Ενισχυμένο χαρτοφυλάκιο για την Κύπρο δημιουργήθηκε στα ντοσιέ της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) την τελευταία διετία. Συγκεκριμένα, ποινική έρευνα για 14 υποθέσεις που σχετίζονται με χρηματικές απάτες, καταχρήσεις κονδυλίων και διαφθορά διερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στην Κύπρο, όπως αποκαλύπτει σε συνέντευξή της στον «Π» η εισαγγελέας της EPPO, Άννη Πανταζή. Σε μεγέθη εκτιμώμενης ζημίας, αυτές οι 14 υποθέσεις αφορούν σε 1,32 δις ευρώ.
«Σε ό,τι αφορά την Κύπρο, εντός του 2025 λάβαμε συνολικά 14 νέες καταγγελίες και κατόπιν αξιολόγησης εκκινήσαμε ποινική έρευνα σε 4 νέες υποθέσεις. Εξακολουθούν να τρέχουν άλλες 10 υποθέσεις ποινικής έρευνας από τα προηγούμενα τέσσερα έτη (σ.σ. η EPPO ξεκίνησε την επιχειρησιακή της λειτουργία τον Ιούνιο του 2021), ανεβάζοντας έτσι τον συνολικό αριθμό των ενεργών υποθέσεων σε 14», διευκρινίζει η κ. Πανταζή.
Οι ποινικές υποθέσεις που ανοίχθηκαν το 2025 αφορούν φερόμενη:
- Απάτη σε σχέση με έσοδα ΦΠΑ και τελωνειακούς δασμούς σε σχέση με τις συνθήκες εισαγωγής μεταχειρισμένων πολυτελών οχημάτων.
- Απάτη σε σχέση με τις συνθήκες χρηματοδότησης της ηλεκτρικής διασύνδεσης της Κύπρου (GSI), σε συνδυασμό με ισχυριζόμενη διαφθορά ή/και υπεξαίρεση ή/και νομιμοποίηση εσόδων στην ίδια υπόθεση.
- Απάτη σε σχέση με επιδοτήσεις προγραμμάτων προβολής κυπριακών προϊόντων στο εξωτερικό.
- Απάτη σε σχέση με διαδικασίες ανάθεσης και σύναψης άλλων δημοσίων συμβάσεων σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Βασιλικό και GSI
Όπως διαβεβαιώνει η κ. Πανταζή, η έρευνα για το Βασιλικό, που αφορά τόσο την ηλεκτρική διασύνδεση όσο και τις υποδομές για έλευση φυσικού αερίου, τρέχει και «στόχος είναι να διασαφηνιστεί πλήρως το σύνολο των συμβάσεων και πληρωμών που έγιναν ή δεσμεύτηκαν με ευρωπαϊκούς πόρους, να εντοπιστούν οι αυτουργοί και συνεργοί που συντέλεσαν σε τυχόν αδικήματα απάτης, διαφθοράς, υπεξαίρεσης και νομιμοποίησης εσόδων από τέτοιες παράνομες δραστηριότητες».
Τα συμπεράσματα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, για το ποιοι φέρουν ευθύνη και για ποια αδικήματα, σύμφωνα με την Ευρωπαία εισαγγελέα, θα διαφανούν μέσα από την πρόσαψη κατηγοριών με κατηγορητήριο, όταν και εφόσον εγκριθεί κάτι τέτοιο από το αρμόδιο Μόνιμο Τμήμα στο Λουξεμβούργο, εκτός αν διαφανεί ότι δεν υπάρχει ικανοποιητική μαρτυρία, στην οποία περίπτωση μπορεί να αποφασισθεί από το Μόνιμο Τμήμα η αρχειοθέτηση της υπόθεσης.
Κατηγορητήριο
Η Ευρωπαία εισαγγελέας είναι σαφής ως προς τον ρόλο της EPPO η οποία, τονίζει, δεν λειτουργεί ως ελεγκτική ή ερευνητική επιτροπή που εκδίδει πορίσματα ή συστάσεις. Ο ρόλος της είναι ποινικός. Εφόσον υπάρχει επαρκής μαρτυρία σε κατηγορητήρια οι υποθέσεις οδηγούνται ενώπιον δικαστηρίου. Στέλνει μήνυμα ότι η μάχη κατά της απάτης και της διαφθοράς είναι πλέον διασυνοριακή, συντονισμένη και χωρίς «ασφαλή λιμάνια».
Στην Κύπρο, όπως εξηγεί η κ. Πανταζή, «οι υποθέσεις της Κύπρου που διερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι στη μεγάλη τους πλειοψηφία αρχινισμένες εντός του 2024 και 2025 (μόλις μία υπόθεση εκκρεμεί από το 2021 και δύο από το 2023). Δεν έχει σχηματιστεί κατηγορητήριο ακόμη. Ο σκοπός είναι να γίνεται επιστημονικά και μεθοδολογικά ορθή διερεύνηση, ώστε την ώρα που θα εισαχθεί μια υπόθεση στο δικαστήριο να υπάρχει πραγματική πιθανότητα καταδίκης. Όχι για εντυπωσιασμό αλλά για να υπάρξει προοπτική τιμωρίας».
Φειδίας Παναγιώτου
Σε σχέση με τον ευρωβουλευτή Φειδία Παναγιώτου, η EPPO δεν επιβεβαιώνει ούτε διαψεύδει τη λήψη καταγγελιών για κατάχρηση κονδυλίων από την ΕΕ για στέγαση ή γραφείο. Η κ. Πανταζή διευκρινίζει ότι η γενική αρχή είναι πως όλοι είναι ίσοι ενώπιον του νόμου. Ευρωβουλευτές, ανέφερε, έχουν ήδη ελεγχθεί σε άλλες χώρες, με δημόσια ανακοίνωση της έκβασης όταν ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες. Το ίδιο, συμπλήρωσε, ισχύει και για πολιτικά εκτεθειμένα πρόσωπα ή δημόσιους λειτουργούς: Εφόσον υπάρχουν ενδείξεις ότι εμπλέκονται σε αδικήματα εντός της καθ’ ύλην αρμοδιότητας της EPPO, μπορούν να τεθούν υπό διερεύνηση.
Συνεργασία με ΜΟΚΑΣ
Σύμφωνα με την κ. Πανταζή, υπάρχει ειλικρινής συνεργασία των κυπριακών Αρχών με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Το 2025 το Γραφείο Λευκωσίας ανταποκρίθηκε σε 31 αιτήματα συνδρομής άλλων κρατών μελών για εντοπισμό υπόπτων και εταιρικά ή τραπεζικά στοιχεία. Αναπτύσσεται επίσης, όπως είπε, συνεργασία με τη ΜΟΚΑΣ και την Ελεγκτική Υπηρεσία, ενώ η Αστυνομία Κύπρου έχει ενισχύσει την ομάδα που χειρίζεται αποκλειστικά υποθέσεις της EPPO.
Καμπανάκια κινδύνου
Η ΕΡΡΟ δρα μόνο κατόπιν καταγγελίας που υποβάλλεται σε αυτήν, είτε από εθνική Αρχή είτε από ιδιώτη, επισημαίνει η κ. Πανταζή. Δεν αποτελεί η ίδια όργανο εσωτερικού ή εξωτερικού ελέγχου (internal or external audit) οποιουδήποτε χρηματοδοτικού οργανισμού, ώστε να προβαίνει σε αξιολόγηση κινδύνων (risk assessment). Είναι διωκτική Αρχή, σημειώνει, «και για να προβεί σε δίωξη ασφαλώς ελέγχει πληροφορίες που της διαβιβάζονται, αν ανταποκρίνονται σε πραγματικά γεγονότα εγγράφει υπόθεση στο ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης υποθέσεων για αξιολόγηση του κατά πόσον να εκκινήσει έρευνα και εφόσον το αποφασίσει, τότε αναζητά μαρτυρία ικανή να στηρίξει τη δίωξη».
Δεν εξετάζει απλή αμέλεια ή «τεχνικά λάθη», εξηγεί, προσθέτοντας ότι ελέγχει εκ προθέσεως πράξεις ή παραλείψεις. Για παράδειγμα, αναφέρει, η αποσιώπηση σύγκρουσης συμφερόντων σε διαδικασία που απαιτούσε ρητή δήλωση μπορεί να συνιστά στοιχείο απάτης, βάσει της κυπριακής εναρμονιστικής νομοθεσίας.
Το σύστημα αρμοδιότητας χαρακτηρίζεται ως «shared competence». Η EPPO μπορεί να αναλάβει υπόθεση από εθνική Αρχή (evocation), να τη διαβιβάσει πίσω αν δεν έχει αρμοδιότητα ή αν η ζημία είναι μικρή ή να διαβουλευθεί με τις εθνικές Αρχές σε περίπτωση σύγκρουσης.
Λογοδοσία
Η EPPO δεν εγγυάται αποτέλεσμα αλλά εγγυάται διαδικασία σύμφωνη με τον νόμο και το βάρος απόδειξης. Λογοδοτεί για τις γενικές της δραστηριότητες στο Συμβούλιο της ΕΕ, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Ήδη, σε άλλα κράτη μέλη, έχουν υπάρξει καταδίκες υπουργών και δημάρχων για διαφθορά. Όπως σημειώνεται, μια καταδίκη λειτουργεί αποτρεπτικά. Σε παρακολούθηση οργανωμένης εγκληματικής ομάδας σε άλλο κράτος μέλος, ακούστηκε χαρακτηριστικά: «Πρέπει να προσέχουμε, υπάρχει πλέον η EPPO, κάτι σαν το FBI».
«Η διαφθορά ευδοκιμεί όπου οι μηχανισμοί ελέγχου είναι χαλαροί», αναφέρει η Ευρωπαία εισαγγελέας. Η ενίσχυση των τοπικών γραφείων της EPPO και η στενή συνεργασία με τις εθνικές Αρχές θεωρούνται κρίσιμες για την αποτελεσματική πάταξη της απάτης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Κύπρος υψηλού κινδύνου
Καμία χώρα δεν είναι απαλλαγμένη από τον κίνδυνο απάτης ή διαφθοράς, τονίζει η κ. Πανταζή απαντώντας στο ερώτημα αν η Κύπρος είναι υψηλού κινδύνου σε υποθέσεις διαφθοράς. Ο αριθμός καταγγελιών δεν αντικατοπτρίζει κατ’ ανάγκη το πραγματικό επίπεδο κινδύνου αλλά και την ικανότητα ανίχνευσης. Η EPPO, καταλήγει, έχοντας το «helicopter view» σε 24 συμμετέχοντα κράτη, μπορεί να εντοπίζει κοινά μοτίβα (modus operandi) και να ομαδοποιεί υποθέσεις για καλύτερο συντονισμό. Όσο πιο υψηλός ο πήχης συντονισμού τόσο δυσκολότερο για εγκληματικά σχήματα να εκμεταλλευθούν αδύναμους κρίκους.
Αυξημένη λογοδοσία
Η Ευρωπαία εισαγγελέας προτάσσει με έμφαση την ανεξαρτησία, τη σοβαρότητα και τη φειδώ, χωρίς εξαγγελίες αλλά μόνο αποτελέσματα. Σε ένα περιβάλλον, εξηγεί, όπου μεγάλα έργα, ενεργειακές επενδύσεις και συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα βρίσκονται στο μικροσκόπιο, η παρουσία της EPPO λειτουργεί ήδη ως παράγοντας αυξημένης λογοδοσίας. Το αν θα υπάρξουν κατηγορητήρια και καταδίκες θα το κρίνουν τα δικαστήρια. Το βέβαιο, πάντως, είναι ότι οι έρευνες προχωρούν και ότι η εποχή της ατιμωρησίας για την απάτη εις βάρος των ευρωπαϊκών πόρων δοκιμάζεται πλέον σε ένα νέο, υπερεθνικό επίπεδο.
Απαντώντας, τέλος, στο ερώτημα κατά πόσο οι Κύπριοι πολίτες, που ακούνε εδώ και μήνες για έρευνες, φακέλους και ευρωπαϊκές παρεμβάσεις από την EPPO, θα δουν και τις συνέπειες, ανέφερε: «Μπορώ να διαβεβαιώσω ότι είμαστε ανεξάρτητοι, σοβαροί και φειδωλοί στις δηλώσεις και υποσχέσεις μας, έτσι ώστε η καταξίωση να επέρχεται μέσα από τα απτά αποτελέσματα των υποθέσεών μας».
