Η Σουηδία προσέρχεται την Κυριακή στις κάλπες σε μία εξαιρετικά αμφίρροπη εκλογική αναμέτρηση, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει για πρώτη φορά το ακροδεξιό κόμμα «Σουηδοί Δημοκράτες» σε συμμετοχή στην κυβέρνηση. Πολλοί αναλυτές περιγράφουν τις εκλογές ως ένα είδος δημοψηφίσματος για τη μετάβαση του κόμματος από το πολιτικό περιθώριο στον πυρήνα της εξουσίας.
Στις 13 Σεπτεμβρίου οι Σουηδοί καλούνται να εκλέξουν τα 349 μέλη του Ρίκσνταγκ, του εθνικού κοινοβουλίου, το οποίο στη συνέχεια θα αναδείξει τον νέο πρωθυπουργό της χώρας. Δικαίωμα ψήφου έχουν περισσότεροι από 8 εκατομμύρια πολίτες, σε συνολικό πληθυσμό περίπου 10,6 εκατομμυρίων κατοίκων. Η Σουηδία είναι επίσης το νεότερο μέλος του ΝΑΤΟ το 2024.
Οι «Σουηδοί Δημοκράτες», κόμμα με καταβολές στον νεοναζιστικό χώρο, συγκεντρώνουν περίπου 19% στις τελευταίες δημοσκοπήσεις. Ο κυβερνών κεντροδεξιός συνασπισμός έχει δεσμευθεί να τους εντάξει πλήρως στο κυβερνητικό στρατόπεδο, προκειμένου να εξασφαλίσει δεύτερη θητεία στον πρωθυπουργό Ουλφ Κρίστερσον.
«Έχουμε συμφωνήσει να διεκδικήσουμε την ψήφο των πολιτών με στόχο τον σχηματισμό μιας κοινής κυβέρνησης πλειοψηφίας και να ηγηθώ εγώ αυτής της κυβέρνησης», δήλωσε ο Κρίστερσον στο πρακτορείο Reuters κατά την προεκλογική περίοδο στα τέλη Αυγούστου.
Μια υπόσχεση που ανατράπηκε
Το 2018 ο Κρίστερσον είχε υποσχεθεί στην επιζήσασα του Ολοκαυτώματος Χέντι Φριντ ότι οι «Μετριοπαθείς» δεν θα συνεργάζονταν ποτέ με τους «Σουηδούς Δημοκράτες». Εκείνη την περίοδο το κόμμα εξακολουθούσε να θεωρείται πολιτικά τοξικό από μεγάλο μέρος της σουηδικής Δεξιάς.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, η στήριξη των «Σουηδών Δημοκρατών» αποδείχθηκε καθοριστική για την ανάδειξη του Κρίστερσον στην πρωθυπουργία, παρέχοντας κοινοβουλευτική στήριξη στην τρικομματική κυβέρνηση μειοψηφίας που κυβερνά από το 2022.
Ο Σουηδός πρωθυπουργός αποδίδει τη συνεργασία του με τον ηγέτη των «Σουηδών Δημοκρατών», Τζίμι Όκεσον, στην οικονομική ανάπτυξη, στη μείωση του κόστους ενέργειας και τροφίμων, στη συρρίκνωση της εγκληματικότητας των συμμοριών και των θανατηφόρων πυροβολισμών, καθώς και στη σημαντική μείωση των αιτήσεων ασύλου.
Έχει μάλιστα δεσμευθεί ότι, εφόσον επανεκλεγεί, θα εμβαθύνει τη συνεργασία με το κόμμα της ακροδεξιάς, παραχωρώντας του για πρώτη φορά υπουργικούς θώκους.
Κατά την τελευταία τετραετία, η κυβέρνηση έχει καταργήσει τη μόνιμη άδεια παραμονής για τους πρόσφυγες, έχει αυστηροποιήσει τους κανόνες κοινωνικής πρόνοιας και έχει εντείνει τις απελάσεις ατόμων που δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στη χώρα.
Ο Κρίστερσον δηλώνει ότι η επόμενη προτεραιότητα θα είναι η ενσωμάτωση των μεταναστών. Οι «Σουηδοί Δημοκράτες», ωστόσο, ζητούν ακόμη πιο σκληρή γραμμή.
«Στη Σουηδία ισχύουν η σουηδική κουλτούρα, η σουηδική γλώσσα, οι σουηδικοί νόμοι, οι σουηδικές κοινωνικές νόρμες, οι σουηδικές αξίες και οι σουηδικές παραδόσεις», δήλωσε ο βουλευτής του ακροδεξιού κόμματος Ματίας Κάρλσον, στενός συνεργάτης του Όκεσον. «Αν κάποιος δεν μπορεί να το αποδεχθεί, τότε πρέπει να βρει κάπου αλλού να ζήσει».
Οι επικριτές
Ο 62χρονος Κρίστερσον, πατέρας τριών παιδιών, είχε ξεκινήσει την πολιτική του πορεία με θέσεις υπέρ των ανοικτών συνόρων. Ανέλαβε την ηγεσία των «Μετριοπαθών» το 2017, σε μια περίοδο κατά την οποία η κεντροδεξιά παράταξη ήταν διχασμένη ως προς το ενδεχόμενο συνεργασίας με τους «Σουηδούς Δημοκράτες» και δεν διέθετε ξεκάθαρη στρατηγική επιστροφής στην εξουσία.
«Υπήρχαν θεμελιώδη ζητήματα που απλώς δεν λειτουργούσαν στη Σουηδία», δήλωσε κατά την παρουσίαση του προεκλογικού προγράμματος του κόμματός του τον Αύγουστο.
Η πολιτική επιστήμονας Τζένι Μάντεσταμ εκτιμά ότι ο πρωθυπουργός έχει μέχρι στιγμής καταφέρει να προβάλει εικόνα πολιτικής σταθερότητας και υπευθυνότητας.
Οι επικριτές του, ωστόσο, προειδοποιούν ότι η επιδίωξή του να παραμείνει στην εξουσία κινδυνεύει να παγιώσει την αντιμεταναστευτική ατζέντα της Ακροδεξιάς στον πυρήνα της σουηδικής πολιτικής ζωής.
«Έζησα τα τελευταία χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες του Ντόναλντ Τραμπ και είδα πόσο γρήγορα μπορούν τα πράγματα να πάρουν λάθος κατεύθυνση», δήλωσε η πρώην υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και βουλευτής του Κόμματος του Κέντρου, Μπιργκίτα Όλσον.
Η ίδια προειδοποίησε ότι η συμμετοχή των Σουηδών Δημοκρατών στην κυβέρνηση «θα είχε εξαιρετικά αρνητικές συνέπειες για τα φιλελεύθερα ιδεώδη της χώρας», προσθέτοντας:
«Έχουμε ήδη δει τις επιπτώσεις όσο βρίσκονταν εκτός κυβέρνησης και θα είναι δέκα φορές χειρότερα αν μπουν σε αυτήν».
Προεκλογική περίοδος υπό τη σκιά ζητημάτων ασφάλειας
Λίγο περισσότερο από μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές, η οργάνωση Expo, που παρακολουθεί εξτρεμιστικά δίκτυα, αποκάλυψε ότι δημόσιος λειτουργός των Σουηδών Δημοκρατών ο οποίος εργαζόταν στο κοινοβούλιο διένειμε επί χρόνια φιλορωσική προπαγάνδα.
Ο Κρίστερσον αντέδρασε έντονα, δηλώνοντας στην εφημερίδα Aftonbladet: «Βρισκόμαστε εν μέσω ενός ευρωπαϊκού πολέμου».
Παρά ταύτα, τα ζητήματα άμυνας και ασφάλειας δεν κυριάρχησαν στην προεκλογική εκστρατεία. Τα μεγαλύτερα κόμματα συμφωνούν σε γενικές γραμμές ως προς την απειλή που συνιστά η Ρωσία και την ανάγκη κοινής αντιμετώπισής της.
Αντίθετα, η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε στην κοινωνική πρόνοια, τη μετανάστευση, την εγκληματικότητα, το κλίμα και την οικονομία, τομείς στους οποίους η κυβέρνηση φαίνεται να αντιμετωπίζει αυξημένες πιέσεις.
Η κυβέρνηση επενδύει σημαντικά στο θετικό οικονομικό αφήγημα ενόψει της κάλπης. Στις 27 Αυγούστου η Σουηδία αναθεώρησε προς τα πάνω την πρόβλεψη ανάπτυξης για το 2026 στο 2,5%, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που κυμαίνεται γύρω στο 1,1%.
Μάχη στήθος με στήθος
Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν σχεδόν απόλυτη ισορροπία μεταξύ των δύο πολιτικών μπλοκ. Η κεντροαριστερή αντιπολίτευση, η οποία στηρίζει για την πρωθυπουργία την επικεφαλής των Σοσιαλδημοκρατών, Μαγκνταλένα Άντερσον, διατηρεί μικρό αλλά διαρκώς μειωμένο προβάδισμα.
«Οι ψηφοφόροι καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε μια Σουηδία που θα παραμείνει Σουηδία, όπου οι άνθρωποι έχουν δουλειά και το κοινωνικό κράτος ενισχύεται, ή σε μια εντελώς διαφορετική χώρα με μια κυβέρνηση στην οποία θα κυριαρχούν οι Σουηδοί Δημοκράτες, ένα ακροδεξιό κόμμα που ιδρύθηκε από νεοναζί», δήλωσε η Άντερσον.
Ακόμη και σε περίπτωση νίκης της Δεξιάς, πάντως, ο Κρίστερσον θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με μια νέα πρόκληση: το ενδεχόμενο οι Σουηδοί Δημοκράτες να αναδειχθούν ισχυρότεροι εκλογικά από τους Μετριοπαθείς.
«Στην πράξη, τον έλεγχο θα έχουν οι Σουηδοί Δημοκράτες», εκτιμά η καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ, Μαρί Ντέμκερ, αν και οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν πιθανό ο Κρίστερσον να παραμείνει πρωθυπουργός.
Το κόμμα του Όκεσον υπήρξε ο βασικός κοινοβουλευτικός σύμμαχος της κυβέρνησης κατά την τελευταία τετραετία, ενώ το 2025 προχώρησε σε δημόσια απολογία για τις νεοναζιστικές και αντισημιτικές θέσεις που είχε υιοθετήσει κατά το παρελθόν.
«Οι εκλογές αποτελούν δημοψήφισμα για τους Σουηδούς Δημοκράτες και για το αν η χώρα θα συνεχίσει να κινείται προς μια πιο ακροδεξιά κατεύθυνση», δήλωσε ο συγγραφέας και πολιτικός σχολιαστής Γιαν Γκιγιού.
Από την άλλη, ο ιστορικός και συγγραφέας Λαρς Τρέγκορντ εκτιμά ότι η πορεία «κανονικοποίησης» του κόμματος θα συνεχιστεί και πως έχει έρθει η ώρα να περιοριστούν οι υπερβολικές αντιδράσεις γύρω από το φαινόμενο.
Οι δεσμεύσεις των Σουηδών Δημοκρατών για κατάργηση του πολυπολιτισμικού μοντέλου, επαναφορά των παραδοσιακών σουηδικών αξιών και απαγόρευση ορισμένων μορφών μουσουλμανικής ενδυμασίας προκαλούν ανησυχία σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αντιρατσιστικές ομάδες.
«Φοβάμαι ότι θα δούμε περισσότερες απελάσεις. Ανησυχώ για την ελευθερία του Τύπου, την ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα στη διαδήλωση», δήλωσε στο Reuters ο συγγραφέας και ακτιβιστής κατά του ρατσισμού Κούρντο Μπάκσι, στο περιθώριο φιλομεταναστευτικής διαδήλωσης στη Στοκχόλμη.
Μια εύθραυστη αντιπολίτευση
Ωστόσο, ακόμη και μια ενδεχόμενη νίκη της Άντερσον δεν θα εγγυάται πολιτική σταθερότητα. Τα τέσσερα κόμματα της αντιπολίτευσης, οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι, το Αριστερό Κόμμα και το Κόμμα του Κέντρου, συμφωνούν σε γενικές γραμμές στην ανάγκη ενίσχυσης του κοινωνικού κράτους και αύξησης των δημόσιων δαπανών.
Διαφωνούν, όμως, σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η επιβολή ειδικού φόρου στους δισεκατομμυριούχους και η κατασκευή νέων πυρηνικών αντιδραστήρων.
Επιπλέον, το Κόμμα του Κέντρου έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να συμμετάσχει σε κυβέρνηση μαζί με το Αριστερό Κόμμα, γεγονός που συνιστά εμπόδιο για οποιοδήποτε κεντροαριστερό κυβερνητικό σχήμα, ανεξαρτήτως του αποτελέσματος της Κυριακής.
Πηγές: Reuters, The Associated Press, AFP, European Council on Foreign Relations, EUobserver
