Το δίλημμα Χριστοδουλίδη και οι κόκκινες γραμμές του ΔΗΚΟ: Το στοίχημα των εσωτερικών εκλογών στον ΔΗΣΥ και η αναστολή της εσωστρέφειας του κόμματος

Ενώ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης συνεχίζει να διακηρύσσει δημοσίως ότι στην παρούσα φάση δεν τον απασχολούν οι προεδρικές εκλογές του 2028 αλλά οι «επόμενες γενιές», η πραγματικότητα στο πολιτικό παρασκήνιο της Κύπρου κινείται σε εντελώς διαφορετικούς ρυθμούς. Η επικοινωνιακή στρατηγική του Προέδρου, με διαρκή παρουσία σε τοπικές γιορτές, φεστιβάλ και εγκαίνια μικρών έργων, την εντολή που έδωσε να του ετοιμάσουν ομιλίες για κάθε περίπτωση οι λειτουργοί που είναι αποσπασμένοι σε διάφορα υπουργεία για να τις παρουσιάζει ο ίδιος και όχι οι υπουργοί ή θεσμικοί λειτουργοί των υπουργείων, αποκαλύπτει μια εντατική προετοιμασία που παραπέμπει σε προεκλογική εκστρατεία παρά σε αποκλειστικά θεσμική άσκηση καθηκόντων. Εν ολίγοις, δεν είναι απαραίτητο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να τρέχει π.χ. σε εγκαίνια ενός μικρού φούτσαλ σε μια μικρή κοινότητα. Ακόμα, δεν προσφέρει τίποτα στον Πρόεδρο να επαναλαμβάνει κάθε τρεις και λίγο ότι βρίσκεται έξω από λογικές προεκλογικής περιόδου, ενώ στην ουσία απέδειξε αλλά και αποδεικνύει ότι είναι ο μάστορας των προεκλογικών υπολογισμών.

Πολιτικά ερείσματα 

Το περιβάλλον ωστόσο είναι αρκούντως θερμό παρά την προεδρική προσπάθεια να παρουσιάζεται ως άλλης κάστας πολιτικός που τον ενδιαφέρουν μόνο «οι επόμενες γενιές». Στην πραγματικότητα, ο σημερινός Πρόεδρος βρίσκεται αντιμέτωπος με μια σύνθετη εξίσωση στην αναζήτηση αξιόπιστων πολιτικών ερεισμάτων για την προσπάθεια επανεκλογής του, την ώρα που οι κομματικοί σχηματισμοί του Κέντρου και της Δεξιάς επαναπροσδιορίζουν τις στρατηγικές τους, αναμένοντας και τις εσωτερικές εξελίξεις στον Δημοκρατικό Συναγερμό.

Το βασικότερο ναρκοπέδιο για τον Πρόεδρο στη διασφάλιση μιας απρόσκοπτης και χωρίς πολλά-πολλά εμπόδια προεκλογικής εκστρατείας για την επανεκλογή του έχει να κάνει με το ακροδεξιό ΕΛΑΜ και τον τρόπο με τον οποίο αυτό επηρεάζει τις σχέσεις του με το ΔΗΚΟ, το κόμμα που έχει, αν όχι τη ραχοκοκκαλιά της κυβέρνησης, εκπροσώπους σε κρίσιμα υπουργεία. Το ΕΛΑΜ όλα τα προηγούμενα χρόνια της δράσης του ακολουθούσε μια αυτόνομη πορεία στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών, χτίζοντας πολιτικό εύρος και περιοριζόμενο σε ρόλο επιλεκτικής στήριξης ή άρνησης στον δεύτερο γύρο. Ωστόσο, ενόψει του 2028 καταγράφονται ενδείξεις ότι ορισμένοι κύκλοι εντός του ΕΛΑΜ επιθυμούν να κινηθούν διαφορετικά. Αυτό αφορά κυρίως στελέχη τα οποία έχουν μετακινηθεί από τον ΔΗΣΥ σε ευρύτερες ακροδεξιές επιλογές και βρήκαν πολιτική στέγη σε αυτό το μόρφωμα. Με δεδομένη τη δύναμη του κόμματος, που πλέον υπερβαίνει το 10%, ένας εκ των προβληματισμών του ΕΛΑΜ αφορά τη διαμόρφωση σκέψεων για την υλοποίηση αυτήν τη φορά μιας ανοιχτής προσέγγισης και στήριξης προς τον Νίκο Χριστοδουλίδη ακόμα και από τον πρώτο γύρο, με στόχο την άμεση θεσμική νομιμοποίηση και τη συμμετοχή του στη διακυβέρνηση.

Οι αντιδράσεις

Αυτή η πιθανότητα, ωστόσο, ενεργοποιεί άμεσα τα αντανακλαστικά του ΔΗΚΟ και προσωπικά του Νικόλα Παπαδόπουλου. Ο πρόεδρος του ΔΗΚΟ, όπως βεβαίως ισχυρίζονται ορισμένα στελέχη, έχει διαμηνύσει ξεκάθαρα και με απόλυτη αυστηρότητα προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ότι το κόμμα του δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να ταυτιστεί ή να συμπορευτεί με το ΕΛΑΜ. Ο επικεφαλής του ΔΗΚΟ έχει καταστήσει σαφές πως εάν το ΕΛΑΜ προχωρήσει σε κίνηση στήριξης του Νίκου Χριστοδουλίδη από τον πρώτο γύρο και ο Πρόεδρος αποδεχθεί μια τέτοια εξέλιξη, τότε καθίσταται απολύτως αδύνατη η στήριξη του ΔΗΚΟ προς την υποψηφιότητά του την πρώτη Κυριακή των εκλογών. Αυτή η ξεκάθαρη προειδοποίηση προσθέτει ένα τεράστιο πολιτικό βάρος και μια ανυπέρβλητη δυσκολία στους υπολογισμούς του Προέδρου, ο οποίος βλέπει τον βασικότερο κομματικό του σύμμαχο να τραβάει μια κόκκινη γραμμή αρχών, όπως θέλουν να το παρουσιάζουν, που δεν επιδέχεται παρερμηνείες.

Οι υπολογισμοί

Από την άλλη πλευρά, ο Νίκος Χριστοδουλίδης γνωρίζει πολύ καλά ότι μια πορεία χωρίς τη στήριξη ή την ανοχή της Ακροδεξιάς ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Τα κόμματα που τον στήριξαν το 2023 καταγράφουν σήμερα αθροιστικά απώλειες της τάξης του 8-9% ως κομματικοί σχηματισμοί. Παρότι αυτό δεν μεταφράζεται αυτόματα σε απώλεια του συνόλου αυτών των ψηφοφόρων, η απουσία ενός ισχυρού ρεύματος από τον πρώτο γύρο θα μπορούσε να τον αφήσει εκτός της δεύτερης Κυριακής, καθιστώντας την αποδοχή ή την απόρριψη του ΕΛΑΜ μια οριακή διελκυστίνδα. Εάν απορρίψει το ΕΛΑΜ για να ικανοποιήσει τον Νικόλα Παπαδόπουλο και το ΔΗΚΟ, κινδυνεύει να χάσει κρίσιμα ποσοστά, εάν το αποδεχθεί, χάνει οριστικά το ΔΗΚΟ και τη μετριοπαθή κεντρώα βάση.

Σε αυτό το κρίσιμο σταυροδρόμι, ο Νίκος Χριστοδουλίδης αναγκάζεται να κινηθεί σε μια ισορροπία λεπτών χειρισμών. Η προσέγγιση του ΔΗΚΟ δεν μπορεί να βασίζεται πλέον σε δεδομένες συμμαχίες, καθώς το κόμμα του Κέντρου, αντιλαμβανόμενο τη δυστοκία και τις πιέσεις, διατηρεί ανοιχτούς διαύλους και προς άλλες κατευθύνσεις. Το ΔΗΚΟ δεν πρόκειται να παραμείνει αδρανές και ήδη εξετάζει εναλλακτικά σενάρια, τη διερεύνηση προοπτικών συνεννόησης με το ΑΚΕΛ γύρω από μια δική του, αυτόνομη υποψηφιότητα και τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις με τον υποψήφιο του ΔΗΣΥ που θα προκύψει από τις εσωκομματικές εκλογές οι οποίες από αύριο μπαίνουν στην τελική ευθεία. Ένα από τα βασικά σενάρια που επεξεργάζεται το ΔΗΚΟ είναι η απευθείας διεκδίκηση της εξουσίας με δικό του υποψήφιο, ώστε να εμφανιστεί στον δεύτερο γύρο ως κορμός μιας νέας συγκυβέρνησης, με τον ηγέτη του να διεκδικεί ενισχυμένο θεσμικό ρόλο.

Η τακτική και ο ΔΗΣΥ

Για να αποτρέψει μια τέτοια φυγή του ΔΗΚΟ και να διαχειριστεί την έως τώρα στάση του Νικόλα Παπαδόπουλου, ο κ. Χριστοδουλίδης επιχειρεί να κρατήσει ισορροπίες χαμηλών τόνων, αποφεύγοντας τις επίσημες δεσμεύσεις και συντηρώντας ταυτόχρονα επαφές με στελέχη όλων των πολιτικών χώρων και τάσεων που τον έχουν στηρίξει στην προηγούμενη εκλογική αναμέτρηση. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτής της τακτικής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στο εσωτερικό του Δημοκρατικού Συναγερμού. Ο ΔΗΣΥ κινείται αυτές τις ημέρες στους έντονους ρυθμούς των εσωτερικών του διεργασιών και των εκλογών για την ανάδειξη του προσώπου που θα λάβει το προεδρικό χρίσμα. Στην Πινδάρου επικρατεί η αισιοδοξία ότι μια ομαλή, δημοκρατική και διαφανής διαδικασία ψηφοφορίας θα λειτουργήσει αν όχι καταλυτικά, τουλάχιστον θα μειώσει τις εσωτερικές εντάσεις αναστέλλοντας την εσωστρέφεια και συσπειρώνοντας την ευρύτερη παράταξη για τη μεγάλη μάχη των προεδρικών.

Εάν ο ΔΗΣΥ καταφέρει να κλείσει τις πληγές που τον ταλαιπωρούν από την προεκλογική περίοδο των προεδρικών των ’23 και την ταυτόχρονη άμβλυνση των διαρροών προς το προεδρικό περιβάλλον, τότε ο Νίκος Χριστοδουλίδης θα βρεθεί σε εξαιρετικά δυσχερή θέση, στερούμενος σημαντικό μέρος της παραδοσιακής δεξιάς βάσης που τον είχε στηρίξει στην προηγούμενη αναμέτρηση. Αντίθετα, αν οι εσωκομματικές εκλογές στον ΔΗΣΥ αφήσουν ισχυρά κατάλοιπα, τα οποία θα επηρεάσουν την προεκλογική εκστρατεία εκείνου που θα κερδίσει τις εσωκομματικές διαδικασίες, ο Πρόεδρος θα έχει το περιθώριο να συνεχίσει να διεισδύει στη μεσαία και ανώτερη δομή του κόμματος, αποδυναμώνοντας την κομματική πειθαρχία στις κάλπες, κάτι που πέτυχε και το 2023.

Προσγείωση

Εν ολίγοις, ο Νίκος Χριστοδουλίδης πορεύεται σε ένα ναρκοθετημένο πολιτικό τοπίο, από τη μια, και ένα περιβάλλον από την άλλη που λειτουργεί με τους δικούς του όρους αφού έχει την ευχέρεια κινήσεων ευρισκόμενος στην εξουσιαστική δομή του κράτους. Οι διακηρύξεις του περί μέριμνας και φροντίδας για τις «επόμενες γενιές» και η συνεχής παρουσία του στο προσκήνιο μέσω της καθημερινής θεσμικής και επικοινωνιακής δραστηριότητας έχουν διττό χαρακτήρα. Από τη μία, επιχειρεί να προβληθεί ως υπερκομματικός ηγέτης πάνω από τις μικροκομματικές σκοπιμότητες, το λέει αυτό αν και ποσώς το πιστεύει, και από την άλλη διαχειρίζεται με αγωνία την επόμενη μέρα των συμμαχιών του. Με το ΕΛΑΜ να εξετάζει κινήσεις από τον πρώτο γύρο, τον Νικόλα Παπαδόπουλο να θέτει ανένδοτο αγώνα και αυστηρές κόκκινες γραμμές αποκλεισμού της Ακροδεξιάς με το κόμμα του και να αναζητά εναλλακτικές διεξόδους, και τον ΔΗΣΥ να προσπαθεί να επουλώσει τα εσωτερικά του τραύματα, οι ισορροπίες είναι πιο εύθραυστες από ποτέ.

Βεβαίως, η ίδια η πολιτική πολλές φορές κρίνεται από αστάθμητους παράγοντες. Οι πράξεις και οι πραγματικές συμμαχίες είναι αυτές που κρίνουν την επιβίωση και όχι οι ρητορικές αποστροφής. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης είναι καλός στην έκφραση αυτών των αποστροφών αλλά πλέον οι αντίπαλοί του γνωρίζουν την τακτική του και θα τον αντιμετωπίσουν αναλόγως. Εκείνο ωστόσο το οποίο μένει να δει η κοινωνία είναι αν πέραν του παρασκηνίου για τη σύνθεση των σχηματισμών και των πολιτικών συμμαχιών ενόψει των προεδρικών, οι πολιτικοί σχηματισμοί θα μιλήσουν για τα πραγματικά προβλήματα του κοινωνικού συνόλου ή θα περιοριστούν στην επιφάνεια των ζητημάτων.