Η θαλάσσια τραγωδία στα ανοικτά της Κερύνειας δεν ανέδειξε μόνο το δράμα των ανθρώπων που βρέθηκαν στη θάλασσα. Ανέδειξε, για ακόμη μία φορά, και ένα άλλο, βαθύτερο και πολύ πιο ανησυχητικό πρόβλημα της κυπριακής πραγματικότητας, όπως είναι αδυναμία μας να αντιληφθούμε ότι, πέρα από τις πολιτικές διαφορές, τις γραμμές αντιπαράθεσης και τα ζητήματα αναγνώρισης, υπάρχει μια κοινή πατρίδα και άνθρωποι που μπορούν να χρειάζονται ο ένας τη βοήθεια του άλλου.
Η Κυπριακή Κυβέρνηση έστειλε την Κυριακή το μήνυμα της ετοιμότητάς της να συνδράμει στην επιχείρηση διάσωσης των ναυαγών έξω από την Κερύνεια. Δεν υπήρξε, ωστόσο, ανταπόκριση από την άλλη πλευρά. Όπως ακριβώς συνέβη και στην καταστροφική πυρκαγιά του περασμένου καλοκαιριού στην επαρχία Λεμεσού. Τότε προσφέρθηκε να βοηθήσει η τουρκοκυπριακή κοινότητα, όμως η βοήθειά της δεν έγινε αποδεκτή από τη δική μας πλευρά. Μια συνεχής επανάληψη αρνήσεων, όπως και τώρα, στην τραγωδία στα ανοικτά της Κερύνειας, όταν η Κυπριακή Δημοκρατία δήλωσε ετοιμότητα να συνδράμει στις προσπάθειες διάσωσης, η ανταπόκριση από την τουρκοκυπριακή πλευρά δεν ήταν αυτή που θα περίμενε κανείς μπροστά σε μιαν ανθρώπινη τραγωδία. Βεβαίως έστειλαν το μήνυμα στην ετοιμότητα για βοήθεια, πως δεν υπάρχει ανάγκη για κάτι τέτοιο στην τραγωδία της Κυριακής. Μπορεί να είναι και έτσι, αφού σε αυτή την περίπτωση υπήρχε πληρότητα μέσων, είτε των κατοχικών δυνάμεων είτε των Τουρκοκυπρίων, κάτι που τελικά οδήγησε στη διάσωση της μεγάλης πλειοψηφίας των ναυαγών. Ωστόσο, σε αυτή την κατάσταση πραγμάτων υπάρχει μια μεγάλη αντίφαση, την οποία βρίσκουμε πάντα ενώπιόν μας.
Η καχυποψία
Δεν πρόκειται απλώς για το γεγονός ότι μια μη αναγνωρισμένη οντότητα μπορεί να αντιμετωπίζει με καχυποψία τη βοήθεια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το ανησυχητικό είναι ότι η ίδια λογική, σε διαφορετική μορφή, εμφανίζεται και από την πλευρά του επίσημου κράτους στις ελεύθερες περιοχές. Το οποίο θα έπρεπε να ήταν πιο ανοικτό σε παρόμοιες περιπτώσεις στις ελεύθερες περιοχές. Η καχυποψία δεν είναι φυσικά μονοπώλιο της μιας πλευράς. Έχει γίνει κοινός τόπος. Και αυτό είναι ίσως ακόμη πιο επικίνδυνο.
Φαύλος κύκλος
Γιατί έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, οποίος χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι «δεν δεχόμαστε τη βοήθειά τους επειδή δεν τους εμπιστευόμαστε» και, την ίδια στιγμή, «δεν τους εμπιστευόμαστε επειδή δεν δέχονται τη βοήθειά μας». Σε αυτές τις αμοιβαίες αρνήσεις χάνεται το οφθαλμοφανές γεγονός ότι σε μια καταστροφή δεν υπάρχει Ελληνοκύπριος και Τουρκοκύπριος διασώστης. Υπάρχει ένας άνθρωπος που προσπαθεί να σώσει έναν άλλο άνθρωπο, υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που μπορούν να συνδράμουν στη σωτηρία ενός δάσους και να βοηθήσουν στην προστασία από την πύρινη λαίλαπα κατοικιών των ανθρώπων. Κι αυτό θα έπρεπε να είναι το ελάχιστο σημείο στο οποίο θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε.
Ποια ΜΟΕ;
Μιλάμε διαρκώς για Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Όμως η εμπιστοσύνη δεν οικοδομείται με ανακοινώσεις, ούτε σε διαπραγματευτικά τραπέζια ούτε με βαρύγδουπα σχήματα επικοινωνίας. Οικοδομείται όταν ο άλλος βρίσκεται σε ανάγκη και εσύ απλώνεις το χέρι σου χωρίς να αναρωτιέσαι πρώτα τι πολιτικό κόστος μπορεί να έχει η κίνησή σου.
Η Κύπρος είναι μια μικρή πατρίδα. Τόσο μικρή, ώστε οι άνθρωποι των δύο κοινοτήτων να ζουν λίγα χιλιόμετρα ο ένας από τον άλλο, να αντιμετωπίζουν τους ίδιους κινδύνους, τις ίδιες πυρκαγιές, τις ίδιες πλημμύρες, τις ίδιες θαλάσσιες τραγωδίες. Και όμως, εξακολουθούμε να συμπεριφερόμαστε σαν να πρόκειται για δύο διαφορετικούς κόσμους. Ποσώς είναι παραγωγικό, αλλά θα σημειώσουμε ακόμη τη διάχυση του μίσους που πέρασε σε ένα κομμάτι της ελληνοκυπριακής κοινότητας και στον τρόπο που αντέδρασε μετά τη γνωστοποίηση του ναυαγίου.
Η διαίρεση δεν υπάρχει πλέον μόνο γιατί υπάρχουν τα στρατεύματα κατοχής, δεν είναι μόνο στους θεσμούς και στην πολιτική. Εγκαθίσταται σταδιακά και στη συνείδηση των πολιτών. Μια χώρα, ωστόσο, δεν μπορεί να θεραπεύσει τη διαίρεσή της αν οι πολίτες της μαθαίνουν να απορρίπτουν ακόμη και το χέρι βοήθειας του άλλου.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πώς θα βρούμε τη λύση του Κυπριακού ή πως θα απαλλαγούμε από την κατοχή και τη διαίρεση. Είναι αν, μέχρι να φτάσουμε στη λύση, θα υπάρξουν ακόμη ενοποιητικά στοιχεία για το μέλλον.
Γιατί αν ακόμη και μπροστά στον θάνατο επιλέγουμε την καχυποψία, τότε δεν οικοδομούμε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Οικοδομούμε, καθημερινά και από κοινού, τη διχοτόμηση στην πράξη, αλλά και κυρίως στα μυαλά μας.
