Η μέχρι στιγμής αδυναμία των αρμόδιων Αρχών στην πρόληψη και αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης, με αποκορύφωμα την εικόνα που παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια ο κόλπος της Λεμεσού, οδήγησε στο να δημιουργηθεί ένα άτυπο «Τμήμα Περιβάλλοντος» εντός του Υφυπουργείου Ναυτιλίας. Υπό την έννοια ότι πρώτον, στις αρχές του 2026 αναμένεται να συσταθεί με εκτελεστικές αρμοδιότητες η Ομάδα Εποπτείας και Συντονισμού Αντιμετώπισης της Ρύπανσης (ΟΕΣΑΡ) για τη θαλάσσια ρύπανση σε παγκύπρια βάση και δεύτερον, όπως πληροφορείται ο «Π», τον συντονισμό αυτού του νέου φορέα θα τον έχει ο μέχρι πρότινος διευθυντής του Τμήματος Περιβάλλοντος και νυν αναπληρωτής γενικός διευθυντής στο Υφυπουργείο Ναυτιλίας, Θεόδουλος Μεσημέρης. Σύμφωνα με αναφορές από το Υφυπουργείο, θεωρείται ως πλεονέκτημα η εμπειρία 22 χρόνων του κ. Μεσημέρη σε διάφορους ρόλους στο Τμήμα Περιβάλλοντος και η τεχνογνωσία που θα μεταφέρει στο υφυπουργείο για ζητήματα ρύπανσης.
Σκληρές πραγματικότητες
Το έργο της νέας προσπάθειας δεν θα είναι εύκολο. Ο νέος φορέας, ο οποίος δημιουργήθηκε μετά από δέσμευση του Προέδρου Χριστοδουλίδη για λύσεις στο ζήτημα της ποιότητας των νερών στη Λεμεσό, θα κληθεί να δώσει απτά αποτελέσματα απέναντι σε σκληρές πραγματικότητες που συνδέονται με «αμαρτίες» προηγούμενων χρόνων, όπως η πρόσφατη γνωστοποίηση (Κοινοβουλευτική Επιτροπή Περιβάλλοντος, 12 Νοεμβρίου 2025) ότι 30 οργανισμοί με αδειοδοτημένους αγωγούς από το Τμήμα Περιβάλλοντος διοχετεύουν μέσω αποστράγγισης λύματα στη θάλασσα της Λεμεσού.
Μεταξύ αυτών των οργανισμών είναι και ψηλά κτήρια, τα οποία χρησιμοποιούν τους αγωγούς για να μην πλημμυρίσουν τα υπόγειά τους. Μάλιστα τους τέθηκε ως όρος ο... αυτοέλεγχος της πρόκλησης μόλυνσης, ώστε εάν προκύπτει πρόβλημα να ενημερώνουν το Τμήμα Περιβάλλοντος, για να τους επιβάλλει πρόστιμα! Από την πλευρά του, το Τμήμα Περιβάλλοντος παραδέχτηκε «κενό» και διαβεβαίωσε ότι δρομολογεί αυστηρότερο πλαίσιο.
Εκτελεστικός βραχίονας
«Η ΟΕΣΑΡ θα λειτουργεί ως εκτελεστικός βραχίονας της Επιτροπής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Θαλάσσιας Ρύπανσης, για σκοπούς διαχείρισης των καθημερινών θεμάτων που προκύπτουν κατά την εκτέλεση των αποφάσεων της Επιτροπής, καθώς και για τη διασφάλιση παροχής άμεσων, συντονισμένων και στοχευμένων δράσεων», αναφέρθηκε στον «Π» από το Υφυπουργείο Ναυτιλίας. Ειδικότερα, σκοπός της ΟΕΣΑΡ θα είναι η υποβοήθηση της Επιτροπής στα εξής:
• Στη συλλογή, καταγραφή και ανάλυση δεδομένων ρύπανσης για εξαγωγή ποσοτικών και ποιοτικών συμπερασμάτων και ανάπτυξη στοχευμένων δράσεων.
• Στην υποβολή προτάσεων για εξορθολογισμό υφιστάμενων διαδικασιών και για τροποποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας.
• Στον σχεδιασμό συντονισμένων δράσεων μεταξύ των αρμόδιων φορέων για σκοπούς πρόληψης και εύρεσης συνεργιών σε θέματα ρύπανσης.
• Στην ανάπτυξη ηλεκτρονικών μέσων και υπηρεσιών για σκοπούς εποπτείας.
• Στη διαμόρφωση εισηγήσεων για υιοθέτηση από την Επιτροπή δεικτών απόδοσης (KPIs) προς αξιολόγηση των διαφόρων μέτρων και προσεγγίσεων που υιοθετούνται και στη δημοσιοποίηση των σχετικών αποτελεσμάτων/ευρημάτων.
Την ίδια ώρα το υφυπουργείο σημειώνει ότι οι δράσεις της Επιτροπής και κατ’ επέκταση της ΟΕΣΑΡ έχουν συμπληρωματικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστούν τις ενέργειες των καθ’ ύλην αρμόδιων Αρχών, αλλά αποσκοπούν στην από κοινού διαμόρφωση ενός συντονισμένου πλαισίου για την επίτευξη ολιστικών και βιώσιμων λύσεων.
Υπηρεσίες από επιστήμονες
Προκειμένου να λειτουργήσει αποτελεσματικά ο νέος φορέας, το υφυπουργείο έχει προχωρήσει στο τέλος του περασμένου Νοεμβρίου στην προκήρυξη διαγωνισμού για την παροχή υπηρεσιών υποστήριξής του. Από τις ζητούμενες υπηρεσίες σκιαγραφούνται και οι τομείς της αποστολής της ΟΕΣΑΡ. Συγκεκριμένα, ζητείται η παροχή υπηρεσιών, κόστους 100.000 ευρώ για 24 μήνες, από επιστημονικό προσωπικό ειδικοτήτων συναφών με τις δραστηριότητες της ΟΕΣΑΡ.
Σύμφωνα με την προκήρυξη, ο ανάδοχος θα κληθεί να προσφέρει στην ΟΕΣΑΡ τις εξής υπηρεσίες:
• Υπηρεσίες παρακολούθησης ή ελέγχου ρυπασμένων επιφανειακών υδάτων.
• Στρατηγικό σχεδιασμό διατήρησης θαλάσσιου περιβάλλοντος.
• Περιβαλλοντική παρακολούθηση, εκτός αυτής που προορίζεται για κατασκευαστικά έργα.
• Περιβαλλοντικές υπηρεσίες.
• Εντοπισμό, παρακολούθηση και αποκατάσταση μόλυνσης.
• Υπηρεσίες επεξεργασίας δεδομένων.
• Υπηρεσίες βάσεων δεδομένων.
• Υπηρεσίες τυποποίησης και ταξινόμησης περιεχομένου ή δεδομένων.
Ενιαία στρατηγική
Δεδομένου ότι μέχρι σήμερα οι αρμόδιες Αρχές δεν έχουν κατορθώσει να συντονιστούν αποτελεσματικά για τη θαλάσσια ρύπανση, κάτι το οποίο διαφάνηκε στη συνεδρίαση της 12ης Νοεμβρίου στη Βουλή, όταν είχαν διαφορετικές εκτιμήσεις για τις ενδεχόμενες αιτίες του προβλήματος θαλάσσιας ρύπανσης στη Λεμεσό, ρωτήσαμε το υφυπουργείο ποια θα είναι τα αναμενόμενα αποτελέσματα μετά τη δημιουργία του της ΟΕΣΑΡ. Όπως απάντησαν, με την προσπάθεια αυτή «επιδιώκεται αφενός η άρση των αιτιών που οδηγούν σε θαλάσσια ρύπανση και αφετέρου η διαμόρφωση ενιαίας στρατηγικής και ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης για την ουσιαστική αντιμετώπισή της στην Κύπρο, στη βάση τεκμηριωμένων συμπερασμάτων που θα προκύπτουν από τη συστηματική συλλογή, ενοποίηση και αξιολόγηση των σχετικών δεδομένων».
Ειδικότερα, σύμφωνα με το υφυπουργείο, η πρωτοβουλία αυτή στοχεύει στην αντιμετώπιση διαχρονικών αδυναμιών, όπως: ο κατακερματισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ διαφόρων υπηρεσιών, η απουσία επαρκούς διατμηματικού συντονισμού και αποτελεσματικής εποπτείας, καθώς και η περιορισμένη συλλογή και αξιοποίηση των διαθέσιμων δεδομένων για τον σχεδιασμό ολοκληρωμένων και στοχευμένων παρεμβάσεων, η περιορισμένη χρήση τεχνολογίας για τον έγκαιρο εντοπισμό και την αποτελεσματική διαχείριση περιστατικών ρύπανσης και η μη επαρκώς αποτελεσματική εφαρμογή υφιστάμενων κανονισμών που αφορούν την προστασία του παράκτιου και θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Εντός του 2026
Η λειτουργία της ΟΕΣΑΡ αναμένεται να ξεκινήσει το 2026. Η ακριβής, ωστόσο, ημερομηνία έναρξης εξαρτάται από την παράδοση της ψηφιακής πλατφόρμας συλλογής, ενοποίησης και επεξεργασίας δεδομένων θαλάσσιας ρύπανσης, η οποία αναπτύσσεται στο πλαίσιο του έργου EMMERA. Αναμένεται, όπως εκτιμά το υφυπουργείο, εντός του πρώτου τριμήνου του 2026. Στο έργο συμμετέχουν πανεπιστήμια από την Κύπρο (Πανεπιστήμιο Frederick), την Ελλάδα (Πανεπιστήμιο Πειραιά) και το Ισραήλ (Πανεπιστήμιο Χάιφας), καθώς επίσης και η Αρχή Λιμένων Κύπρου.
Η εν λόγω πλατφόρμα θα επιτρέπει, μεταξύ άλλων: Την κεντρική καταχώριση περιστατικών ρύπανσης και των σχετικών στοιχείων, την ανάλυση τάσεων και πηγών ρύπανσης, την εξαγωγή αποτελεσμάτων και δεικτών απόδοσης, την υποστήριξη της λήψης τεκμηριωμένων αποφάσεων από την Επιτροπή.
Το υφυπουργείο σημειώνει ότι η πλατφόρμα θα χρειαστεί ορισμένες αναπροσαρμογές, ώστε να προσαρμοστεί πλήρως στις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες του επιχειρησιακού πλαισίου της ΟΕΣΑΡ.
