Το ΑΚΕΛ αναζητεί τη φόρμουλα επιστροφής στην εξουσία: Η ηγεσία αναζητεί πρώτα συγκλίσεις και μετά υποψήφιο, ενώ τρεις σχολές σκέψης διαμορφώνουν τη συζήτηση

Ο Δημοκρατικός Συναγερμός έχει ήδη μπει σε εσωκομματική αναμέτρηση για το χρίσμα και ο Ανδρέας Μαυρογιάννης έχει θέσει το δικό του χρονοδιάγραμμα. Το ΑΚΕΛ, αντίθετα, επέλεξε να κινηθεί με αργά και μετρημένα βήματα. Ο γενικός γραμματέας του κόμματος, Στέφανος Στεφάνου, ξεκαθάρισε την εβδομάδα που πέρασε ότι το κόμμα θα αναζητήσει πρώτα προγραμματικές συγκλίσεις και συμμάχους και έπειτα το πρόσωπο που θα τις εκφράσει.

Εκτός εξουσίας από το 2013, όταν έκλεισε η πενταετία Χριστόφια, το ΑΚΕΛ καλείται να αποφασίσει ποιον ρόλο θέλει να διαδραματίσει τα επόμενα χρόνια: Να παραμείνει ο κυρίαρχος πόλος της αντιπολίτευσης ή να διεκδικήσει ξανά τη διακυβέρνηση, αποδεχόμενο τους συμβιβασμούς που αυτή προϋποθέτει; Οι τρεις δρόμοι που συζητούνται στο εσωτερικό του, η κάθοδος με καθαρά κομματικό υποψήφιο, η επανάληψη της συνταγής του 2023 και ένα νέο πρόσωπο ευρύτερης αποδοχής, δίνουν ο καθένας τη δική του απάντηση.

Ο χρόνος ως επιλογή

Η διαδικασία που έχει σχεδιάσει η ηγεσία είναι μακρά. Η Κεντρική Επιτροπή θα χαράξει πρώτα το πολιτικό πλαίσιο και τους στόχους. Θα ακολουθήσουν συνελεύσεις των κομματικών ομάδων βάσης και συγκεντρώσεις της κοινωνικής συμμαχίας, στις οποίες, όπως εξηγεί στον «Π» στέλεχος του κόμματος, χιλιάδες μέλη και φίλοι θα συζητήσουν τον πολιτικό προσανατολισμό, την ώρα που η ηγεσία θα διερευνά τις διαθέσεις άλλων δυνάμεων. Η πρόταση για πρόσωπο θα διαμορφωθεί μόνο στο τέλος αυτής της διαδρομής, θα επιστρέψει στη βάση και θα επικυρωθεί από την Παγκύπρια Εκλογική Συνδιάσκεψη, με περίπου χίλιους συνέδρους, το πρώτο τρίμηνο του 2027.

Ο Στεφάνου απέρριψε την κριτική ότι το κόμμα καθυστερεί, αντιτείνοντας ότι άλλοι βιάστηκαν και άνοιξαν προεκλογική περίοδο περισσότερο από 16 μήνες πριν από την κάλπη. Ο χρόνος, ωστόσο, δεν είναι μόνο ζήτημα διαδικασίας. Πηγές του κόμματος θεωρούν ότι το ΑΚΕΛ τον χρειάζεται ώστε να φθαρεί περαιτέρω η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη και να ωριμάσει στην κοινωνία το αίτημα για αλλαγή. Η μετρημένη αυτή κίνηση μπορεί να διαβαστεί και ως ένδειξη ότι το κόμμα προτιμά σταθερές γραμμές, με ρυθμό που ορίζει το ίδιο και όχι οι εξελίξεις άλλων πολιτικών δυνάμεων.

Από τον Μακάριο στον Χριστόφια

Την ιστορική διάσταση του διλήμματος έθεσε ο ίδιος ο Στεφάνου την Τετάρτη, στην παρουσίαση ενός τόμου για τα εκατό χρόνια του ΚΚΚ-ΑΚΕΛ. Περιέγραψε τη σχέση του κόμματος με την εξουσία ως μια διαδρομή που άρχισε το 1962 με τη στήριξη του Μακαρίου χωρίς διεκδίκηση συμμετοχής, πέρασε από το Μίνιμουμ Πρόγραμμα με τον Σπύρο Κυπριανού το 1983 και τη στήριξη του Γιώργου Βασιλείου το 1988, συνεχίστηκε με τη συμμετοχή στην κυβέρνηση του Τάσσου Παπαδόπουλου και κορυφώθηκε το 2008 με τη νικηφόρα, αυτόνομη κάθοδο του Δημήτρη Χριστόφια. Το κεφάλαιο εκείνο, όπως είπε, παραμένει ανοικτό, καθώς η εμπειρία έδειξε ότι μια κυβέρνηση της Αριστεράς δύσκολα αντιμετωπίζει τα διλήμματά της χωρίς την ενότητα των προοδευτικών δυνάμεων.

Αναλυτής που μίλησε στον «Π» βλέπει στην αναδρομή αυτή το κλειδί για το σήμερα. Κατά την εκτίμησή του, το ΑΚΕΛ έχει μάθει να κάνει επιλογές πέρα από το πρόγραμμά του, γνωρίζοντας ότι σε ένα κράτος μέλος της ΕΕ, και μέσα από συνεργασίες, οι πολιτικές που θα εφαρμοστούν θα απέχουν από τις διακηρύξεις του. Ο Δημήτρης Χριστόφιας αποτέλεσε τη μόνη εξαίρεση, και η πενταετία του, που έκλεισε εν μέσω οικονομικής κρίσης, άφησε ένα σημάδι που καθιστά σήμερα δυσκολότερη μια νέα αμιγώς αριστερή υποψηφιότητα.

Η επιλογή της συνοχής

Το πρώτο σενάριο, το οποίο ο Στεφάνου δεν απέκλεισε μιλώντας τη Δευτέρα στο ραδιόφωνο του Πολίτη 107.6, είναι μια καθαρά κομματική υποψηφιότητα του γενικού γραμματέα, κατά το προηγούμενο του 2008. Για το εσωτερικό του κόμματος πρόκειται για την πιο αξιόπιστη επιλογή, την οποία προκρίνει άλλωστε η μια σχολή σκέψης στους κόλπους του. Θα μπορούσε ενδεχομένως να πείσει όσους θέτουν ως πρώτη προτεραιότητα τη λύση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, ακόμη και δεξιούς ψηφοφόρους που στήριξαν το «Ναι» στο δημοψήφισμα του 2004, δεδομένου ότι δεν υπάρχει μια τέτοια υποψηφιότητα υπό άλλο κομματικό σχηματισμό.

Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η κυπριακή κοινωνία είναι κατά βάση της κεντροδεξιά και ότι η τάση αυτή ενισχύεται, με τις τελευταίες αναμετρήσεις να αποτυπώνουν διεύρυνση αυτής της πολιτικής ταυτότητας. Σε τέτοιο περιβάλλον ένας αριστερός κομματικός υποψήφιος δύσκολα επικρατεί, και αν η κάθοδος του γενικού γραμματέα δεν συνοδευτεί από συνεργασίες, ενδέχεται να καταλήξει σε μια ήττα αξιοπρέπειας, με ποσοστό της τάξης του 40 με 45% στον δεύτερο γύρο. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα διαφύλασσε τη συνοχή, θα άφηνε όμως το κόμμα εκεί όπου βρίσκεται σήμερα. Πηγές προειδοποιούν ότι η αντιπολιτευτική ταυτότητα δεν αντέχει επ' αόριστον, αφού γεννά απογοήτευση και αποστασιοποίηση, και ότι μόνο η επιστροφή σε θέση διακυβέρνησης μπορεί να αλλάξει την εικόνα του ΑΚΕΛ.

Η δοκιμασμένη συνταγή

Το δεύτερο σενάριο κουβαλά το βάρος ενός αποτελέσματος. Το 2023 ο κ. Μαυρογιάννης συγκέντρωσε 29,60% στον πρώτο γύρο, αποκλείοντας τον Αβέρωφ Νεοφύτου, και 48,03% στον δεύτερο, στην πιο αμφίρροπη προεδρική αναμέτρηση από το 1998. Μεταξύ των δύο γύρων πρόσθεσε περίπου 72.000 ψήφους, πολλές από τη συναγερμική δεξαμενή, κάτι που αναγνωρίζει η ηγεσία, λέγοντας ότι το ΑΚΕΛ εξακολουθεί να εκτιμά τους ψηφοφόρους του ΔΗΣΥ που το στήριξαν, χωρίς αυτό να σημαίνει οποιαδήποτε συναλλαγή με τον Αβέρωφ Νεοφύτου.

Σε αυτό ακριβώς το ακροατήριο στηρίζεται η λογική της επιλογής. Ο πρώην διαπραγματευτής της κυβέρνησης Αναστασιάδη, με τοποθετήσεις για το Κραν Μοντανά που σε σημεία συμπίπτουν με την αφήγηση του τέως Προέδρου, κρατά μια απόσταση από τη βάση του ΑΚΕΛ και την αυστηρή της γραμμή για την προηγούμενη διακυβέρνηση. Η απόσταση αυτή, όμως, του επιτρέπει να απευθύνεται σε κεντροδεξιούς ψηφοφόρους της λύσης και σε ένα πιο συντηρητικό κοινό του ΔΗΚΟ, της ΕΔΕΚ και της ΔΗΠΑ, στο οποίο το ΑΚΕΛ μόνο του δύσκολα φτάνει. Όπως σημειώνει αναλυτής, η υποψηφιότητά του δεν ήταν σενάριο Βασιλείου και δεν έφερε σε δύσκολη θέση μια βάση που το κόμμα έχει εκπαιδεύσει να αποδέχεται δύσκολες συγκυρίες.

Τα ερωτήματα, ωστόσο, δεν είναι λίγα. Η επίδοση του 2023 στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στη συγκυρία της εσωτερικής κρίσης του ΔΗΣΥ, που δεν είναι βέβαιο ότι θα επαναληφθεί, και η επανάληψη μιας δοκιμασμένης αλλά όχι νικηφόρας επιλογής χρειάζεται πειστική αιτιολόγηση. Αναλυτές αμφιβάλλουν αν ο Μαυρογιάννης διαθέτει σήμερα την αναγκαία δυναμική, τη στιγμή που η πρόθεση του κόμματος αυτή τη φορά είναι να περάσει ο υποψήφιός του στον δεύτερο γύρο. Ο ίδιος έχει ήδη ορίσει δικό του χρονοδιάγραμμα, με ανακοίνωση το αργότερο τον Ιανουάριο. «Θα ήταν άκρως επιθυμητό να έρθουν να μας στηρίξουν. Αλλά δεν θα περιμένουμε να αποφασίσει το ΑΚΕΛ για να πάρουμε τις δικές μας αποφάσεις», δήλωσε, αφήνοντας πάντως ανοικτό το ενδεχόμενο απόσυρσης αν η δυναμική εξασθενήσει. Σε αυτά προστίθεται και μια πρακτική δυσκολία, αφού το Άλμα, ένα από τα κόμματα με τα οποία το ΑΚΕΛ επιδιώκει επαφές, έχει δηλώσει ότι δεν θα τον στηρίξει.

Το στοίχημα του νέου προσώπου

Το τρίτο σενάριο είναι το πιο φιλόδοξο και το πιο απαιτητικό. Προβλέπει έναν homo novus, έναν νέο τεχνοκράτη, ενδεχομένως από τον χώρο της Κεντροαριστεράς, που θα μπορεί να μιλήσει στην ευρύτερη κοινωνία και να προσδώσει με το κύρος της κατάρτισής του αξιοπιστία σε ένα σχήμα ικανό να ενώσει δυνάμεις με το ΑΚΕΛ, όπως το Άλμα. Ένα οικονομικό προφίλ θα ενίσχυε περαιτέρω τον εκλεκτό της Αριστεράς. Πρόκειται, στην ουσία, για επιστροφή στο μοντέλο του 1988, όταν το ΑΚΕΛ στήριξε έναν εξωκομματικό επιχειρηματία και συνέβαλε στην εκλογή του.

Το εμπόδιο είναι ο χρόνος. Ένα σχετικά άγνωστο πρόσωπο χρειάζεται μήνες για να γίνει γνωστό, να ζυμωθεί η υποψηφιότητά του με τα κόμματα της αντιπολίτευσης και να αποκτήσει δική του δυναμική. Ότι ο χώρος αυτός αναζητείται και από άλλους φάνηκε την εβδομάδα που πέρασε, όταν δημοσιοποιήθηκαν οι βολιδοσκοπήσεις του προέδρου της Άμεσης Δημοκρατίας, Φειδία Παναγιώτου, ο οποίος έθεσε ονόματα σε επαφές με κομματικούς αρχηγούς, ανάμεσά τους και του ΑΚΕΛ, διερευνώντας το ενδεχόμενο κοινής υποψηφιότητας.

Παραλλαγή του ίδιου σεναρίου, με πιο δεξιό στίγμα, είναι μια διακομματική επιλογή όπως ο Χρίστος Στυλιανίδης, ο οποίος είχε το τελευταίο διάστημα επαφές με μέλη του κόμματος, στο πλαίσιο επισκέψεων. Μια τέτοια υποψηφιότητα, αν περάσει στον δεύτερο γύρο, θα μπορούσε να προσελκύσει συναγερμικούς ψηφοφόρους του «Ναι», οι καταβολές του όμως θα προκαλούσαν εύλογα ερωτήματα στη βάση. Εδώ εντοπίζει ο αναλυτής το κρίσιμο ζήτημα των χαρακτηριστικών, δηλαδή αν ο υποψήφιος θα είναι κεντροαριστερός τύπου Βασιλείου, με απήχηση πέρα από την Αριστερά, ή πιο κεντροδεξιός, οπότε θα απευθύνεται εγγενώς σε πιο δεξιό ακροατήριο.

Το κλειδί των συμμαχιών

Όποιος κι αν είναι τελικά ο υποψήφιος, στο ΑΚΕΛ υπάρχει συμφωνία σε ένα σημείο, ακόμη και ανάμεσα σε όσους διαφωνούν στα υπόλοιπα. Το κόμμα, όπως εξηγεί πηγή του «Π», δεν πρέπει να είναι μόνο του από την αρχή, ακόμη κι αν ο υποψήφιος προέρχεται από την Αριστερά. Χρειάζεται τουλάχιστον ένα ακόμη κόμμα, γιατί χωρίς αυτό η νίκη είναι ανέφικτη και γιατί μόνο έτσι μπορεί να υποστηρίξει ότι εκφράζει κάτι ευρύτερο από τον εαυτό του. Ο κ. Στεφάνου μίλησε για τη συγκρότηση «ενός μεγάλου πλειοψηφικού ρεύματος της προοδευτικής αλλαγής» και κατονόμασε ως συνομιλητές το Άλμα, τους Οικολόγους και την ΕΔΕΚ, η οποία οδεύει σε συνέδριο τον Δεκέμβριο.

Το ΔΗΚΟ παραμένει η μεγάλη δυσκολία, ενώ ο κ. Στεφάνου δεν απέκλεισε τον διάλογο, επισήμανε όμως ότι το κόμμα αποτελεί βασικό πυλώνα της κυβέρνησης και ότι η σημερινή ηγεσία του έχει κάνει, κατά την εκτίμησή του, σημαντικά βήματα προς τη Δεξιά. Οι αναλυτές συμφωνούν, σημειώνοντας ότι σε τριάμισι χρόνια η μόνη ουσιαστική διαφωνία του ΔΗΚΟ με την κυβέρνηση αφορούσε το καλώδιο και ότι κομματικά του στελέχη συγκροτούν μεγάλο μέρος του κυβερνητικού σχήματος, κάτι που καθιστά δύσκολη μια πειστική αποχώρηση λίγο πριν από τις εκλογές.

Η ευρύτητα της στήριξης, άλλωστε, δεν μετρά μόνο σε ψήφους, καθώς όσο περισσότερες δυνάμεις στοιχίζονται πίσω από έναν υποψήφιο τόσο ενισχύεται η εικόνα ότι μπορεί να εκλεγεί, μια εικόνα που, όπως εξηγούν αναλυτές, επηρεάζει αρκετούς ψηφοφόρους. Στον αντίποδα, οι γραμμές έχουν ήδη χαραχθεί. Η Αννίτα Δημητρίου δήλωσε ότι συμμερίζεται την ανησυχία του Νίκου Αναστασιάδη για την αποτροπή της επικράτησης της Αριστεράς, μετά την εισήγηση του τέως Προέδρου για προσυμφωνία ΔΗΣΥ και Χριστοδουλίδη ενόψει του δεύτερου γύρου, ενώ η εσωκομματική αντιπαράθεση στον Συναγερμό περιστρέφεται γύρω από την κριτική στον Πρόεδρο και την επίθεση κατά του ΑΚΕΛ.

Αντιπολίτευση ή εξουσία

Η επιλογή ανάγεται, τελικά, στους στόχους που θέτει το ΑΚΕΛ για τα επόμενα χρόνια. Αν επιδιώκει να παγιώσει τον αντιπολιτευτικό του ρόλο, με συνοχή στο εσωτερικό, καθαρή φωνή και συγκεκριμένες πολιτικές που όμως δεν θα μεταφράζονται σε ουσιαστικές παρεμβάσεις όσο δεν κυβερνά, η υποψηφιότητα Στεφάνου ανταποκρίνεται σε αυτόν τον σκοπό. Αν, αντίθετα, ζητούμενο είναι η νίκη, μια διακυβέρνηση με θετικό πρόσημο και η αποβολή του στίγματος της προηγούμενης εμπειρίας, τότε επιλογές όπως ο Μαυρογιάννης ή ενδεχομένως ο Στυλιανίδης, σε συνδυασμό με την αναταραχή και την εσωστρέφεια στον ΔΗΣΥ, μπορούν να φέρουν το αποτέλεσμα. Το ίδιο θα μπορούσε να πετύχει και μια ανανέωση του ρεύματος της αλλαγής γύρω από έναν νέο τεχνοκράτη, κάτι που το ΑΚΕΛ έχει αποδείξει στο παρελθόν ότι μπορεί να οικοδομήσει.

Σε κάθε περίπτωση, ένα ΑΚΕΛ που θέλει να ξαναγίνει κόμμα εξουσίας θα πρέπει να αγκαλιάσει την ταυτότητα του πολυσυλλεκτικού κόμματος, ανεκτικού σε ιδέες και προσεγγίσεις που δεν είναι οι δικές του, όπως έκανε την περίοδο Βασιλείου. Ο ίδιος ο κ. Στεφάνου το υπενθύμισε στη δήλωσή του, όταν είπε ότι η ικανότητα του κόμματος να διαμορφώνει ατζέντα με ευρύτερους στόχους, συναντώντας τα αισθήματα και τις διαθέσεις της κοινωνίας, «αποτελεί την αντικειμενική βάση των συνεργασιών».