Το «Πληρώνω Όσο Πετώ» (ΠΟΠ) δεν πρόκειται να εφαρμοστεί ολοκληρωμένα το 2027, όπως τουλάχιστον παρουσιάζεται στον κυβερνητικό σχεδιασμό. Αυτό διαμηνύουν οι δήμοι, οι οποίοι καλούνται να εφαρμόσουν στην πράξη τη μεταρρύθμιση. Θέση τους είναι ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχει συμφωνημένο πλαίσιο, δεν υπάρχει ο απαιτούμενος εξοπλισμός, ούτε οι υποδομές, ούτε ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο. Ούτε καν εξασφαλισμένη χρηματοδότηση.
Το ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα
Μιλώντας στον «Π», ο δήμαρχος Κουρίου Παντελής Γεωργίου, μέλος της τριμελούς επιτροπής της Ένωσης Δήμων που διαπραγματεύεται το θέμα με το κράτος, βάζει ένα σαφώς πιο μακρινό και, όπως υποστηρίζει, ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα.
1. Συμφωνία για το πλαίσιο διαχείρισης των αστικών αποβλήτων μέχρι τέλη 2026.
2. Υποχρεωτική ανακύκλωση σε παγκύπρια βάση μέχρι μέσα 2027 με παράλληλη προετοιμασία για τη διαχείριση των οργανικών (προσφορές για εξοπλισμό, χρηματοδότηση, καμπάνιες ενημέρωσης κ.λπ).
3. Τέλη 2028 αρχές 2029, χωριστή συλλογή οργανικών από νοικοκυριά και ολοκληρωμένη εφαρμογή του «Πληρώνω Όσο Πετώ».
«Ούτε το 2027 ούτε το 2028», απαντά χαρακτηριστικά ο κ. Γεωργίου όταν ερωτάται κατά πόσον είναι εφικτή η συλλογή οργανικών από τα νοικοκυριά νωρίτερα. Η εκτίμησή του βασίζεται κυρίως στους χρόνους που απαιτούνται για τις προσφορές, την αγορά του εξοπλισμού και την παράδοσή του στους δήμους.
Η τοποθέτηση έρχεται μετά το ρεπορτάζ του «Π» για τον σχεδιασμό του κράτους για καθολική εφαρμογή του ΠΟΠ στις αρχές του 2027, αρχικά χωρίς χωριστή συλλογή οργανικών από τα νοικοκυριά. Σύμφωνα με όσα είχε αναφέρει στον «Π» ο γενικός διευθυντής της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος Κώστας Κωνσταντίνου, στόχος είναι μέσα στο 2027 να αρχίσει η χωριστή διαχείριση των οργανικών των μεγάλων παραγωγών, ενώ τα νοικοκυριά θα ακολουθήσουν σε μεταγενέστερο στάδιο εντός 2027. «Το ονομάζουν ΠΟΠ, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι χωρίς συλλογή οργανικών», αναφέρει ο δήμαρχος κ. Γεωργίου.
«Θέλουμε €80 εκατ., έχουμε τα €25 εκατ.»
Ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια είναι το κόστος. «Έγνοια μας είναι να μειώσουμε το κόστος για τον πολίτη και να μην χρεοκοπήσουμε», σημειώνει. Όπως εξηγεί η προκοστολόγηση των δήμων για τον εξοπλισμό και τις υπόλοιπες ανάγκες εφαρμογής του συστήματος ΠΟΠ φτάνει περίπου τα €80 εκατ., ενώ η χρηματοδότηση που βρίσκεται σήμερα στο τραπέζι είναι €25 εκατ., αφήνοντας κενό της τάξης των €55 εκατ. Το ποσό των €25 εκατ. είναι αυτό που, σύμφωνα με τη Διεύθυνση Περιβάλλοντος, έχει δεσμευθεί από τα διαθρωτικά ταμεία για επενδύσεις των τοπικών αρχών σε κάδους, εξοπλισμό και απορριμματοφόρα. Άλλα €32 εκατ., σύμφωνα με το Τμήμα Περιβάλλοντος, θα εισπράττονταν τα επόμενα χρόνια από τον φόρο υγειονομικής ταφής αποβλήτων, που λίαν προσφάτως δεν πέρασε από τη Βουλή λόγω διαφωνιών των τοπικών αρχών. Με αυτό τον τρόπο θα μειωνόταν και το έλλειμμα λέει η κυβέρνηση, «η κυβέρνηση προχώρησε σε μία απόφαση που ουσιαστικά μεταφέρει το κόστος μιας διαχρονικής κρατικής αποτυχίας στους δήμους και στους πολίτες», αναφέρει η Ένωση Δήμων.
Για τον δήμαρχο Κουρίου το χρηματοδοτικό κενό δεν μπορεί απλώς να μεταφερθεί στους δήμους. «Αν δεν βρεθεί άλλη κρατική χρηματοδότηση, οι δήμοι πρέπει να το κάνουν σταδιακά και συντεταγμένα για να μην χρεοκοπήσουν», προειδοποιεί, ζητώντας η χρηματοδότηση να συνδεθεί με την επόμενη προγραμματική περίοδο και ο βασικός εξοπλισμός να καλυφθεί κατά 100% από το κράτος.
Δύο χρόνια τα σκυβαλοφόρα
Ακόμη όμως και αν αύριο το πρωί λυνόταν το χρηματοδοτικό, υπάρχει ένα πολύ πρακτικό πρόβλημα. Ο εξοπλισμός. Η χωριστή συλλογή οργανικών απαιτεί ειδικά απορριμματοφόρα. Σύμφωνα με τον κ. Γεωργίου, οι δήμοι έχουν ήδη επικοινωνήσει με εταιρείες και η εικόνα που έλαβαν είναι ότι από την κατακύρωση μιας προσφοράς μέχρι την παράδοση των οχημάτων απαιτούνται τουλάχιστον 18 μήνες.
Πριν από αυτό, όμως, πρέπει να ετοιμαστούν και να προκηρυχθούν οι προσφορές, διαδικασία που ο ίδιος υπολογίζει σε ακόμη έξι με επτά μήνες - εφόσον δεν υπάρξουν προσφυγές στην Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών. «Άρα θέλουμε τουλάχιστον δύο χρόνια για να παραλάβουμε οργανικό από τα σπίτια, με βάση το καλύτερο σενάριο», επισημαίνει. Και αυτό, όπως προσθέτει, χωρίς να υπολογίζεται τι θα συμβεί εάν όλοι οι δήμοι της Κύπρου παραγγείλουν ταυτόχρονα τον εξοπλισμό. Κάθε ειδικό απορριμματοφόρο, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, κοστίζει περίπου €350-€400 χιλιάδες ευρώ.
Πρώτα υποχρεωτική ανακύκλωση
Οι δήμοι προτάσσουν μια διαφορετική σειρά εφαρμογής. Αντί να επιχειρηθεί να στηθεί ταυτόχρονα ολόκληρο το σύστημα, ο κ. Γεωργίου εισηγείται να προηγηθεί η υποχρεωτική ανακύκλωση. Υποχρεωτική ανακύκλωση σημαίνει επιθεωρητές να κάνουν δειγματοληψίες στους κάδους απορριμμάτων και εάν εντοπίζουν στα σύμμεικτα είδη προς ανακύκλωση να προβαίνουν σε πρόστιμα και καταγγελίες.
Το χρονοδιάγραμμα που περιγράφει προβλέπει ότι, εφόσον τους επόμενους τρεις με τέσσερις μήνες ληφθούν οι πολιτικές αποφάσεις και λυθούν οι εκκρεμότητες, μέχρι τα μέσα του 2027 μπορεί να αρχίσει να παραδίδεται ο αναγκαίος εξοπλισμός και μέχρι το τέλος του ίδιου χρόνου η υποχρεωτική ανακύκλωση να καλύπτει μεγάλο ποσοστό των νοικοκυριών παγκύπρια. «Υπάρχει σήμερα ένα υποτυπώδες σύστημα ανακύκλωσης, άρα ας ξεκινήσουμε απ' εδώ», προσθέτει.
Παράλληλα, μέσα στο 2027 και το 2028 θα πρέπει να προχωρήσουν οι διαδικασίες για τον εξοπλισμό και τις υποδομές των οργανικών, ώστε η χωριστή συλλογή τους από τα σπίτια να αρχίσει στα τέλη του 2028 ή στις αρχές του 2029.
Αυτό, υποστηρίζει, θα δώσει χρόνο και στις μονάδες επεξεργασίας να προετοιμαστούν, αλλά και στους πολίτες να προσαρμοστούν πρώτα στην υποχρεωτική ανακύκλωση πριν κληθούν να διαχωρίζουν και τα οργανικά.
Στον αέρα οι μεγάλοι παραγωγοί
Μεγάλο μέτωπο παραμένει και το τι θα γίνει με ξενοδοχεία, εργοστάσια, εστιατόρια, νοσοκομεία και άλλους μεγάλους παραγωγούς οργανικών. Ο κυβερνητικός σχεδιασμός αφήνει ανοικτό κατά πόσον τη συλλογή θα αναλαμβάνουν οι δήμοι ή οι ίδιοι οι παραγωγοί μέσω συμβάσεων με ιδιώτες. Ο κ. Γεωργίου διαφωνεί έντονα με το ενδεχόμενο να μεταφερθεί η ευθύνη απευθείας στις επιχειρήσεις, υποστηρίζοντας ότι ούτε η αγορά διαθέτει σήμερα τον εξοπλισμό που απαιτείται.
Όπως αναφέρει, μελέτη που ανατέθηκε από τον δήμο εξετάζει τα διαφορετικά σενάρια και καταδεικνύει το μέγεθος της πρακτικής δυσκολίας. Στην περίπτωση που οι μεγάλοι παραγωγοί κληθούν να συμβληθούν απευθείας με ιδιώτες, θα απαιτηθεί τεράστιος αριθμός ειδικών δοχείων ή πρεσών για την προσωρινή αποθήκευση των οργανικών. «Το πράγμα αυτό σήμερα, σε επίπεδο Κυπριακής Δημοκρατίας, δεν μπορεί να το κάνει κανένας», υποστηρίζει, σημειώνοντας ότι ο αναγκαίος εξοπλισμός δεν υπάρχει ούτε στον ιδιωτικό τομέα ούτε στους δήμους.
Το ζήτημα παραμένει παράλληλα νομοθετικά ανοικτό. Οι δήμοι, σύμφωνα με τον κ. Γεωργίου, εξακολουθούν να διαφωνούν με το κράτος για τον χειρισμό των μεγάλων παραγωγών, ενώ η τελική επιλογή επηρεάζει και το κόστος των αποβλήτων που πληρώνουν τα νοικοκυριά και τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν στη νομοθεσία.
«Το κράτος δεν είναι έτοιμο»
Η κριτική του δημάρχου Κουρίου δεν περιορίζεται στις καθυστερήσεις. Αμφισβητεί συνολικά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται η μεταρρύθμιση από το κέντρο και μεταφέρεται προς εφαρμογή στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. «Πήγαν να κάνουν μια μεταρρύθμιση και ξαφνικά φόρτωσαν στον δήμο μια υποχρέωση χωρίς να υπάρχουν τα λεφτά. Το κράτος δεν είναι έτοιμο», αναφέρει.
Οι εκκρεμότητες που καταγράφει δεν είναι λίγες. Υποδομές που θα παραλαμβάνουν τις νέες ροές οργανικών, δυνατότητα του συστήματος ανακύκλωσης να ανταποκριθεί όταν αυτή καταστεί υποχρεωτική, εξοπλισμός, χρηματοδότηση και ολοκλήρωση του νομοθετικού πλαισίου. Χωρίς τελικές αποφάσεις, σημειώνει, οι δήμοι δεν μπορούν ούτε να σχεδιάσουν σωστά τις ενημερωτικές εκστρατείες προς τους πολίτες. «Αν το υπουργείο αποφασίσει τελικά να καθίσει να μιλήσουμε και να ακούσει τους δήμους, θεωρώ ότι με τρεις-τέσσερις συναντήσεις μπορούμε να αποφασίσουμε τη στρατηγική που θα ακολουθήσουμε. Αλλά πρέπει να αποφασίσει το κράτος ότι θα ακούσει τους δήμους, που είναι αυτοί που θα τα εφαρμόσουν».
Ρεύμα από σκουπίδια
Πίσω όμως από τη διαφωνία για το ΠΟΠ βρίσκεται μία πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση: Ποιος τελικά θα ελέγχει τη διαχείριση των αποβλήτων και ποιος θα καρπώνεται τα οικονομικά οφέλη που μπορούν να προκύψουν από αυτήν. Ο κ. Γεωργίου αναφέρει ότι 13 δήμαρχοι ταξίδεψαν πέρσι στην Κίνα, όπου επισκέφθηκαν τρεις μονάδες κυκλικής διαχείρισης αποβλήτων με τελικό στάδιο την ενεργειακή αξιοποίηση. Όπως υποστηρίζει, διερευνήθηκε πρόταση για κατασκευή μονάδων στην Κύπρο, κόστους €110 εκατ. -θα χρειάζονταν δύο τέτοιες μονάδες- αλλά η προσέγγιση των δήμων απορρίφθηκε από τη Διεύθυνση Περιβάλλοντος. Την ίδια ώρα, σημειώνει, το κράτος προχωρεί σε δαπάνη περίπου €160 εκατ. για τη μεταβατική αναβάθμιση των ΟΕΔΑ Πεντακώμου και Κόσιης.
Ο δήμαρχος Κουρίου ανεβάζει αισθητά τους τόνους. «Δεν γίνεται να θέλω αυτοδιοίκηση και να μην μου τη δίνουν. Και να αποφασίζει στη Λευκωσία ένας δημόσιος υπάλληλος τι θα κάνει η Πάφος τα σκουπίδια της», αναφέρει. Και θέτει το ζήτημα όχι μόνο ως θέμα αρμοδιοτήτων, αλλά και ως θέμα οικονομικού οφέλους για τους δημότες. Εάν οι δήμοι είχαν τη δυνατότητα να αξιοποιούν ενεργειακά τα απόβλητα, υποστηρίζει, τα έσοδα ή η παραγόμενη ενέργεια θα μπορούσαν να επιστρέφουν στις τοπικές κοινωνίες, μειώνοντας άλλα δημοτικά κόστη. «Δώστε μας τα εργαλεία για να μείνουμε ζωντανοί. Γιατί δεν αφήνετε τους δήμους να διαχειριστούν τα σκουπίδια για να μειώσουν τα έξοδά τους; Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να ηλεκτροδοτείται ο οδικός φωτισμός», σημειώνει, επιμένοντας ότι χωρίς συμφωνημένη στρατηγική μεταξύ κυβέρνησης και Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι εξαγγελίες για εφαρμογή του ΠΟΠ δεν οδηγούν πουθενά.
