8 ενδιαφερόμενοι στο Βασιλικό, αλλά πόσοι μπορούν να το ολοκληρώσουν;

Η νέα προσπάθεια ολοκλήρωσης του τερματικού εισαγωγής φυσικού αερίου στο Βασιλικό εισέρχεται σε κρίσιμη φάση. Οκτώ εταιρείες εκδήλωσαν ενδιαφέρον στον διαγωνισμό της ΕΤΥΦΑ, εκτιμώμενης αξίας €180 εκατομμυρίων. Η διοίκηση της ΔΕΦΑ εμφανίζεται ικανοποιημένη, διαβεβαιώνοντας ότι έχουν ληφθεί υπόψη τα προβλήματα του παρελθόντος.

Η ανταπόκριση είναι θετική, αλλά δεν εγγυάται επιτυχία. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιες θα επιλεγούν για τον επόμενο γύρο και πόσες διαθέτουν την απαιτούμενη εμπειρία και θα παραμείνουν στον διαγωνισμό όταν γνωρίσουν πλήρως τους τεχνικούς, οικονομικούς και νομικούς κινδύνους.

Η Κύπρος δεν έχει την πολυτέλεια να επαναλάβει την αποτυχία της προηγούμενης σύμβασης.

Τα κριτήρια προεπιλογής

Σύμφωνα με τα έγγραφα του διαγωνισμού Ε.013-2026, οι υποψήφιοι πρέπει να διαθέτουν μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών τουλάχιστον €300 εκατομμύρια κατά την τελευταία τριετία.

Απαιτείται επίσης εμπειρία σε δύο έργα EPC φυσικού αερίου την τελευταία δεκαετία, ένα αξίας άνω των €100 εκατομμυρίων, καθώς και σε δύο θαλάσσια έργα, με ένα αξίας άνω των €50 εκατομμυρίων. Προβλέπονται ακόμη απαιτήσεις μελετητικής εμπειρίας και συμμόρφωσης με ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας.

Τα κριτήρια φαίνονται σχετικά χαμηλά για το μέγεθος και την πολυπλοκότητα του έργου. Εξαιρουμένου του Προμηθέα, το έργο θα στοιχίσει γύρω στα €300εκ. Τέθηκε σαν πήχυς, εκτέλεση έργων μεταξύ €50-100 εκατ. Αυτά μπορεί να επιτρέψουν τη συμμετοχή εταιρειών χωρίς εξειδικευμένη εμπειρία στην κατασκευή και λειτουργία τερματικών LNG. Η εμπειρία σε έργα φυσικού αερίου μπορεί να αφορά αγωγούς ή άλλες εγκαταστάσεις. Επιπλέον, έργο αναφοράς θεωρείται ολοκληρωμένο, εφόσον έχει υλοποιηθεί κατά τουλάχιστον 80%, χωρίς απαραίτητα να έχει τεθεί σε λειτουργία. Στις κοινοπραξίες, ο επικεφαλής χρειάζεται να καλύπτει αυτοτελώς μόνο μία από τις δύο βασικές απαιτήσεις κατασκευαστικής εμπειρίας - σε έργα φυσικού αερίου και σε θαλάσσιες κατασκευές. Αυτά τα κριτήρια διευρύνουν τον ανταγωνισμό, αλλά δεν διασφαλίζουν την καταλληλότητα του αναδόχου.

Δεν είναι συνηθισμένο έργο

Ο νέος εργολάβος δεν θα παραλάβει καθαρό εργοτάξιο με ολοκληρωμένες μελέτες και καινούργιο εξοπλισμό. Θα αναλάβει ημιτελείς εγκαταστάσεις της προηγούμενης κοινοπραξίας, με σημαντικές τεχνικές εκκρεμότητες. Η αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκε από την Technip μετά τη διακοπή της προηγούμενης σύμβασης, ανέδειξε προβλήματα στην τεχνική τεκμηρίωση, στην κατάσταση υλικών και στην ανάγκη επανεξέτασης τμημάτων του σχεδιασμού. Απαιτούνται έλεγχοι υφιστάμενων κατασκευών, επιβεβαίωση καταλληλότητας εξοπλισμού, αντιμετώπιση φθορών, συμπλήρωση τεχνικών στοιχείων και επικαιροποίηση μελετών ασφάλειας. Πρέπει επίσης να διασφαλιστεί η συμβατότητα χερσαίων εγκαταστάσεων, προβλήτας και πλωτής μονάδας «Προμηθέας». Ο εργολάβος θα πρέπει να παραδώσει ένα ενιαίο, ασφαλές και λειτουργικό τερματικό, όχι απλώς να ολοκληρώσει κατασκευαστικές εργασίες. Η εμπειρία σε τέτοια έργα έχει μεγαλύτερη σημασία από τον κύκλο εργασιών μιας εταιρείας.

Ποιοι μπορούν να αναλάβουν;

Μεταξύ των ενδιαφερομένων περιλαμβάνονται τουλάχιστον τρεις εταιρείες με σημαντική διεθνή εμπειρία σε μεγάλα ενεργειακά ή θαλάσσια έργα. Άλλες εταιρείες ενδέχεται επίσης να διαθέτουν τις απαιτούμενες δυνατότητες, ιδιαίτερα μέσω κατάλληλων κοινοπραξιών. Ωστόσο, η τυπική συμμόρφωση με τα ελάχιστα κριτήρια δεν ισοδυναμεί με αποδεδειγμένη ικανότητα ολοκλήρωσης ενός προβληματικού τερματικού που μπορεί να παραλαμβάνει και να επαναεριοποιεί LNG. Για ουσιαστικό ανταγωνισμό, είναι σημαντικό να παραμείνουν μέχρι την τελική φάση τουλάχιστον τρεις ισχυροί, τεχνικά αξιόπιστοι υποψήφιοι. Διαφορετικά, η ΕΤΥΦΑ μπορεί να βρεθεί με αρκετούς προεπιλεγμένους εργολάβους, αλλά περιορισμένες πραγματικές επιλογές.

Η επόμενη φάση

Η ΔΕΦΑ επιδιώκει να ολοκληρώσει την προεπιλογή μέχρι το τέλος του 2026 και να κατακυρώσει τη σύμβαση πριν από το καλοκαίρι του 2027. Εργασίες αναμένεται να αρχίσουν το δεύτερο εξάμηνο του 2027.

Στην επόμενη φάση οι εταιρείες θα λάβουν τις λεπτομερείς τεχνικές προδιαγραφές και τους συμβατικούς όρους. Τότε θα φανεί ποιες είναι διατεθειμένες να αναλάβουν το έργο. Οι σοβαροί διεθνείς εργολάβοι δύσκολα θα αποδεχθούν απεριόριστη ευθύνη για άγνωστες κακοτεχνίες ή ελλείψεις προηγούμενου εργολάβου. Εάν η ΕΤΥΦΑ μεταφέρει υπερβολικούς και μη ποσοτικοποιήσιμους κινδύνους στον ανάδοχο, οι ισχυρότερες εταιρείες μπορεί να απαιτήσουν συμβατική κάλυψη ή ενσωματώσουν σημαντικό πρόσθετο κόστος στις προσφορές τους ή να αποχωρήσουν. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερο ανταγωνισμό, υψηλότερες τιμές και νέες διαφορές. Η ΕΤΥΦΑ οφείλει να διατηρήσει αδιαπραγμάτευτες τις απαιτήσεις ασφάλειας και ποιότητας, αλλά να κατανείμει ρεαλιστικά τους κινδύνους των υφιστάμενων εγκαταστάσεων.

Η βαθμολόγηση χρειάζεται διαφάνεια

Η ανάθεση θα βασιστεί στη βέλτιστη σχέση τιμής και ποιότητας. Πρόκειται για κατάλληλη προσέγγιση σε σύνθετα έργα, αλλά δημιουργεί περιθώρια υποκειμενικής κρίσης εάν τα κριτήρια δεν είναι συγκεκριμένα. Δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί οι αναλυτικές βαρύτητες τεχνικής και οικονομικής βαθμολογίας. Η πραγματική τεχνική επάρκεια, η εμπειρία σε LNG, η ποιότητα της ομάδας έργου και η αξιοπιστία του σχεδίου ολοκλήρωσης, πρέπει να έχουν ουσιαστικό βάρος. Πρέπει επίσης να αποτραπεί η επιλογή υπερβολικά χαμηλής προσφοράς που αργότερα θα οδηγήσει σε απαιτήσεις πρόσθετων πληρωμών και πρόσθετου χρόνου. Η προηγούμενη εμπειρία επιβάλλει πλήρη τεκμηρίωση κάθε βαθμολογίας και απόφασης αποκλεισμού.

Ποιος θα επιβλέπει το έργο;

Κρίσιμο ζήτημα αποτελεί ο ρόλος της Technip Energies, η οποία ανέλαβε το 2025 υπηρεσίες διαχείρισης του έργου. Η Technip συνέβαλε στην αξιολόγηση των εγκαταστάσεων και στην προετοιμασία του νέου διαγωνισμού. Ωστόσο, δεν έχει αποσαφηνιστεί δημοσίως ο ακριβής ρόλος της στην τεχνική αξιολόγηση των προσφορών, ούτε εάν η σύμβασή της περιλαμβάνει πλήρη επίβλεψη κατασκευής, πιστοποίηση εργασιών και δοκιμές λειτουργίας. Η επιτροπή αξιολόγησης της ΕΤΥΦΑ έχει την ευθύνη της διαδικασίας και υποβάλλει την έκθεσή της στο διοικητικό συμβούλιο. Χρειάζεται όμως ισχυρή, ανεξάρτητη τεχνική υποστήριξη, τόσο στην επιλογή εργολάβου όσο και στην εκτέλεση της σύμβασης. Μετά τον τερματισμό της συμμετοχής της Hill International, οι αρμοδιότητες αυτές πρέπει να αποσαφηνιστούν πριν ανατεθεί μια νέα σύμβαση.

Το κόστος συνεχίζει να αυξάνεται

Σύμφωνα με δημοσιευμένες εκτιμήσεις, έχουν ήδη δαπανηθεί περίπου €300 εκατομμύρια, χωρίς λειτουργικό τερματικό. Με τα €180 εκατομμύρια του νέου διαγωνισμού, το συνολικό ποσό προσεγγίζει τα €480 εκατομμύρια. Αυτό δεν αποτελεί τελική πρόβλεψη. Δεν περιλαμβάνει απαραίτητα πρόσθετες εργασίες, χρηματοοικονομικές επιβαρύνσεις, μελλοντικές δαπάνες για τον «Προμηθέα» ή συνέπειες της διεθνούς διαιτησίας.

Στις 12 Οκτωβρίου ο υπουργός Οικονομικών επιβεβαίωσε ότι το Βασιλικό περιλαμβάνεται στους δημοσιονομικούς κινδύνους του κράτους, αναφέροντας κρατικές εγγυήσεις, εγγυήσεις της προηγούμενης κοινοπραξίας και την έκβαση της διαιτησίας. Παράλληλα, η συνεχιζόμενη απουσία φυσικού αερίου επιβαρύνει την ηλεκτροπαραγωγή και τους καταναλωτές. Ακόμη και εάν η σύμβαση κατακυρωθεί πριν από το καλοκαίρι του 2027, και δεν υπάρξουν προβλήματα, η προβλεπόμενη κατασκευαστική διάρκεια είναι δύο χρόνια. Θα ακολουθήσουν δοκιμές, πιστοποιήσεις, διαδικασίες θέσης σε λειτουργία και σύνδεση με την ΑΗΚ. Επομένως, η πραγματική αξιοποίηση φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή, δύσκολα μπορεί να θεωρείται εξασφαλισμένη πριν από το 2030. Τι μέτρα λαμβάνει η κυβέρνηση για την επάρκεια ηλεκτρισμού μέχρι τότε; Η Κύπρος χρειάζεται το τερματικό, αλλά όχι ακόμη μία προβληματική σύμβαση. Η επιτυχία δεν θα μετρηθεί από τις οκτώ εκδηλώσεις ενδιαφέροντος, την ταχύτητα κατακύρωσης ή μια χαμηλή τιμή. Θα μετρηθεί από την επιλογή ικανού εργολάβου, την ανεξάρτητη επίβλεψη, τον έλεγχο του τελικού κόστους και, κυρίως, από το πότε θα επιτευχθεί παράδοση φυσικού αερίου στην ΑΗΚ. Αυτό είναι το πραγματικό μάθημα από την αποτυχία της προηγούμενης σύμβασης.

*Ανώτερου συνεργάτη στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού Συμβουλίου