Πού βρίσκεται σήμερα το Κυπριακό; Η συνέντευξη του Τουφάν Έρχιουρμαν στον «Πολίτη» και οι τοποθετήσεις που ακολούθησαν υποδεικνύουν ότι η απάντηση αλλάζει ανάλογα με τον συνομιλητή. Για τον Νίκο Χριστοδουλίδη, εκκρεμεί η ανταπόκριση της άλλης πλευράς στην ετοιμότητά του για διαπραγματεύσεις. Για τον Έρχιουρμαν, εκκρεμεί η απόδειξη ότι η ελληνοκυπριακή ηγεσία αποδέχεται πραγματικά τον διαμοιρασμό της εξουσίας. Για τα Ηνωμένα Έθνη, εκκρεμεί η στοιχειώδης δυνατότητα των δύο να συνεργαστούν.
Το Κυπριακό σε τρεις διαφορετικές αφετηρίες
Ο Πρόεδρος παρουσιάζει μια πλευρά έτοιμη να επιστρέψει στο τραπέζι, με προτάσεις για την ουσία, τη μεθοδολογία και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Αντιμετωπίζει την προηγούμενη αποδοχή της εκ περιτροπής προεδρίας, την οποία ζητά ο Έρχιουρμαν, ως προϋπόθεση που προκαταλαμβάνει τη διαπραγμάτευση. Το επιχείρημα έχει λογική: μια συνολική διευθέτηση προϋποθέτει αμοιβαίες συμφωνίες σε αλληλένδετα κεφάλαια.
Εκείνο που δεν προκύπτει εξίσου καθαρά είναι πώς η προεδρική ετοιμότητα μετατρέπεται σε κοινά αποδεκτή διαδικασία. Οι δεκαεννέα προτάσεις μεταφέρθηκαν προφορικά, όπως διευκρίνισε ο ίδιος. Αυτό δεν τις καθιστά ανύπαρκτες. Αφήνει, όμως, ανοιχτό το ουσιαστικό ερώτημα: ποια σύγκλιση παρήγαγαν; Η επικοινωνιακή υπεραξία μιας αριθμημένης πρωτοβουλίας εξαντλείται όταν ο πολίτης αδυνατεί να διακρίνει τι άλλαξε εξαιτίας της.
Η αντίδραση στη συνέντευξη φανέρωσε αυτήν τη μέθοδο. Ο Πρόεδρος ανέδειξε την απαίτηση για εκ περιτροπής προεδρία ως εξήγηση της στασιμότητας. Οι συγκεκριμένες αναφορές για τα Βαρώσια, τις εναλλακτικές προτάσεις στα οδοφράγματα και τον κοινό περίπατο στη Λήδρας απαιτούν χωριστές απαντήσεις. Η ύπαρξη προβληματικών θέσεων του συνομιλητή δεν απαλλάσσει την προεδρία από την υποχρέωση να εξηγεί τις δικές της επιλογές.
Ο Έρχιουρμαν τοποθετεί το Κυπριακό ένα στάδιο νωρίτερα. Ζητά να επιβεβαιωθεί, πριν από την πλήρη διαπραγμάτευση, ότι υπάρχει κοινή αντίληψη για την πολιτική ισότητα και μια διαδικασία που θα αποτρέπει την επανάληψη προηγούμενων αποτυχιών. Η εκ περιτροπής προεδρία λειτουργεί στην επιχειρηματολογία του ως δοκιμασία της ελληνοκυπριακής προθυμίας να μοιραστεί την εξουσία.
Αυτή η ανάγνωση εξηγεί την επιμονή του, χωρίς να αίρει τις αντιφάσεις της. Όταν μια συγκεκριμένη ρύθμιση διακυβέρνησης απαιτείται ως εισιτήριο εισόδου στις συνομιλίες, η μεθοδολογία αποκτά περιεχόμενο ουσίας. Και όταν ο ίδιος αποφεύγει να κατονομάσει καθαρά τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία, ενώ ζητά σαφήνεια από τον Χριστοδουλίδη, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη δική του αφετηρία.
Παράλληλα, διεκδικεί να κριθεί η ελληνοκυπριακή πολιτική από τις καθημερινές της συνέπειες στην εμπιστοσύνη. Στη συνέντευξη δεν δήλωσε ότι εμπιστεύεται τον Πρόεδρο. Περιέγραψε, επίσης, πρόταση κοινών επισκέψεων που, σύμφωνα με τον ίδιο, μετατέθηκε για μετά την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Εφόσον αυτή η περιγραφή είναι ακριβής, η προϋπόθεση μοιάζει κυκλική: αναβάλλεται μια κίνηση εμπιστοσύνης μέχρι να επιτευχθεί εκείνο που θα μπορούσε να διευκολύνει.
Η οπτική των Ηνωμένων Εθνών διακρίνεται περισσότερο στο άρθρο της Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Η απεσταλμένη θεωρεί αναγκαία τόσο την εφαρμογή μέτρων εμπιστοσύνης όσο και τη συμφωνία στους κανόνες του διαλόγου. Υπογραμμίζει ότι η οικοδόμηση αυτών των κανόνων δεν ισοδυναμεί με διαπραγμάτευση της ουσίας. Η διάκριση έχει σημασία: η αναγνώριση της ανάγκης μεθοδολογίας δεν συνιστά υιοθέτηση των τεσσάρων σημείων του Έρχιουρμαν.
Ούτε, όμως, επιτρέπει στη Λευκωσία να θεωρεί ότι η γενική διακήρυξη ετοιμότητας αρκεί. Η Ολγκίν ζητά έμπρακτη συνεργασία στη βάση της πολιτικής ισότητας. Το ερώτημά της είναι πολιτικά δυσάρεστο και για τους δύο: εάν αδυνατούν να συμφωνήσουν σε πρακτικές διευκολύνσεις της συνύπαρξης, πώς θα οργανώσουν ένα κοινό κράτος; Έτσι διαβάζεται η παρέμβασή της: ως έλεγχος της απόστασης ανάμεσα στη δεδηλωμένη βούληση και στην ικανότητα συμφωνίας.
Η συνάντηση της 20ής Οκτωβρίου έδωσε περιορισμένα, υπαρκτά βήματα: προώθηση πρωτοβουλιών για το περιβάλλον και ανταλλαγή πολιτιστικών αντικειμένων. Η νέα συνάντηση στις 27 Οκτωβρίου, η αναμενόμενη άφιξη της Ολγκίν στις 29 και η προγραμματισμένη τριμερής της 9ης Νοεμβρίου συγκροτούν συνέχεια επαφών. Δεν τεκμηριώνουν ακόμη συμφωνία για την επανέναρξη πλήρων διαπραγματεύσεων. Θα ήταν εξίσου παραπλανητικό να αγνοηθούν ή να αναγορευθούν σε στρατηγική ανατροπή.
Η νέα αντιπαράθεση για το αν ο Πρόεδρος αποδέχεται την εκ περιτροπής προεδρία επιβεβαιώνει πόσο ασταθές παραμένει το έδαφος. Στις 22 Οκτωβρίου, ο Χριστοδουλίδης παρέπεμψε στις διαφορετικές δημόσιες αναφορές του Έρχιουρμαν και δήλωσε ότι όλοι θα κριθούν στην πράξη, περιλαμβανομένου του ιδίου. Αυτή η παραδοχή προσφέρει και το σωστό κριτήριο αξιολόγησης της συνέχειας.
Η ευθύνη της Τουρκίας παραμένει καθοριστική. Η κατοχή, η ασφάλεια και οι εγγυήσεις δεν λύνονται με έναν περίπατο ούτε με τεχνικές επιτροπές. Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται μια κυπριακή διαδικασία αξιόπιστη ώστε να φέρει την Άγκυρα ενώπιον συγκεκριμένων επιλογών. Η διαρκής επίκληση του εξωτερικού παράγοντα, χωρίς πρόοδο στο εσωτερικό πεδίο, περιορίζει και την αποτελεσματικότητα της διπλωματίας.
Σήμερα, λοιπόν, οι τρεις προσεγγίσεις συναντώνται στην ανάγκη να συνεχιστούν οι επαφές, αλλά αποκλίνουν ως προς το τι πρέπει να προηγηθεί της διαπραγμάτευσης. Ο Χριστοδουλίδης χρειάζεται να μετατρέψει την ετοιμότητα σε συμφωνημένα βήματα. Ο Έρχιουρμαν χρειάζεται να δείξει ότι η προετοιμασία που απαιτεί οδηγεί πράγματι στο τραπέζι. Τα Ηνωμένα Έθνη μπορούν να διευκολύνουν αυτήν τη μετάβαση. Την απόφαση πρέπει να την πάρουν οι ηγέτες.
Το επικίνδυνο ενδεχόμενο είναι να πετύχει ο καθένας τη δικαίωση της αφήγησής του, ενώ η διαίρεση θα συνεχίζει να εδραιώνεται. Τότε θα διαθέτουμε περισσότερες εξηγήσεις για το αδιέξοδο και λιγότερη Κύπρο διαθέσιμη για επανένωση.
ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
