Η Ευρώπη βράζει: Ακρίβεια, κοινωνική οργή και άνοδος της ακροδεξιάς – Τι περιμένει Ελλάδα και Κύπρο;

Του Χαράλαμπου Χρυσοστόμου*

Από τους δρόμους της Ισπανίας και της Γαλλίας μέχρι την ενίσχυση της AfD στη Γερμανία, οι Ευρωπαίοι στέλνουν μήνυμα αγανάκτησης. Το στεγαστικό, η ακρίβεια και η ενεργειακή ανασφάλεια πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες ανοίγουν νέα μέτωπα για το κοινωνικό κράτος. 

Μπορεί η ΕΕ να αλλάξει πορεία πριν η δυσαρέσκεια μετατραπεί σε πολιτικό σεισμό;

 Γιατί βγαίνουν οι Ευρωπαίοι στους δρόμους;

Στην Ισπανία, η στεγαστική κρίση και τα πανάκριβα ενοίκια προκαλούν έντονες αντιδράσεις, ενώ η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ βρίσκεται αντιμέτωπη με πολιτικές πιέσεις. Στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις για την παιδεία και τις δημόσιες υπηρεσίες αποτυπώνουν τη δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής.

Στη Γερμανία, η AfD κερδίζει έδαφος, ενώ στην Ιταλία η Τζόρτζια Μελόνι εκφράζει την ενίσχυση της εθνικιστικής δεξιάς. Ο κοινός παρονομαστής; Οι πολίτες αισθάνονται ότι πληρώνουν ολοένα περισσότερα, χωρίς να βλέπουν αντίστοιχη βελτίωση στη ζωή τους.

 Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό της ακρίβειας;

Τα υψηλά ενοίκια, οι τιμές της ενέργειας, τα τρόφιμα και το αυξημένο λειτουργικό κόστος πιέζουν οικογένειες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ακόμη κι όταν ο πληθωρισμός επιβραδύνεται, οι τιμές δεν επιστρέφουν αυτομάτως στα προηγούμενα επίπεδα.

Το αποτέλεσμα είναι η συρρίκνωση της αγοραστικής δύναμης, η αναβολή επενδύσεων και η ενίσχυση της κοινωνικής ανασφάλειας. Οι οικονομικοί δείκτες μπορεί να βελτιώνονται, αλλά η καθημερινότητα πολλών πολιτών παραμένει δύσκολη.

 Θυσιάζεται το κοινωνικό κράτος για την άμυνα;

Η Ευρώπη αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες, καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία και η αβεβαιότητα για τη στάση των ΗΠΑ επιβάλλουν ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Το ερώτημα είναι ποιος θα πληρώσει το κόστος. Η άμυνα είναι αναγκαία, αλλά δεν μπορεί να μετατραπεί σε άλλοθι για την υποβάθμιση της υγείας, της παιδείας και της κοινωνικής προστασίας.

Η ΕΕ χρειάζεται μια νέα ισορροπία: ισχυρή άμυνα, ανταγωνιστική οικονομία και αποτελεσματικό κοινωνικό κράτος.

Τραμπ, Ρωσία και Ουκρανία: Ποιος πληρώνει τις γεωπολιτικές αντιφάσεις;

Οι διαφορετικές προσεγγίσεις ΗΠΑ και Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία αποκαλύπτουν τις αντιφάσεις της δυτικής στρατηγικής. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει, κατά περίπτωση, να περιορίσει τις πιέσεις στις αγορές ενέργειας, ενώ η ΕΕ επιμένει στην οικονομική πίεση προς τη Μόσχα.

Οι αποφάσεις αυτές επηρεάζουν τις τιμές των καυσίμων, το κόστος μεταφορών και παραγωγής και τελικά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Ένας νέος δύσκολος ενεργειακός χειμώνας δεν είναι βέβαιος, αλλά ο κίνδυνος παραμένει. Παράλληλα, οι διπλωματικές πρωτοβουλίες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Γιατί κερδίζει έδαφος η ακροδεξιά;

Η ενίσχυση της Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, της AfD στη Γερμανία και της εθνικιστικής δεξιάς στην Ευρώπη δεν οφείλεται μόνο στην ακρίβεια. Συνδέεται και με τη μετανάστευση, την ανασφάλεια και την κρίση εμπιστοσύνης προς τα παραδοσιακά κόμματα.

Όταν οι πολίτες δεν βλέπουν λύσεις στα προβλήματά τους, αναζητούν εναλλακτικές. Η αποτυχία των κυβερνήσεων να απαντήσουν στις κοινωνικές ανάγκες μπορεί να μετατραπεί σε εκλογική δύναμη για όσους υπόσχονται ριζικές αλλαγές. Ο κίνδυνος είναι διπλός: να ενισχυθεί η ακροδεξιά και, ταυτόχρονα, να μετατοπιστεί ολόκληρη η ευρωπαϊκή πολιτική προς πιο σκληρές και διχαστικές θέσεις.

Τι κινδυνεύει να πληρώσει η Ελλάδα;

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει ήδη σοβαρές πιέσεις από το στεγαστικό, το κόστος ενέργειας και τη χαμηλή αγοραστική δύναμη μεγάλου μέρους των νοικοκυριών. Μια νέα ενεργειακή ανατίμηση θα επιβάρυνε τις μεταφορές, την εστίαση, τον τουρισμό και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Οι προτεραιότητες είναι σαφείς: περισσότερες προσιτές κατοικίες, ουσιαστική ενίσχυση των πραγματικών εισοδημάτων, μέτρα για το ενεργειακό κόστος και στήριξη της παραγωγικής βάσης. Η ανάπτυξη πρέπει να γίνεται αισθητή στην καθημερινότητα και όχι μόνο στους οικονομικούς δείκτες.

Γιατί η Κύπρος είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη;

Η Κύπρος, ως μικρή και ανοιχτή οικονομία, επηρεάζεται άμεσα από τις διεθνείς τιμές ενέργειας, τις εισαγωγές και τις γεωπολιτικές αναταράξεις. Το αυξημένο κόστος ηλεκτρισμού και καυσίμων πιέζει τα νοικοκυριά, ενώ οι επιχειρήσεις βλέπουν τα περιθώρια κέρδους τους να περιορίζονται. Την ίδια ώρα, το στεγαστικό δυσκολεύει ιδιαίτερα τους νέους και τους εργαζομένους.

Η Λευκωσία χρειάζεται να διεκδικήσει ευρωπαϊκή στήριξη, να επιταχύνει τις ενεργειακές λύσεις και να ενισχύσει την πολιτική προσιτής κατοικίας. Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη πρέπει να αποτυπώνεται σε απτά αποτελέσματα.

Μπορεί η Ευρώπη να προλάβει έναν πολιτικό σεισμό;

Η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν μετατρέπεται αυτόματα σε πολιτική κρίση. Όταν, όμως, οι πολίτες αισθάνονται ότι οι κυβερνήσεις δεν ακούν τις ανάγκες τους, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς υποχωρεί και οι ακραίες πολιτικές δυνάμεις ενισχύονται.

Η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε έκτακτα επιδόματα ή επικοινωνιακές εξαγγελίες. Χρειάζονται προσιτή στέγαση, καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες, ισχυρότερα εισοδήματα, ενεργειακή ασφάλεια και δίκαιη κατανομή των βαρών.

Το κρίσιμο ερώτημα για τις Βρυξέλλες

Η Ευρώπη καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να προστατεύσει ταυτόχρονα την ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική συνοχή. Για την Ελλάδα και την Κύπρο, το διακύβευμα είναι εξίσου σημαντικό: μια Ευρώπη που επενδύει στην κοινωνία μπορεί να αποτελέσει ασπίδα απέναντι στην ανασφάλεια. Μια Ευρώπη που αφήνει τους πολίτες να επωμίζονται μόνοι τους το κόστος των κρίσεων κινδυνεύει να ενισχύσει όσους υπόσχονται εύκολες λύσεις.

Η καμπάνα χτυπά ήδη στους ευρωπαϊκούς δρόμους. Το ερώτημα είναι αν οι κυβερνήσεις θα ακούσουν εγκαίρως το μήνυμα ή αν θα περιμένουν να το ακούσουν από τις κάλπες.

*Ο Χαράλαμπος Χρυσοστόμου είναι Διεθνολόγος.