Επιστροφή στην πολιτική;

Στην Κύπρο επιταχύνονται οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις ενόψει των προεδρικών εκλογών του Φεβρουαρίου του 2028. Τις τελευταίες ημέρες, το σκηνικό άρχισε να αποκτά καθαρότερο σχήμα στον χώρο του ΔΗΣΥ, του μεγαλύτερου πολιτικού κόμματος, εξέλιξη που θα επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο θα διεξαχθεί η κορυφαία πολιτική αναμέτρηση στη χώρα.

Η μάχη για τον ΔΗΣΥ

Στις 28 Νοεμβρίου θα αναμετρηθούν για το χρίσμα του προεδρικού υποψηφίου του ΔΗΣΥ ο τέως πρόεδρος του κόμματος, Αβέρωφ Νεοφύτου, και ο βουλευτής και πρώην υπουργός, Γιώργος Παμπορίδης. Η επιλογή θα γίνει με ψηφοφορία, στην οποία δικαίωμα συμμετοχής έχουν όλα τα μέλη του ΔΗΣΥ, ενώ εκτιμάται ότι θα προσέλθουν πέραν των 23.000. Με τις πυκνές παρεμβάσεις του τους τελευταίους μήνες, ο Αβέρωφ Νεοφύτου διαμόρφωσε έναν βασικό κορμό θέσεων, επιδιώκοντας να αμφισβητήσει ευθέως την πολιτική υπεροχή του Προέδρου, Νίκου Χριστοδουλίδη, ο οποίος βρίσκεται ήδη σε μια ακήρυκτη και παρατεταμένη προεκλογική εκστρατεία. Ο Γιώργος Παμπορίδης διεμήνυσε, επίσης, ότι ο ΔΗΣΥ δεν πρέπει να συρθεί πίσω από τις επιδιώξεις του Χριστοδουλίδη. Οι τοποθετήσεις αυτές αποτελούν δείγμα γραφής ότι ο ΔΗΣΥ θα επιχειρήσει στο εξής να χαράξει καθαρότερη αντιπολιτευτική γραμμή έναντι του Προεδρικού, αποκρούοντας τις προσπάθειες διεμβολισμού του.

Οι εξελίξεις αυτές αποτελούν αφετηρία για μια ευρύτερη συζήτηση, που ξεπερνά τον ΔΗΣΥ και αφορά την ανάγκη επιστροφής στην ουσία της πολιτικής: στις θέσεις, στις πολιτικές επιλογές και στο πραγματικό διακύβευμα.

Το αντιπολιτευτικό κενό

Η εκλογή του Προέδρου, Νίκου Χριστοδουλίδη, το 2023, έγινε εφικτή με την υπόγεια στήριξη που έλαβε από τον τότε Πρόεδρο, Νίκο Αναστασιάδη. Στη συνέχεια διαμορφώθηκε γύρω του μια συμμαχία των κατ' εξοχήν συντηρητικών πολιτικών δυνάμεων και της ακροδεξιάς, η οποία αντιτίθεται στην ομοσπονδιακή επανένωση και καλλιεργεί ανοιχτά τη διαιώνιση του στάτους κβο.

Ο ΔΗΣΥ πέρασε στην αντιπολίτευση και εξασφάλισε αξιοσημείωτο ποσοστό στις βουλευτικές εκλογές του περασμένου Μαΐου, αλλά παρέμεινε εγκλωβισμένος στη βαριά σκιά του Νίκου Αναστασιάδη, ο οποίος ευνοεί την επανεκλογή Χριστοδουλίδη. Η ηγεσία του κόμματος υπό την Αννίτα Δημητρίου απέτυχε να δώσει σαφές πολιτικό στίγμα. Άφησε τον ΔΗΣΥ να αιωρείται και, κατά βάση, να συμπορεύεται με το Προεδρικό, επιδεικνύοντας δυστοκία στη διαμόρφωση καθαρών θέσεων για τα μεγάλα προβλήματα του τόπου.

Το αντιπολιτευτικό κενό δεν κατάφερε μέχρι στιγμής να καλύψει ούτε το ΑΚΕΛ, το οποίο βρίσκεται εκτός διακυβέρνησης από το 2013. Στις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου ανέκαμψε σε κάποιο βαθμό, αλλά οι επιλογές του στις διαδοχικές προεδρικές αναμετρήσεις δεν έπεισαν ότι μπορεί να διαμορφώσει μια αξιόπιστη πρόταση διακυβέρνησης.

Πίσω από την εικόνα

Έτσι, ο Χριστοδουλίδης κατάφερε να καθορίζει σχεδόν αποκλειστικά την πολιτική ατζέντα, χωρίς να συναντά συγκροτημένο αντίλογο. Στα σχεδόν τέσσερα χρόνια της διακυβέρνησής του, το κυβερνητικό έργο υπήρξε μέτριο και αξιολογείται πολύ χαμηλά από τους πολίτες, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις. Η κυβερνητική αναποτελεσματικότητα προκάλεσε οριζόντια λαϊκή δυσαρέσκεια, αλλά δεν αποδείχθηκε αρκετή για να κλονίσει την επικοινωνιακή υπεροχή του. Ο Χριστοδουλίδης κάλυψε τα κενά του με ισχυρούς μηχανισμούς προβολής απέναντι σε μια άνευρη αντιπολίτευση και κατάφερε έτσι να αποφεύγει το πολιτικό κόστος των πραγματικών προβλημάτων.

Μια σειρά γεγονότων δείχνει ότι, πίσω από την επικοινωνιακή εικόνα, η πραγματικότητα στο νησί είναι από καιρό διαφορετική και τα προβλήματα πιεστικά. Στο Κυπριακό, ο Χριστοδουλίδης προχώρησε σε επιλογές που βαθαίνουν επικίνδυνα τη διαίρεση, οδηγώντας το νησί στα όρια μη αναστρέψιμων συνεπειών. Ο ΟΗΕ διατυπώνει όλο και πιο αιχμηρές επισημάνσεις για την απουσία προόδου, ενώ η ΕΕ τηρεί αποστάσεις. Έπειτα από σχεδόν δέκα χρόνια αδιεξόδου, το άλυτο πρόβλημα εξελίσσεται στα χέρια του Κύπριου Προέδρου σε ωρολογιακή βόμβα και παραμένει άγνωστο εάν θα καταστεί ξανά εφικτή η επανάληψη συνομιλιών υπό τον ΟΗΕ. Με βάση όσα συνέβησαν τους τελευταίους μήνες, ιδίως μετά την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα, Αντόνιο Γκουτέρες, στην Κύπρο, η επιστροφή στις συνομιλίες θα απαιτήσει σοβαρή προεργασία και συγκεκριμένες δεσμεύσεις από τις ηγεσίες των δύο κοινοτήτων - κάτι που δεν απέδειξε ο Χριστοδουλίδης.

Τρέχουσα διαχείριση

Στην οικονομία, ο Χριστοδουλίδης αξιοποιεί τα δημοσιονομικά πλεονάσματα για να μεγεθύνει τον κρατικό μηχανισμό, με διορισμούς και αύξηση των ανελαστικών δαπανών - μόνο την τελευταία πενταετία οι εργαζόμενοι στον ευρύτερο δημόσιο τομέα αυξήθηκαν κατά 6 χιλιάδες άτομα (8,3%). Εμφανίζεται ολοένα περισσότερο ως πολιτικός παλαιάς κοπής, που διαιωνίζει ένα πελατειακό κράτος ασχολούμενος με την τρέχουσα διαχείριση και όχι  με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων που χρειάζεται η χώρα. Η ενεργειακή εξάρτηση, το υψηλό κόστος, η χαμηλή παραγωγικότητα, η δημογραφική γήρανση και το συνταξιοδοτικό παραμένουν χωρίς επαρκείς απαντήσεις, υπονομεύοντας μακροπρόθεσμα τις καλές επιδόσεις της οικονομίας.

Την τελευταία δεκαετία, η Κύπρος καταγράφει μακροχρόνια υποχώρηση σε βασικούς διεθνείς δείκτες για το κράτος δικαίου και τη θεσμική ανεξαρτησία. Η διαφθορά σε υψηλά δώματα, σε συνάρτηση με την αναποτελεσματική δικαιοσύνη και η περιορισμένη λειτουργία ελέγχων- αντίβαρων προκάλεσαν μια άνευ προηγουμένου κρίση εμπιστοσύνης. Παρά τις επανειλημμένες εξαγγελίες, η αναγκαία συνταγματική τροποποίηση για τον περιορισμό του ανέλεγκτου των αποφάσεων του Γενικού Εισαγγελέα παραμένει σε εκκρεμότητα στη Βουλή, μαζί με το ευρύτερο πακέτο μεταρρύθμισης της Νομικής Υπηρεσίας. Η δυστοκία του Χριστοδουλίδη να προωθήσει έγκαιρα και αποφασιστικά τις αλλαγές έδειξε ότι αποτελεί μέρος του θεσμικού προβλήματος και όχι της λύσης.

Καθαρές επιλογές

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο νέος Πρωθυπουργός, Άντι Μπέρναμ, άνοιξε τη συζήτηση για τον επανακαθορισμό της σχέσης της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς να αποκλείει ακόμη και την πλήρη επανένταξη. Αντιμετώπισε ευθέως ένα θέμα που παρέμενε πολιτικό ταμπού, λέγοντας στους πολίτες ότι, δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα, το Brexit «έκανε περισσότερο κακό παρά καλό». Παρέθεσε με σαφήνεια τις επιλογές: διατήρηση της σημερινής σχέσης, τελωνειακή ένωση, επιστροφή στην ενιαία αγορά ή πλήρης ένταξη στην ΕΕ.

Το παράδειγμα Μπέρναμ δείχνει το είδος της πολιτικής ηγεσίας που χρειάζεται η Κύπρος το 2028, ιδίως για τη διαχείριση του άλυτου Κυπριακού: καθαρές θέσεις, συγκεκριμένες επιλογές και ειλικρίνεια απέναντι στους πολίτες. Οι Κύπριοι έχουν κουραστεί να ακούν πολιτευτές που αποφεύγουν κάθε επίμαχο ζήτημα, δεν προτείνουν λύσεις και μιλούν ακατάσχετα χωρίς, τελικά, να λένε τίποτε.