Είναι η Κάλλι Αναγνωστοπούλου, υποψήφια διδάκτορας Κλινικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Ασχολείται ιδιαίτερα με τα σύγχρονα μοντέλα αξιολόγησης του αυτισμού και άλλων νευροαναπτυξιακών συνθηκών, καθώς και με μια φιλοσοφία θεραπευτικής φροντίδας που δεν προσπαθεί να «ομαλοποιήσει» το άτομο, αλλά να το κατανοήσει, να το σεβαστεί και να το στηρίξει με τρόπο που τιμά την ταυτότητά του. Στο πλαίσιο της διδακτορικής της έρευνας ήρθε σε άμεση επαφή με εκατοντάδες ενήλικες στο φάσμα του αυτισμού και αυτό που αντίκρισε τη συγκλόνισε. Με αφορμή μία εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί από το Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου την προσεχή Τετάρτη, μιλά στον «Π» και εξηγεί «γιατί αν ένας άνθρωπος έζησε 40 χρόνια νομίζοντας ότι είναι 'ελαττωματικός' και εσύ είσαι ο πρώτος που του λέει 'δεν είσαι', δεν αποτελεί διάγνωση, αλλά σωτηρία».
Η έρευνά της κινείται γύρω από τη νευροδιαφορετικότητα. «Μια προσέγγιση που βλέπει τον αυτισμό και άλλες νευροαναπτυξιακές παραλλαγές όχι ως παθολογίες που χρήζουν διόρθωσης, αλλά ως φυσικές, εγγενείς διαφοροποιήσεις της ανθρώπινης ύπαρξης», επισημαίνει στη συνέντευξή μας. «Μέσα από αυτό το πλαίσιο», προσθέτει, «εστιάζω ιδιαίτερα στο κοινωνικό καμουφλάζ στον αυτισμό. Στο πανεπιστήμιο, δούλεψα με εκατοντάδες ενήλικες συμμετέχοντες. Κάποιοι είχαν επίσημη διάγνωση, κάποιοι όχι. Κάποιοι είχαν ακούσει πριν από εμένα το κατηγορηματικό 'δεν είσαι αυτιστικός', ενώ ήταν. Και αυτό που διαπίστωσα μου προκάλεσε βαθύτατη ανησυχία».
«Διάγνωση»… αλφαβητόσουπα
Τι σας συγκλόνισε περισσότερο μέσα από αυτή τη διαδρομή;
Το ίδιο το σύστημα. Δεν είναι προετοιμασμένο να υποδεχτεί ενήλικες στο φάσμα. Οι άνθρωποι που πέρασαν από την έρευνά μου κουβαλούσαν δεκαετίες αδιεξόδου, επαγγελματίες που δεν τους άκουσαν ποτέ, διαγνωστικές ταμπέλες που στερούσαν κλινικής συνοχής. Μέσα από τα δεδομένα αντίκρισα ιστορίες που παγώνουν. Ανθρώπους που είχαν συσσωρεύσει πέντε, οκτώ, δέκα διαφορετικές διαγνώσεις: Κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, ΔΕΠΥ, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, διατροφικές διαταραχές, οριακή διαταραχή προσωπικότητας. Την περίφημη «αλφαβητόσουπα». Κανείς δεν σταμάτησε να θέσει το κρίσιμο ερώτημα: Γιατί όλα αυτά συνυπάρχουν στο ίδιο άτομο; Η απάντηση, που αναδύθηκε επανειλημμένα, ήταν μία: Αυτισμός. Κανείς δεν τον είχε αναγνωρίσει, επειδή αυτοί οι άνθρωποι είχαν μάθει από την παιδική τους ηλικία να τον αποκρύπτουν.
Το κόστος του καμουφλάζ
Τι σημαίνει «να τον αποκρύπτουν»;
Το καμουφλάζ δεν συνιστά ενιαία συμπεριφορά. Άλλος καταπνίγει τις φυσικές κινητικές εκφορές του, εκείνες ακριβώς που τον ηρεμούν. Άλλος αποστηθίζει κοινωνικά πρωτόκολλα, μιμείται τον ρόλο του ηθοποιού που ξέρει τι να πει και πώς να το πει. Άλλος ανασκευάζει ολόκληρη την ταυτότητά του, προκειμένου να εναρμονιστεί με τα κυρίαρχα κοινωνικά πρότυπα. Και όλοι πληρώνουν. Το καμουφλάζ δεν παρέχεται δωρεάν. Κοστίζει σε εξάντληση, σε προσωπική κατάρρευση, σε σταδιακή απώλεια της αίσθησης του εαυτού. Η φράση που επανερχόταν διαρκώς: «Μετά από κάθε έξοδο, χρειάζομαι ημέρες για να επανέλθω». «Δεν πρόκειται για απλή κούραση. Είναι σαν να έχει αδειάσει η μπαταρία μου. Δεν μπορώ να μιλήσω, δεν μπορώ να σκεφτώ, δεν μπορώ να είμαι άνθρωπος».
Πώς γίνεται τα διαγνωστικά εργαλεία να μην το αντιλαμβάνονται;
Τα εργαλεία που θεωρούνται κορυφαία αστοχούν συστηματικά σε ενήλικες που καμουφλάρουν. Όσο πιο ευφυής είναι κανείς λεκτικά, τόσο πιο αποτελεσματικά μαθαίνει να κρύβεται. H νοημοσύνη, εν ολίγοις, γίνεται ασπίδα. Κανείς δεν βλέπει την υποβόσκουσα προσπάθεια, μόνο την επιφανειακή επιτυχία. Κι έτσι, το άτομο ακούει: «Μα φαίνεσαι καλά». Κανείς όμως δεν ρωτά: Με ποιο κόστος; Ναι, συνάντησα ανθρώπους που είχαν απευθυνθεί σε επαγγελματίες και τα τυποποιημένα εργαλεία αξιολόγησης τους απάντησαν «όχι, δεν είσαι αυτιστικός». Εγώ όμως δεν σταμάτησα εκεί. Τους άκουσα. Το προσωπικό τους ιστορικό ήταν εκκωφαντικό. Το σύστημα είχε αποτύχει να τους διαγνώσει. Τα εργαλεία είναι χρήσιμα, αλλά δεν «πιάνουν» το καμουφλάζ. Αν κάποιος έχει μάθει να κρύβεται, τα εργαλεία θα τον αφήσουν να περάσει. Εγώ επέλεξα να μην αφήσω κανέναν να περάσει έτσι.
Δάκρυα ανακούφισης
Τι σας κράτησε όλο αυτό τον καιρό;
Οι ίδιοι οι άνθρωποι. Κανέναν δεν ξέχασα. Φυλάσσω τον πόνο τους σαν κειμήλιο. Η πιο συγκλονιστική εμπειρία που βίωσα ήταν εκείνη που ονομάζω το «κλάμα της ανακούφισης». Κάθε φορά που ανακοίνωνα σε κάποιον ότι τα ευρήματα επιβεβαιώνουν τη διάγνωση του αυτισμού, η πρώτη του αντίδραση δεν ήταν ποτέ θυμός ούτε θλίψη. Ήταν δάκρυα. Μα όχι λύπης, μιας βαθιάς ανακούφισης. «Το ήξερα», μου ψιθύριζαν. «Από παιδί το είχα καταλάβει. Αλλά όλοι μου έλεγαν ότι υπερβάλλω, ότι είμαι ευαίσθητος. Κανείς δεν με πίστεψε ποτέ». Αυτό είναι το πιο οδυνηρό συμπέρασμα: Άνθρωποι που γνώριζαν την αλήθεια για τον ίδιο τους τον εαυτό, αλλά το σύστημα τους αγνόησε. Και όταν επιτέλους κάποιος τους είδε, δεν μίλησαν με θυμό. Μίλησαν με δάκρυα. Γιατί η προσδοκία τους ήταν λιτή: Ήθελαν απλώς κάποιος να τους πιστέψει.
Μία φράση που σας έμεινε από όλες αυτές τις ιστορίες;
«Νόμιζα ότι εγώ ήμουν το πρόβλημα». Τη φράση αυτή την άκουσα αμέτρητες φορές. «Πέρασα χρόνια προσπαθώντας να διορθώσω τον εαυτό μου. Διάβαζα βιβλία αυτοβελτίωσης, επισκεπτόμουν ψυχολόγους, έπαιρνα φάρμακα. Πίστευα ότι ήμουν ελαττωματικός. Κανείς δεν μου είχε πει ποτέ ότι μπορεί απλώς να είμαι… διαφορετικός». Και κατόπιν: «Διάγνωση στην ώριμη ζωή. Έχασα δεκαετίες δουλειάς, σχέσεων, πίστης στον εαυτό μου. Αν κάποιος με είχε δει νωρίτερα, η ζωή μου θα είχε πάρει άλλο δρόμο».
Το «κλειδί» της διάγνωσης
Τι θα λέγατε σε κάποιον που μέσα από τα όσα λέτε αναγνωρίζει τον εαυτό του;
Δεν είσαι χαλασμένος. Δεν είσαι υπερβολικά ευαίσθητος. Δεν είσαι δύσκολος. Είσαι διαφορετικός. Και αυτή η διαφορά δεν συνιστά ελάττωμα. Αν για χρόνια νιώθεις ότι υποκρίνεσαι, ότι βασανίζεσαι σε κοινωνικές συναναστροφές, ότι μετά από μία έξοδο χρειάζεσαι ημέρες για να συνέλθεις, ότι φοβάσαι μήπως σε δουν όπως πραγματικά είσαι, τότε μίλησε σε κάποιον. Αναζήτησε απαντήσεις. Μην επιτρέψεις σε κανέναν να σου πει «δεν είσαι» χωρίς να σε έχει ακούσει πραγματικά. Και να γνωρίζεις: Η διάγνωση δεν είναι ταμπέλα. Είναι κλειδί. Είναι εκείνη η στιγμή που παύεις να κατηγορείς τον εαυτό σου και αρχίζεις να κατανοείς.
Τι ζητάτε από το σύστημα υγείας και την κοινωνία;
Τρία πράγματα. Πρώτον: Να μάθουμε να ρωτάμε: «Τι ζεις;». Το «φαίνεσαι καλά» δεν σημαίνει τίποτα. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι: Τι σου κοστίζει να φαίνεσαι καλά; Δεύτερον: Να σταματήσουμε να κρίνουμε τον αυτισμό αποκλειστικά από την εξωτερική συμπεριφορά. Η αυτιστική εμπειρία δεν είναι πάντα ορατή, αλλά είναι πάντα αληθινή. Και τρίτον: Να αντιληφθούμε ότι η διάγνωση δεν ταπεινώνει. Απελευθερώνει. Δεν είναι η αρχή του τέλους. Είναι η αρχή της κατανόησης.
Το σύστημα να τους ακούσει
Κλείνοντας, τι θέλετε να θυμούνται όσοι μας διαβάζουν αυτή τη στιγμή;
Εκείνο που δίδαξαν εκατοντάδες άνθρωποι, μέσα από την έρευνά μου, είναι απλό: Ο αυτιστικός ενήλικας δεν επιθυμεί τον οίκτο σου. Επιθυμεί να τον βλέπεις. Να αντιλαμβάνεσαι ότι το «φαίνομαι καλά» του κοστίζει ακριβά κάθε ημέρα. Και να τον πιστεύεις όταν σου λέει «υποφέρω», ακόμη κι αν γελάει. Γιατί έμαθε να γελάει για να μην σε τρομάζει. Αλλά μέσα του κουράζεται. Εγώ τους άκουσα. Όλους. Κράτησα τον πόνο τους. Κανέναν δεν ξέχασα. Κι αυτό που ζητώ πλέον είναι να τους ακούσει, επιτέλους, και το σύστημα.
Πληροφορίες για την εκδήλωση
Το Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου διοργανώνει παρουσίαση για τον μη διαγνωσμένο αυτισμό στους ενήλικες με τίτλο «Λες να είναι αυτισμός;» Ομιλήτρια: Καλλιόπη (Κάλλι) Αναγνωστοπούλου, υποψήφια διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας, κάτοχος MSc Κλινικής Ψυχολογίας, BSc Ψυχολογίας και BSc Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας. Θα συζητηθούν: Γιατί το 70% των αυτιστικών ενηλίκων είναι αόρατοι, το κάλυμμα (masking) και η κοινωνική απομίμηση, σύγχρονες προσεγγίσεις, η διάγνωση ως απελευθέρωση. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 17 Ιουνίου 2026, στο Αμφιθέατρο Β205, ΧΩΔ02, Πανεπιστήμιο Κύπρου, από τις 18:00-19:30. Δήλωση συμμετοχής μέσω του συνδέσμου: https://forms.cloud.microsoft/e/LzB4LMeW69.
