Στις τελευταίες Βουλευτικές εκλογές ακούσαμε πολλούς υποψηφίους να λένε ότι πήραν την απόφαση να κατέλθουν, για να μπορέσουν να προσφέρουν στην κοινωνία και στην χώρα τους. Υπάρχουν βεβαίως κι άλλοι, πιο άμεσα προσβάσιμοι, τρόποι να προσφέρει κανείς.
Ο εθελοντισμός είναι ο πιο απλός και θα έλεγε κανείς ο πιο αγνός τρόπος ενασχόλησης με τα κοινά αφού, αντλώντας από την ιδέα της κοινωνικής αλληλεγγύης, αφορά την ηθελημένη πράξη για κάποιο κοινωφελή σκοπό χωρίς υλικό ή άλλο αντάλλαγμα. Ο εθελοντισμός μπορεί να πάρει πολλές μορφές, από το άτομο που προσφέρει ένα χέρι βοήθειας όταν και όπως μπορεί, μέχρι τα οργανωμένα σύνολα, μικρά και μεγάλα, που ασχολούνται για να αντιμετωπίσουν διάφορα προβλήματα της κοινωνίας, κυρίως οικονομικά, κοινοτικά, οικογενειακά, περιβαλλοντικά, κλπ.
Είναι ξεκάθαρο ότι πολλαπλά οφέλη μπορούν να προκύψουν μέσω του εθελοντισμού, πρώτον σε προσωπικό επίπεδο (αφενός για τον παραλήπτη της προσφοράς αλλά αφετέρου και για τον ίδιο τον εθελοντή), δεύτερον σε κοινωνικό επίπεδο αφού αντιμετωπίζονται κάποια θέματα συγκεκριμένων ευάλωτων ή αδύναμων ομάδων και τρίτον σε πολιτικό επίπεδο μέσω της ενίσχυσης των θεσμών της συμμετοχικής δημοκρατίας.
Αποκτώντας επίγνωση διαφόρων προβλημάτων που μπορεί να μην μας έχουν αγγίξει εμάς τους ίδιους, δημιουργείται η κατανόηση και η αποδοχή. Με αυτό τον τρόπο γεννιέται η ανάγκη για δράση και για τη συμβολή στην προσπάθεια για μια πιο δίκαιη κοινωνία. Και αυτή η προσφορά φέρνει με τη σειρά της την αυτοεκτίμηση και τον αυτοσεβασμό. Η ένταξη των παιδιών από μικρή ηλικία στον εθελοντισμό μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στη διαμόρφωση συνείδησης και στάσης ενεργού πολίτη που με ανιδιοτέλεια συμμετέχει και παρεμβαίνει στα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα.
Η ύπαρξη του εθελοντισμού σε καμία περίπτωση δεν αναιρεί τις υποχρεώσεις του κράτους όσον αφορά την κοινωνική πρόνοια. Οι εθελοντές και οι εθελοντικές οργανώσεις επιλέγουν να παίρνουν κάποια πράγματα στα χέρια τους ως μια παρέμβαση ενεργών πολιτών στην κοινωνία, όχι για να αντικαταστήσουν το κράτος αλλά για να συμπληρώσουν κάποια κενά που οι ίδιοι διαπιστώνουν και προτεραιοποιούν. Και με αυτόν τον τρόπο, πέραν από την ανθρωπιστική πτυχή του εθελοντισμού, αναδεικνύεται και η δημοκρατική του πτυχή. Η συνύπαρξη της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας με τη συμμετοχική δημοκρατία είναι βεβαίως θεμιτή αφού τα προαναφερόμενα κενά είναι αναπόφευκτα. Οι ανάγκες στις σύγχρονες κοινωνίες είναι πολλές και πολυσύνθετες ενώ τα ποσά που εισπράττει το κράτος από τους φορολογούμενους για να τις καλύπτει δεν είναι απεριόριστα. Γι’ αυτό εξάλλου υπάρχει τόσο μεγάλη συζήτηση κάθε χρόνο γύρω από τον προϋπολογισμού του κράτους.
Στην πιο απλή του έκφραση, ο εθελοντισμός ούτε δικαιολογεί αλλά ούτε και κρίνει την ύπαρξη των προαναφερόμενων κενών. Το πόσο καλά ένα κράτος αξιοποιεί τα κονδύλια που έχει στη διάθεση του, θέτοντας κατάλληλες προτεραιότητες και εφαρμόζοντας αποτελεσματικές πολιτικές για αντιμετώπιση κοινωνικών και άλλων θεμάτων, κρίνεται από τους αρμόδιους θεσμούς που αξιολογούν τις επιδόσεις του κράτους και των δημόσιων οικονομικών (και φυσικά στο τέλος της ημέρας πρέπει να κρίνεται από τους ίδιους τους πολίτες μέσω της ψήφου τους).
Αυτό μας φέρνει σε μια άλλη μορφή κοινωνικής προσφοράς, με πολιτική διάσταση, η οποία στη σύγχρονη εποχή εκφράζεται μέσω δραστηριοτήτων advocacy, που αποσκοπούν στο να είναι ένας μοχλός πίεσης προς την εκτελεστική και νομοθετική εξουσία με σκοπό να επηρεαστούν ατζέντες και αποφάσεις. Οι ενεργοί και ευαισθητοποιημένοι πολίτες αποτελούν την ελπίδα για σημαντικές αλλαγές γύρω μας και μπορούν, αλλά και οφείλουν, να είναι μέρος της ουσιαστικής λύσης. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι εθελοντικές οργανώσεις καλά κάνουν να μένουν ανεξάρτητες από πολιτικά κόμματα, διατηρώντας εποικοδομητική σχέση με τις εκάστοτε ηγεσίες, πρώτον για διατήρηση μιας ασπίδας προστασίας από ιδεολογικές και πολιτικές μετατοπίσεις λόγω αλλαγής κυβερνήσεων και δεύτερον για να μην δημιουργούνται αχρείαστες ρήξεις εντός της ομάδας. Σε μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη για τη δημοκρατία στην Κύπρο, η ψήφιση του θεσμού της Πρωτοβουλίας Πολιτών στις 2 Απριλίου, μετά από μια δεκαετία διαβουλεύσεων, βελτιώνει τις δυνατότητες τέτοιων ανεξάρτητων ενεργειών κινητοποίησης της κοινής γνώμης.
Κλείνοντας σε μια πιο ρομαντική νότα, στην εποχή που ζούμε, με τις ατελείωτες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η κοινωνία, ο κόσμος έχει μεγάλη ανάγκη από ποιητές. Και τι πιο ποιητικό από τον εθελοντισμό, μέσω του οποίου διαχέονται μηνύματα αγάπης, ενσυναίσθησης αλληλεγγύης και αισιοδοξίας.
