκων και τον σχετικό συντελεστή παρακράτησης που εφαρμόστηκε.
Σε ό,τι αφορά τους εργοδότες, θα υποβάλλουν μέχρι το τέλος Μαρτίου κατάσταση όσων απασχολούν, περιλαμβανομένων των προσώπων επί μερική απασχόληση και των εργοδοτουμένων με βάση συμβόλαιο η οποία θα περιέχει τα εξής στοιχεία ανά πρόσωπο:
(α) το όνομα, τον αριθμό ταυτότητας, τον αριθμό φορολογικής ταυτότητας, την ημερομηνία γέννησης, τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τη διεύθυνση διαμονής του,
(β) την ημερομηνία έναρξης της εργοδότησης, ή/και την ημερομηνία τερματισμού της εργοδότησης,
(γ) εισόδημα, κέρδος ή όφελος που παρασχέθηκε από τον εργοδότη και οποιοδήποτε στοιχείο απαιτείται για την εφαρμογή της φορολογικής νομοθεσίας το οποίο, είτε αφορά στα στοιχεία που αναφέρονται στην παράγραφο (γ) είτε δηλώθηκε στον εργοδότη σε δήλωση για τη διεκδίκηση φορολογικών εκπτώσεων.
