***«Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μεγαλύτερου τιμήματος, αυτού της ανεπάρκειας ηλεκτρισμού, αφού μονάδες συμβατικής ηλεκτροπαραγωγής αναμένουν την έλευση φ.α.»
***«Έχουμε εμπορικά πάρκα ΑΠΕ, τα οποία παράγουν χαμηλού κόστους ηλεκτρισμό [..] αλλά συνεχίζουν να αποζημιώνονται με βάση του τι παράγει η κοστοβόρα και ρυπογόνα συμβατική ηλεκτροπαραγωγή (ΑΗΚ)»
***«Η κερδοφορία στην αλυσίδα τροφοδοσίας είναι υψηλή και παραμένει σε εκείνους που βρίσκονται στην παραγωγή και προμήθεια ηλεκτρισμού από ΑΠΕ, αφού δεν μετακυλίεται μέρος της στον τελικό καταναλωτή»
***«Η χώρα η οποία βρίσκεται σε ενεργειακή απομόνωση, θα πρέπει με κάποιον τρόπο ή με κάποιους τρόπους να διασύνδεθεί ενεργειακά. Μείναμε στις μελέτες βιωσιμότητας και δεν βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα»
***«Σήμερα, τα κράτη που θα επιβιώσουν και θα έχουν ανταγωνιστική βιομηχανική παραγωγή, είναι εκείνα τα οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση σε φθηνή και επαρκή ενέργεια»
***«Όταν μια χώρα δεν είναι ενεργειακά διασυνδεδεμένη και υπάρχει εξάρτηση μόνον από την τοπική παραγωγή, θα βρίσκεται συνεχώς εκτεθειμένη σε ρίσκα, υψηλά κόστη παραγωγής, περιορισμένο ανταγωνισμό και ανασφάλεια προμήθειας»
***«Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι πολύ εκτεθειμένη σε ενεργειακές αβεβαιότητες. Στηρίζεται στο δικό της σύστημα και μόνον»
***«Τα τοπικά συμφέροντα τα έχετε δει. Έχουν ήδη τοποθετηθεί. Οτιδήποτε έρθει από άλλη πηγή ηλεκτρισμού στην μικρή αγορά της Κύπρου και που δεν βρίσκεται στον έλεγχο του τοπικού περιβάλλοντος [..] είναι απειλή»
***«Οτιδήποτε διερευνάται, δεν διερευνάται τυχαία. Και μάλιστα από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία [..] Για να ανακαλούνται ευρωπαϊκές χορηγίες, πρέπει να υπάρχουν αποδείξεις»
***«Γιατί με ανασχημάτισε ο Πρόεδρος; Πρώτον, διότι πιστεύω ότι υπήρχε και η πολιτική πτυχή, την οποία μπορεί εγώ να μην την πληρούσα ή να την αντιλαμβανόμουνα»
***«Έχει μείνει η κερδοφορία σε εκείνους που παράγουν ενέργεια από ΑΠΕ, διότι αποζημιώνονται με βάση την υψηλού κόστους συμβατική ηλεκτροπαραγωγή και άρα θέλουν να συνεχίσει αυτό να γίνεται»
***«Ο σωστός και βιώσιμος τρόπος είναι να πιεστεί η αλυσίδα τροφοδοσίας, ώστε να μετακυλιστούν κάποια από τα οφέλη, που απολαμβάνουν τόσα χρόνια, στον τελικό καταναλωτή, αντί να αναγκάζεται το κράτος, να μειώνει το ΦΠΑ και να δίνει επιδοτήσεις»
***«Εμείς, λόγω των αποτυχιών στην αλυσίδα τροφοδοσίας ενέργειας, καταντήσαμε να δίνουμε συνεχόμενες επιδοτήσεις»
***«Όχι, δεν είχα τέτοιες πιέσεις, αλλά τις έβλεπα. Αντιλαμβανόμουν ότι υπήρχαν παρεμβάσεις. Γινόντουσαν παρεμβάσεις και δημόσια, πιστεύω ότι γινόντουσαν παρεμβάσεις και παρασκηνιακά»
***«Περίμενα ότι τα πράγματα θα εξελίσσονται όπως στον ιδιωτικό τομέα - εννοώ σε ταχύτητα και ακρίβεια, χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις, δίχως παρεμβάσεις από μη γνώστες του αντικειμένου. Το να έρχεται η Ευρώπη και να αποσύρει χρήματα από έργο, είναι πάρα πολύ σοβαρή εξέλιξη»
***«Πιστεύω ότι κάθε φορά που γίνεται έναν περιστατικό, όπως αυτό που είδαμε τον τελευταίο καιρό (videogate), η χώρα πάει στο μηδέν»
Δυο μήνες μετά την αποχώρησή του από το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, ο Γιώργος Παπαναστασίου αναλύει την κατάσταση στα ενεργειακά της Κύπρου, καθώς και τι παρέλαβε και τι άφησε στο εν λόγω υπουργείο. Προτεραιότητές του υπήρξαν η προώθηση των φωτοβολταϊκών για ιδία χρήση, η ενεργειακή διασύνδεση και τα θέματα φυσικού αερίου, με στόχο πιο προσιτή και βιώσιμη ενέργεια για καταναλωτές και επιχειρήσεις. Παρά τις προσπάθειες, η τιμή του ηλεκτρισμού δεν μειώθηκε, λόγω καθυστερήσεων, πολιτικών παραμέτρων και δομικών προβλημάτων στην ενεργειακή αλυσίδα τροφοδοσίας. Ο τέως υπουργός, μεταξύ άλλων, τονίζει την ανάγκη για μακροπρόθεσμο εθνικό σχεδιασμό ανεξαρτήτως κυβερνήσεων.
Στον βάλτο
Τι αφήσατε στα θέματα Ενέργειας, φεύγοντας από το υπουργείο;
Καταρχάς, πρέπει να πούμε τι βρήκαμε για να φθάσουμε στο τι αφήσαμε. Διότι, όταν ξεκινάς με αρνητικό πρόσημο, πρέπει να κτίσεις πολλά για να φθάσεις να έχεις θετικό πρόσημο. Παραλάβαμε έναν έργο πολύ σημαντικό για τα ενεργειακά του τόπου, το οποίο βρισκόταν στον βάλτο: το τερματικό του Βασιλικού. Παραλάβαμε μία παρατεταμένη μεταβατική αγορά ηλεκτρισμού, από την οποία επωφελείτο περισσότερο το σύστημα της αλυσίδας τροφοδοσίας και ο καταναλωτής αγνοείτο -νοικοκυριά και επιχειρήσεις επιβαρύνονται με ακριβό ηλεκτρικό ρεύμα. Παραλάβαμε μια πολύ μπερδεμένη κατάσταση σε ό,τι αφορά διάφορους θεσμούς, όπως ΡΑΕΚ, Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς και Διανομής κ.λπ., οι οποίοι δούλευαν στο δικό τους σιλό αντί οργανωμένα, με στόχο την προσιτή τιμή ηλεκτρισμού στον καταναλωτή, όπως αναφέρεται στο πρόγραμμα διακυβέρνησης του Προέδρου της Δημοκρατίας. Άρα, βρήκαμε μια κατάσταση η οποία δεν ήταν σε τάξη: μη προσιτή λιανική τιμή ηλεκτρισμού, η επάρκεια ηλεκτρισμού να είναι τσίμα-τσίμα, στα όρια, και σε ό,τι αφορά την παραγωγή ηλεκτρισμού στο μείγμα ηλεκτρισμού στο δίκτυο να προέρχεται κυρίως από ρυπογόνα και κοστοβόρα συμβατική ηλεκτροπαραγωγή. Συν η έλλειψη αποθήκευσης ηλεκτρισμού από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, ώστε να μπορεί να αυξηθεί η συνεισφορά των ΑΠΕ στο μείγμα. Δώσαμε προτεραιότητα στην αυτονομία των οικιών και επιχειρήσεων με εγκατάσταση φωτοβολταϊκών για ιδίαν χρήση, αφού για χρόνια δίνονταν ανεξέλεγκτα άδειες κυρίως για εμπορική χρήση -δεν υπήρχε δηλαδή μία ισορροπία μεταξύ εμπορικών και για ιδίαν χρήση φωτοβολταϊκής παραγωγής. Στο θέμα του φυσικού αερίου βρήκαμε την Κυπριακή Δημοκρατία να μην είναι διεκδικητική, να μην υπάρχει απαίτηση από τις εταιρείες να τιμούν την υπογραφή τους και τα χρονοδιαγράμματα. Υπάρχουν κοιτάσματα τα οποία θα έπρεπε να είχαν ήδη προχωρήσει σε ανάπτυξη και σε εμπορευματοποίηση. Προσπαθήσαμε να βάλουμε το νερό στ’ αυλάκι για όλα τα θέματα. Βέβαια, τα ενεργειακά ζητήματα δεν μπορούν να επιλυθούν με ορίζοντα πενταετίας, πρέπει να υπάρχει εθνικός προγραμματισμός, ο οποίος να είναι ανεξάρτητος από κυβερνήσεις και Προέδρους Δημοκρατίας. Και πρέπει να υπάρχει ένας κεντρικός φορέας παρακολούθησης αυτού του εθνικού προγραμματισμού. Είναι λάθος να γίνονται αλλαγές στη βάση των προτεραιοτήτων και αντιλήψεων της κάθε κυβέρνησης.
Πάμε σε ανεπάρκεια;
Γιατί δεν έγινε κατορθωτό να μειωθεί η τιμή του ηλεκτρισμού;
Ιστορικά, η παραγωγή ηλεκτρισμού στην Κύπρο ήταν θέμα ΑΗΚ -από συμβατικές μονάδες. Έχουμε ένα δίκτυο το οποίο ήταν σχεδιασμένο για τη συγκεκριμένη παραγωγή. Δηλαδή, τρεις σταθμοί, Μονή, Βασιλικό, Δεκέλεια, να παράγουν ηλεκτρισμό και να τον στέλνουν σε ένα δίκτυο με προορισμό τα αστικά κέντρα για κατανάλωση. Πολύ απλό δίκτυο. Με την ανάπτυξη όμως άλλων τεχνολογιών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, αυτής των ΑΠΕ, η παραγωγή πλέον βρίσκεται σε διασπορά μέσα στο δίκτυο. Και έτσι έχουμε ένα δίκτυο το οποίο καλείται να διαχειριστεί τη μεταφορά και διανομή ηλεκτρισμού από συμβατικές μονάδες και από τις νέες τεχνολογίες (ΑΠΕ), κάτι που μόνο με προγραμματισμένη αναβάθμιση του δικτύου μπορεί να επιτευχθεί, το οποίο θα πρέπει να γίνει «έξυπνο» επίσης, ώστε να κατευθύνει τη φθηνότερη διαθέσιμη παραγωγή στην κατανάλωση. Άρα, ο πρώτος πυλώνας για μείωση του κόστους ηλεκτρισμού στην Κύπρο είναι η μείωση του κόστους της συμβατικής ηλεκτροπαραγωγής με εισαγωγή φυσικού αερίου, το οποίο έπρεπε να βρίσκεται σε χρήση στην Κύπρο προ πολλού. Δυστυχώς, για πολλούς λόγους, συμφέροντα, πολιτικές παρεμβάσεις, πιθανόν και διαπλοκή, αυτό δεν έχει γίνει ακόμα κατορθωτό και το τίμημα το πληρώνει ο Κύπριος καταναλωτής ηλεκτρισμού. Και αυτή τη στιγμή, πέραν του τιμήματος του υψηλού κόστους ηλεκτρισμού λόγω της απουσίας φυσικού αερίου, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μεγαλύτερου τιμήματος, αυτού της ανεπάρκειας ηλεκτρισμού, αφού μονάδες συμβατικής ηλεκτροπαραγωγής αναμένουν την έλευση φυσικού αερίου για να μπορούν να λειτουργήσουν.
Απρόσμενα κέρδη ΑΠΕ
Ο δεύτερος πυλώνας;
Είναι η αύξηση στο μείγμα ηλεκτρισμού της παραγωγής που προέρχεται από ΑΠΕ αλλά με κοστοστρεφή τρόπο. Αν είναι δυνατόν να έχουμε μεταβατική περίοδο για το άνοιγμα της αγοράς από το 2019 μέχρι που την ανοίξαμε, πριν φύγω, την 1η Οκτωβρίου του 2025. Το ευρωπαϊκό μοντέλο, το γνωστό «μοντέλο-στόχος», θέλει τις νέες τεχνολογίες στην παραγωγή ηλεκτρισμού να αποζημιώνονται σύμφωνα με την πιο ακριβή τεχνολογία στο κράτος μέλος. Στην Κύπρο, σήμερα, η πιο ακριβή τεχνολογία που παράγει ηλεκτρισμό είναι η συμβατική. Έτσι, έχουμε εμπορικά πάρκα ΑΠΕ, τα οποία παράγουν χαμηλού κόστους ηλεκτρισμό, κάποια ξεκίνησαν τη λειτουργία τους πριν μερικά χρόνια και η επένδυση έχει αποσβεστεί πλήρως αλλά συνεχίζουν να αποζημιώνονται με βάση του τι παράγει η κοστοβόρα και ρυπογόνα συμβατική ηλεκτροπαραγωγή, αυτή που σήμερα προέρχεται από την ΑΗΚ. Οπότε, με αυτόν τον τρόπο, η κερδοφορία στην αλυσίδα τροφοδοσίας είναι υψηλή και παραμένει σε εκείνους που βρίσκονται στην παραγωγή και προμήθεια ηλεκτρισμού από ΑΠΕ, αφού δεν μετακυλίεται μέρος της στον τελικό καταναλωτή. Πρέπει, λοιπόν, να δημιουργηθεί ένα τέτοιο περιβάλλον αγοράς, ίσως με ρυθμίσεις, ώστε να μπορεί να συντηρηθεί η αλυσίδα τροφοδοσίας, με μια λογική κερδοφορία, ενώ μέρος της υψηλής κερδοφορίας να μετακυλισθεί στον τελικό καταναλωτή.
Άρα, υπάρχουν υπερκέρδη;
Εγώ θα το έλεγα απρόσμενα κέρδη, τα οποία απολαμβάνουν κάποιοι στην αλυσίδα τροφοδοσίας αφού δεν μετακυλίεται αυτό το χαμηλό κόστος παραγωγής στον τελικό καταναλωτή. Και το τρίτο και πολύ σημαντικό, αυτή η χώρα, η οποία βρίσκεται σε ενεργειακή απομόνωση, θα πρέπει με κάποιον τρόπο ή με κάποιους τρόπους να διασυνδεθεί ενεργειακά. Μείναμε στις μελέτες βιωσιμότητας και δεν βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα. Σήμερα, με τις διεθνείς και τις γεωπολιτικές εξελίξεις και κρίσεις που υπάρχουν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν, τα κράτη που θα επιβιώσουν και θα έχουν ανταγωνιστική βιομηχανική παραγωγή είναι εκείνα τα οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση σε φθηνή και επαρκή ενέργεια. Όταν μια χώρα δεν είναι ενεργειακά διασυνδεδεμένη και υπάρχει εξάρτηση μόνον από την τοπική παραγωγή θα βρίσκεται συνεχώς εκτεθειμένη σε ρίσκα, υψηλά κόστη παραγωγής, περιορισμένο ανταγωνισμό και ανασφάλεια προμήθειας. Συνεπώς, η Κυπριακή Δημοκρατία είναι πολύ εκτεθειμένη σε ενεργειακές αβεβαιότητες. Στηρίζεται στο δικό της σύστημα και μόνον, και η αλυσίδα τροφοδοσίας στηρίζεται σε συμβατικές μονάδες οι οποίες είναι βεβαρημένες, παλαιές και μη ευέλικτες και μπορεί ανά πάσα στιγμή να μην μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες της χώρας σε ηλεκτρισμό. Παράλληλα, δεν έχουμε αποθήκευση ηλεκτρισμού που προέρχεται από ΑΠΕ, παρ' όλο που έχει δρομολογηθεί το θέμα, ενώ, όπως είπαμε, η συνεισφορά των ΑΠΕ στο μείγμα ηλεκτρισμού δεν γίνεται με κοστοστρεφή τρόπο. Εν κατακλείδι, χρειάζεται δουλειά ακόμη, μέχρι ο καταναλωτής να δει προσιτή λιανική τιμή ηλεκτρισμού.
Δεν πληρώνει ο Κεραυνός
Γιατί δεν προχώρησε ο GSI; Λόγω των διαφωνιών σας με τον υπουργό Οικονομικών;
Δεν υπήρχε καμία, μα καμία απολύτως διαφωνία. Είναι στη διαχείριση του ζητήματος η μόνη μας διαφορά, όχι διαφωνία. Ο υπουργός Οικονομικών έλεγε αρχικά «εγώ δεν πληρώνω» και στη συνέχεια «προτιμώ να μην πληρώσω μέχρι να δω ότι προχωρά το έργο». Ο υπουργός Ενέργειας, επειδή γνωρίζει ότι θα είναι εκτεθειμένη η Κυπριακή Δημοκρατία, μιλούσε για διαχείριση του προβλήματος και όχι ακύρωση του έργου, όπως υπονοείται όταν το Υπουργείο Οικονομικών λέει ότι «δεν πληρώνω».
Θέλουν τα ντόπια συμφέροντα να προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση;
Τα τοπικά συμφέροντα τα έχετε δει. Έχουν ήδη τοποθετηθεί. Οτιδήποτε έρθει από άλλη πηγή ηλεκτρισμού στη μικρή αγορά της Κύπρου και που δεν βρίσκεται στον έλεγχο του τοπικού περιβάλλοντος, καταλαβαίνετε ότι είναι μία πρόκληση. Είναι απειλή. Διότι εκείνη η πηγή τροφοδοσίας ηλεκτρισμού πιθανόν να μπορεί να προμηθεύσει τον καταναλωτή σε άλλες τιμές και δη χαμηλότερες.
Βασιλικό
Γιατί πέσατε έξω στις δηλώσεις/προβλέψεις σας για το Βασιλικό;
Δεν έπεσα έξω αλλά θα παραδεχθώ ότι ήμουν κάπως «ρομαντικός» όταν αναλάμβανα στο υπουργείο. Πίστευα ότι, με τις γνώσεις και την εμπειρία μου, θα μπορούσαμε να επιλύσουμε προβλήματα τα οποία, όταν ήμασταν έξω, τα βλέπαμε απλά. Και ακόμα πιστεύω ότι είναι απλά… Υπόψη ότι ο υποφαινόμενος ολοκλήρωσε τερματικό δίπλα από αυτό του Βασιλικού ιδιωτικής εταιρείας, το οποίο είναι πολύ πιο δύσκολο από το συγκεκριμένο. Πίστευα, λοιπόν, ότι και το τερματικό φυσικού αερίου του Βασιλικού θα ήταν παρόμοιας φύσης και απλώς χρειαζόταν τεχνοκρατική γνώση για να μπορέσει να ολοκληρωθεί. Μπαίνοντας, όμως, στο υπουργείο βρήκαμε ένα έργο υπό διερεύνηση. Και ήταν λάθος που δεν έγινε δέουσα επιμέλεια (due diligence) για να ξέρουμε τι ακριβώς συμβαίνει με αυτό το τόσο σημαντικό έργο, πάνω στο οποίο στηρίζεται η οικονομία του τόπου. Δοκιμάσαμε πολλούς τρόπους για να δώσουμε ώθηση στο έργο, χωρίς επιτυχία. Πιστεύω ότι οι λόγοι που δεν ευοδώθηκαν εκείνες οι προσπάθειες ήταν οικονομικοί, το έργο δεν έβγαινε οικονομικά σύμφωνα με την αρχική προσφορά και εφευρίσκονταν διάφοροι τρόποι να αυξηθεί το κόστος -αλλά αυτό δεν θα το αγγίξω, διότι αυτή τη στιγμή το θέμα βρίσκεται σε επιδιαιτησία. Από την άλλη, υπήρχε ένα μεγάλο ερωτηματικό. Κατά πόσον η συγκεκριμένη κοινοπραξία μπορούσε να ολοκληρώσει το έργο και το τερματικό να λειτουργήσει με ασφάλεια.
Μπορούσε;
Η ταπεινή μου άποψη είναι όχι. Η συγκεκριμένη κοινοπραξία όχι. Θυμάστε ότι μετά που κατακυρώθηκε η προσφορά, η κατασκευαστική εταιρεία της κοινοπραξίας εγκατέλειψε. Πιστεύω ότι ξεκινήσαμε τότε με σοβαρές αδυναμίες. Όλα αυτά διερευνώνται.
Ναι, όμως μιλάμε για την κρατική εταιρεία της Κίνας.
Η συγκεκριμένη εταιρεία πιστεύω ότι δεν είχε αρκετό ιστορικό για να μπορέσει να αποδείξει ότι μπορούσε να το υλοποιήσει το συγκεκριμένο έργο.
Σκάνδαλο
Υπάρχει οσμή σκανδάλου σε αυτό το έργο;
Οτιδήποτε διερευνάται, δεν διερευνάται τυχαία. Και μάλιστα από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Όπως και για τον GSI ξεκίνησε μία έρευνα για ενέργειες που έγιναν στο παρελθόν. Δεν ξέρω να απαντήσω αλλά, για να γίνεται έρευνα και να ανακαλούνται ευρωπαϊκές χορηγίες, πρέπει να υπάρχουν αποδείξεις, ενώ οι ενδείξεις για κακή διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων είναι έντονες.
«Μπορεί να μην αντιλαμβανόμουνα την πολιτική πτυχή... »
Ερωτηθείς γιατί τον ανασχημάτισε ο Πρόεδρος, ο Γιώργος Παπαναστασίου παρέπεμψε στο Προεδρικό για απαντήσεις. «Γι αυτό να ρωτήσετε τον ίδιο τον Πρόεδρο. Να σας πω ότι είχα αποφασίσει ότι θα έφευγα από τις πολυεθνικές, είχα φτάσει στα όριΆ μου, ήμουν συνέχεια μέσα σε ένα αεροπλάνο, έπρεπε να είμαι παντού, με σκληρούς στόχους, κάποτε ανέφικτους, συνεχώς παραμελείς τον εαυτό σου, παραμελείς την οικογένειά σου. Είχα λάβει την απόφαση να φύγω τον Ιανουάριο του 2023 και μάλιστα είχα ενημερώσει σχετικά την τελευταία πολυεθνική. Και ήρθε η πρόταση για υπουργοποίηση, την οποία αποδέχτηκα με τη λογική να βοηθήσω τον τόπο μου», ανέφερε χαρακτηριστικά ο τέως υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας.
Είχατε γνωριμία με τον Πρόεδρο;
Όχι προσωπική αλλά ήταν από τα άτομα τα οποία συμπαθούσα για τον τρόπο που λειτουργούσαν μέσα από την πολιτική. Αυτή ήταν η εικόνα την οποία είχα τότε για τον Πρόεδρο.
Περί ανασχηματισμού
Και είχατε το δίλημμα...
Ναι, προσωπική ζωή Vs προσφορά στον τόπο. Αλλά μετά από πολλές συζητήσεις με την οικογένεια, κατέληξα στο δεύτερο. Υπόψη ότι ένας τεχνοκράτης μπαίνει σε ένα υπουργείο το οποίο είναι και ένας πολιτικός χώρος. Δηλαδή, υπάρχουν κάποιες συμμαχίες, κάποια πολιτική στήριξη στον Πρόεδρο. Και θα πρέπει να εξυπηρετηθούν και άλλα πράγματα, τα οποία βρίσκονται στην πολιτική αρένα -όχι μόνον τα τεχνοκρατικά. Δρομολογήσαμε αρκετά πράγματα, τα οποία για χρόνια ήταν «παγωμένα»: ανοίξαμε την αγορά ηλεκτρισμού, καταλήξαμε σε συμφωνίες με την Αίγυπτο για το φυσικό αέριο, συνάψαμε σημαντικές συμφωνίες με τους αδειούχους στην κυπριακή ΑΟΖ, προχωρά η αποθήκευση ηλεκτρισμού (μπαταρίες) κ.λπ. Γιατί με ανασχημάτισε ο Πρόεδρος; Πρώτο, διότι πιστεύω ότι υπήρχε και η πολιτική πτυχή, την οποία μπορεί εγώ να μην την πληρούσα ή να την αντιλαμβανόμουνα. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι είμαι άνθρωπος που έχω πολύ πολύ ψηλά το θέμα της προσωπικής αξιοπρέπειας, όπως και της αξιοπρέπειας του τόπου για τον οποίο εργάζομαι. Και στην προκειμένη περίπτωση, όταν έρθει η ώρα, πρέπει να φεύγεις με αξιοπρέπεια. Και εκείνη τη χρονική στιγμή πιστεύω ότι έφυγα με αξιοπρέπεια -καταλαβαίνετε τι εννοώ.
Δεν θα αντέξει η αγελάδα…
Μπορείτε να γίνετε λίγο πιο συγκεκριμένος;
Για παράδειγμα, στο θέμα της μείωσης του κόστους ηλεκτρισμού, στην προσπάθειά μας να μετακυλιστεί το όφελος προς τον καταναλωτή -πιστεύω- αγγίξαμε κάποια ευαίσθητα σημεία.
Συμφέροντα;
Εγώ τα αποκαλώ ενδιαφέροντα. Με είχατε ρωτήσει πότε θα γίνει η τιμή του ηλεκτρισμού τέτοια που να μπορεί να την αντέξει οικονομικά ο μέσος καταναλωτής. Και απάντησα «όχι σύντομα», διότι αποτύχαμε στο φυσικό αέριο, αποτύχαμε να ρυθμίσουμε την κοστοστρέφεια στις ΑΠΕ και έχει μείνει η κερδοφορία σε εκείνους που παράγουν ενέργεια από ΑΠΕ, διότι αποζημιώνονται με βάση την υψηλού κόστους συμβατική ηλεκτροπαραγωγή και, άρα, θέλουν να συνεχίσει αυτό να γίνεται. Η πιο σωστή αλυσίδα τροφοδοσίας θα ήταν να μοιράζεται αυτή η κερδοφορία με τον τελικό καταναλωτή, διότι μέχρι πότε θα αρμέγω την αγελάδα, κάποια μέρα δεν θα αντέξει. Και θα ζει με επιδοτήσεις, αυτό δηλαδή που κάνουμε τούτη τη στιγμή; Ο σωστός και βιώσιμος τρόπος είναι να πιεστεί η αλυσίδα τροφοδοσίας, ώστε να μετακυλισθούν κάποια από τα οφέλη, που απολαμβάνουν τόσα χρόνια, στον τελικό καταναλωτή, αντί να αναγκάζεται το κράτος να μειώνει τον ΦΠΑ και να δίνει επιδοτήσεις, για να μειώσει το κόστος ενός σημαντικού αγαθού, του ηλεκτρισμού, στον καταναλωτή. Δεν μπορεί μια κοινωνία να επιδοτείται μονίμως. Η επιδότηση θα έπρεπε να ήταν ένα προσωρινό μέτρο, την ώρα που υπάρχει μία διεθνής κρίση η οποία δεν μπορούσε να προβλεφθεί, π.χ. μία απότομη αύξηση στις τιμές των πετρελαιοειδών. Τότε, για λίγο χρονικό διάστημα, βοηθάς τον καταναλωτή και την οικονομία του τόπου και μετά την αποσύρεις. Εμείς, λόγω των αποτυχιών στην αλυσίδα τροφοδοσίας ενέργειας, καταντήσαμε να δίνουμε συνεχόμενες επιδοτήσεις.
Ορατές πιέσεις
Είχατε πιέσεις στο υπουργείο για να αλλάξετε κάποιες αποφάσεις;
Όχι, δεν είχα τέτοιες πιέσεις αλλά τις έβλεπα. Αντιλαμβανόμουν ότι υπήρχαν παρεμβάσεις. Γινόντουσαν παρεμβάσεις και δημόσια, πιστεύω ότι γινόντουσαν παρεμβάσεις και παρασκηνιακά. Όμως, δεν είχα δεχτεί οτιδήποτε τέτοιο από τον ίδιο τον Πρόεδρο. Ωστόσο, πιστεύω ότι ο πολιτικός προϊστάμενος πάντοτε ζυγίζει πολλά άλλα πράγματα, τα οποία ένας τεχνοκράτης υπουργός μπορεί να μην τα βλέπει. Υπάρχει και η άλλη εικόνα, η οποία είναι η πολιτική εικόνα, την οποία μπορεί ο τεχνοκράτης να μην τη βλέπει όλη, αν και μπορεί να την αντιλαμβάνεται.
Σας είχε κάνει παράπονα, παρατηρήσεις, είχατε αντιληφθεί ότι κάτι δεν πήγαινε καλά ή ξαφνικά ήρθε δέκα λεπτά πριν τον ανασχηματισμό και σας είπε ότι φεύγετε από το υπουργείο;
Όχι, δεν μου είχε πει κάτι, υπήρχε διαβούλευση στα θέματα. Εγώ για να μπορέσω να περάσω τα τεχνοκρατικά ζητήματα, διότι δεν είναι εύκολο να τα μεταφέρεις σε πολιτικό πρόσωπο -είναι πολύ δύσκολο αντικείμενο ακόμα και για ακαδημαϊκούς, αν δεν έχει κανείς τις εμπειρίες της αγοράς κ.λπ.- κατέγραφα τα πάντα, έδινα σημειώματα και παράλληλα έπαιρνα προτάσεις στο Υπουργικό Συμβούλιο όταν ήταν δύσκολες αποφάσεις και έπρεπε να ληφθούν συλλογικά. Κι έτσι μου δινόταν κατεύθυνση από το Υπουργικό Συμβούλιο.
«Δεν το περίμενα»
Πότε ενημερωθήκατε για τον ανασχηματισμό σας;
Ενημερώθηκα περίπου μισή ώρα πριν να βγει η ανακοίνωση.
Από τον ίδιο τον Πρόεδρο;
Ναι.
Τι σας είπε;
Ότι αποφάσισε να γίνει ανασχηματισμός και ένας από τους υπουργούς που θα ανασχηματιζόταν ήταν αυτός της Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας.
Πέσατε από τα σύννεφα ή το περιμένατε;
Η αλήθεια είναι ότι δεν το περίμενα εκείνη τη χρονική στιγμή, διότι ερχόταν η προεδρία της ΕΕ για την οποία είχα προετοιμαστεί και υπήρχαν και σημαντικά έργα υπό εξέλιξη. Όμως, ο υπουργός πρέπει ανά πάσα στιγμή να είναι έτοιμος να αποχωρήσει. Και εγώ ήμουν έτοιμος από την ημέρα που διορίστηκα. Και αυτή μου η ετοιμότητα για αποχώρηση εξεφράστηκε πολλές φορές, όταν έβλεπα ότι τα πράγματα δεν προχωρούσαν με τον τρόπο και με τον ρυθμό που θα ήθελα. Περίμενα ότι τα πράγματα θα εξελίσσονται όπως στον ιδιωτικό τομέα -εννοώ σε ταχύτητα και ακρίβεια, χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις, δίχως παρεμβάσεις από μη γνώστες του αντικειμένου. Το να έρχεται η Ευρώπη και να αποσύρει χρήματα από έργο είναι πάρα πολύ σοβαρή εξέλιξη. Εγώ αυτό το «περιβάλλον», που βρήκα μπαίνοντας στο υπουργείο, μπορώ να πω ότι το είχα υποεκτιμήσει λίγο…
Πώς είναι σήμερα η σχέση σας με τον Πρόεδρο;
Δεν έχω κάτι να χωρίσω με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Είναι επιλογή του, σύμφωνα με τα δικά του κριτήρια, να κάνει ανασχηματισμό.
«Παρών»
Ναι αλλά έχετε πει ότι μπήκατε μέσα στην κυβέρνηση με μία πολύ καλή εικόνα για τον Πρόεδρο. Βγήκατε με την ίδια εικόνα;
Τούτο θα μου επιτρέψετε να το κρατήσω για μένα. Εγώ μπήκα ως τεχνοκράτης και παραμένω τέτοιος. Στην πολιτική, τουλάχιστον με αυτά που είδα, δεν προτίθεμαι να εμπλακώ στην πρώτη γραμμή. Να στηρίξω άτομα τα οποία έχουν σκοπό να βοηθήσουν τον τόπο θα το κάνω. Για μένα, πλέον, το πιο σημαντικό είναι ο τόπος. Εάν οποιαδήποτε στιγμή με χρειαστεί ο τόπος θα είμαι «παρών». Αλλά μόνο για τον τόπο, όχι για πολιτικά σχήματα τα οποία δεν έχουν τον τόπο ως προτεραιότητα.
Videogate
Αυτά που είδαμε στο περιβόητο βίντεο με εικόνα και ήχο γνωρίζατε ότι συμβαίνουν;
Τούτος ο τόπος με απογοητεύει αφάνταστα. Οι άνθρωποι θα πρέπει να επιλέγονται σωστά όταν πρόκειται να στελεχώσουν ένα κρίσιμο πόστο και όχι με ιδεολογικά κριτήρια. Και πέρα από τις γνώσεις και την εμπειρία, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και το πόσο έντιμοι είναι, εάν η ατζέντα τους έχει νούμερο ένα στις προτεραιότητες την Κύπρο και τον πολίτη της. Και το λέω έντονα τούτο το πράγμα, με κεφαλαία γράμματα, γιατί παρακολουθώ το σύστημα να έχει γεμίσει από άτομα των οποίων οι ατζέντες είναι διαφορετικές -δεν είναι ο τόπος και ο Κύπριος πολίτης. Ο τόπος έχει πέσει πολύ χαμηλά στις προτεραιότητες κάποιων ατόμων που είναι σε θέσεις-κλειδιά. Και σε τούτο θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή από τον εκάστοτε Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Θα πρέπει οι επιλογές να είναι πολύ προσεκτικές, για να μπορέσει τούτος ο τόπος να δει άσπρη μέρα. Και ξέρετε, η φήμη ενός τόπου είναι πολύ σημαντικό κομμάτι. Η φήμη των χωρών χτίζεται διαχρονικά μέσα από σωστές, τεκμηριωμένες και ορθολογιστικές αποφάσεις και όχι από παρεμβάσεις πολιτικών και μικροπολιτικές ατζέντες. Επιπλέον, βλέπω ότι πολιτικές δυνάμεις βάζουν το κομματικό συμφέρον πάνω από το εθνικό. Για αντιπολιτευτικούς και μόνο λόγους, ασκείται τυφλή κριτική στην κυβέρνηση. Η σωστή αντιπολίτευση είναι εκείνη η οποία επικροτεί τις σωστές αποφάσεις της κυβέρνησης, για το καλό του τόπου και των πολιτών. Πρέπει να βγούμε από το κομματικό μάντρισμα, πρέπει να δούμε τον τόπο ως προτεραιότητα.
Know Your Client
Είναι δυνατόν αυτό που είδαμε σε ήχο και εικόνα να μην το είχατε πάρει είδηση;
Κοιτάξτε... Η ενέργεια, ναι, έχει χρήμα. Και πολλές φορές έρχονταν στο υπουργείο επενδυτές που ήθελαν να δουν τον υπουργό. Όμως, είχαμε μία διαδικασία, η οποία ήταν κάτω από τη Μονάδα Διευκόλυνσης Επιχειρήσεων (Business Facilitation Unit), με την οποία διενεργούσαμε ελέγχους -πολλούς τους αποκλείαμε, δεν τους συναντούσαμε διότι δεν πληρούσαν τα ελάχιστα κριτήρια και ιδίως να συναντήσουν τον πολιτικό προϊστάμενο. Είναι διαδικασίες τις οποίες είχα φέρει από τις πολυεθνικές όπου εργαζόμουνα –είναι το Know Your Client (έλεγχος ταυτότητας πελάτη), το οποίο είναι βασικός πυλώνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυτή τη στιγμή.
Για αυτό ενδεχομένως βρήκαν άλλους τρόπους.
Εγώ ήμουν υπεύθυνος για εκείνο τον χώρο, τον δικό μου. Εκεί έβαλα τις ασφαλιστικές δικλίδες. Τώρα, αν γινόταν κάτι κάπου αλλού, αυτό δεν το γνώριζα.
Η χώρα στο μηδέν
Πώς μας βλέπουν στο εξωτερικό;
Η δική μου εμπειρία ξεκινά από τον ιδιωτικό τομέα και μεταφέρεται στον πολιτικό. Πιστεύω ότι κάθε φορά που γίνεται ένα περιστατικό, όπως αυτό που είδαμε τον τελευταίο καιρό (videogate), η χώρα πάει στο μηδέν. Κτίζουμε λιθαράκι-λιθαράκι το κύρος της χώρας αλλά κάθε περιστατικό με οσμή διαφθοράς ή διαπλοκής μάς παίρνει στο μηδέν. Ο Πρόεδρος έκαμε αρκετά βήματα για την καταπολέμηση τέτοιων φαινομένων, όμως το να ελέγχεις τα κέντρα διαπλοκής είναι κάτι διαφορετικό. Οι ασφαλιστικές δικλίδες μπαίνουν μέσα από νομοθεσίες, μέσα από ρυθμίσεις. Συνεπώς, εάν αυτές οι νομοθεσίες και οι ρυθμίσεις αφήνουν παραθυράκια, τότε αυτοί που κάνουν διαπλοκές θα τα εκμεταλλευθούν.
«Δεν υπήρχε διαφωνία, στη διαχείριση του ζητήματος η μόνη μας διαφορά» δηλώνει ο Γ. Παπαναστασίου σε σχέση με τη θέση του ΥΠΟΙΚ, Μ. Κεραυνού για τον GSI.
