Η ανακοίνωση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την προώθηση ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας αποτελεί μια έμπρακτη αναγνώριση ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα ασφάλειας, για την οποία οι υφιστάμενοι μηχανισμοί δεν επαρκούν.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην ετήσια ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης, περιέγραψε έναν κόσμο στον οποίον οι κυβερνοεπιθέσεις, οι δολιοφθορές, οι παραβιάσεις με drones και οι υβριδικές απειλές πολλαπλασιάζονται. Πρότεινε, παράλληλα, τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού αντίδρασης σε υβριδικές απειλές αντίστοιχου με το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ, ώστε μια επίθεση ή σοβαρή απειλή εναντίον ενός κράτους μέλους να ενεργοποιεί συντονισμένη ευρωπαϊκή διαβούλευση και δράση.
Η συζήτηση αυτή αφορά πρωτίστως την ανάγκη της Ευρώπης να αντιμετωπίσει τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, την επιθετικότητα της Ρωσίας και την αβεβαιότητα που δημιουργούν οι ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις. Η αναφορά στη Γροιλανδία, η ενίσχυση των αμυντικών δαπανών και η αναζήτηση μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας εντάσσονται στο ίδιο πλαίσιο.
Για την Κύπρο, η εξαγγελία προσθέτει ένα νέο, ενδιαφέρον στοιχείο στη συζήτηση για την αρχιτεκτονική ασφάλειας της περιοχής μας. Δεν προσφέρει, ασφαλώς, άμεσες απαντήσεις στο Κυπριακό ούτε δημιουργεί αυτομάτως νέες εγγυήσεις για την Κυπριακή Δημοκρατία. Οφείλουμε να είμαστε ρεαλιστές. Η Κύπρος δεν πρέπει να καλλιεργήσει υπερβολικές προσδοκίες. Η ευρωπαϊκή ασφάλεια εξακολουθεί να συνδέεται στενά με το ΝΑΤΟ, τις εθνικές αποφάσεις των κρατών μελών και τις ιδιαίτερες γεωπολιτικές ισορροπίες της Ανατολικής Μεσογείου. Ένα νέο ευρωπαϊκό όργανο δεν μπορεί από μόνο του να υπερβεί αυτές τις πραγματικότητες.
Παρά ταύτα, η πολιτική σημασία της πρότασης δεν είναι αμελητέα.
Η Κύπρος αποτελεί κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά παραμένει το μοναδικό κράτος μέλος με τμήμα του εδάφους του υπό κατοχή.
Αυτό που πρέπει να κρατήσουμε -και να δουλέψουμε πάνω σε αυτό- είναι ότι η Ευρώπη φαίνεται να αντιλαμβάνεται πλέον πως η ασφάλεια της Ένωσης δεν μπορεί να στηρίζεται σε μια ανά περίπτωση προσέγγιση. Αν ο στόχος είναι ο έξω κόσμος, οι τρίτες χώρες, από τις ΗΠΑ μέχρι την Κίνα, να λαμβάνει σοβαρά υπόψη την Ευρώπη, τότε και η Ευρώπη πρέπει να διαχειρίζεται με σοβαρότητα την ασφάλειά της.
«Η Ευρώπη θα υπερασπιστεί κάθε τετραγωνικό μέτρο της επικράτειάς της», είπε η Ούρσουσα φον ντερ Λάιεν, μια ισχυρή δήλωση. Από τη στιγμή που ειπώθηκε, δεν υπάρχει επιστροφή.
Η Κύπρος χρειάζεται μια Ευρωπαϊκή Ένωση που να μπορεί να αντιλαμβάνεται την ασφάλεια ως ενιαίο και αδιαίρετο ζήτημα. Η προστασία των εξωτερικών συνόρων, η ασφάλεια των θαλάσσιων υποδομών, η ενεργειακή ασφάλεια, οι υβριδικές απειλές και η σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά.
Η ευρωπαϊκή ασφάλεια βρίσκεται εκ των πραγμάτων σε φάση επανασχεδιασμού και, σε αυτή τη διαδικασία, η κυπριακή ιδιαιτερότητα πρέπει να αποτελέσει μέρος της συζήτησης.
