«Η αποκλιμάκωση των ΜΕΔ δεν είναι απλώς η ιστορία της μείωσης των προβληματικών δανείων. Είναι η ιστορία μιας χώρας που έμαθε, με σημαντικό κόστος και επώδυνα, ότι η πίστωση δεν συνιστά πραγματικό πλούτο αν δεν μπορεί τελικά να αποπληρωθεί. Αυτό το δίδαγμα κόστισε ακριβά. Θα ήταν κρίμα να ξεχαστεί».
Με αυτή την επισήμανση ολοκληρώνεται εκτενές άρθρο στο «The CBC Blog» της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, το οποίο υπογράφει ο Ξένιος Σωκράτους και επιχειρεί μια αναδρομή στην πορεία των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) στην Κύπρο, από την τραπεζική κρίση μέχρι τη σημερινή πραγματικότητα.
Το κείμενο θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα που αφορά πλέον όχι μόνο τις τράπεζες, αλλά το σύνολο της οικονομίας. Τα ΜΕΔ επιλύθηκαν, μεταφέρθηκαν ή απλώς μετασχηματίστηκαν;
Η βασική διαπίστωση είναι ότι η Κύπρος κατάφερε σε μεγάλο βαθμό να αντιμετωπίσει την τραπεζική διάσταση της κρίσης, χωρίς όμως να έχει ολοκληρώσει την επίλυση του ευρύτερου προβλήματος του ιδιωτικού χρέους. Η δραστική μείωση των ΜΕΔ στους τραπεζικούς ισολογισμούς αποτελεί σημαντικό επίτευγμα, αλλά δεν σημαίνει ότι το χρέος έπαψε να υφίσταται στην οικονομία.
Οι Εταιρείες Εξαγοράς Πιστώσεων
Το μεγαλύτερο μέρος του προβληματικού χρέους που απομακρύνθηκε από τις τράπεζες μεταφέρθηκε σε Εταιρείες Εξαγοράς Πιστώσεων (ΕΕΠ) και Εταιρείες Διαχείρισης Πιστώσεων.
Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε βασικό εργαλείο της διαδικασίας εξυγίανσης του τραπεζικού συστήματος. Οι τράπεζες μπόρεσαν να απαλλαγούν από μεγάλα χαρτοφυλάκια μη εξυπηρετούμενων δανείων, να περιορίσουν τους κινδύνους στους ισολογισμούς τους και να απελευθερώσουν κεφάλαια για τη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας.
Η μεταβίβαση των δανείων σε εξειδικευμένους φορείς σηματοδότησε μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο αντιμετώπισης των ΜΕΔ. Από τη διαχείριση μεμονωμένων περιπτώσεων, το σύστημα πέρασε στη διαχείριση μεγάλων χαρτοφυλακίων πιστωτικού κινδύνου, τα οποία μπορούσαν να ομαδοποιηθούν, να αποτιμηθούν και να μεταβιβαστούν.
Ωστόσο, η ανάλυση του blog επισημαίνει ότι η μεταφορά των δανείων δεν ισοδυναμεί με επίλυσή τους.
«Τα εν λόγω δάνεια έχουν μεν εξέλθει από τους ισολογισμούς των τραπεζών, δεν έχουν όμως εξέλθει από την οικονομία», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Πίσω από τους βελτιωμένους τραπεζικούς δείκτες εξακολουθούν να υπάρχουν δανειολήπτες με μη διευθετημένες υποχρεώσεις, ενεργές διαπραγματεύσεις αναδιάρθρωσης και πιέσεις από διαδικασίες ανάκτησης οφειλών.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η οικονομική δυσχέρεια έχει αντιμετωπιστεί μέσω βιώσιμων λύσεων. Σε άλλες, όμως, το πρόβλημα έχει απλώς αλλάξει χέρια, μεταφερόμενο από έναν πιστωτή σε άλλον, χωρίς ουσιαστική αλλαγή στην οικονομική κατάσταση του δανειολήπτη.
Η επιτυχία των τραπεζών δεν δίνει όλη την εικόνα
Το blog αναγνωρίζει τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί στο τραπεζικό σύστημα. Οι δείκτες ΜΕΔ έχουν υποχωρήσει σημαντικά, η κεφαλαιακή επάρκεια έχει ενισχυθεί, η ρευστότητα παραμένει ισχυρή και η κερδοφορία έχει επιστρέψει.
Η τραπεζική κρίση, όπως σημειώνεται, δεν αποτελεί πλέον την ίδια συστημική απειλή που αποτελούσε πριν από μία δεκαετία.
Η πρόοδος αυτή, όμως, δεν πρέπει να δημιουργεί την εντύπωση ότι το πρόβλημα έχει εξαφανιστεί. Το ιδιωτικό χρέος εξακολουθεί να επηρεάζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ το εκκρεμές απόθεμα των ΜΕΔ συνδέεται άμεσα με την αγορά ακινήτων, μέσω πωλήσεων εξασφαλίσεων, ανακτήσεων ακινήτων και χαρτοφυλακίων που έχουν συσσωρεύσει οι ΕΕΠ.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη σωστή ανάγνωση των στοιχείων. Το συμβατικό υπόλοιπο ενός δανείου δεν ταυτίζεται με τη λογιστική του αξία. Το πρώτο αποτυπώνει το ποσό που οφείλει ο δανειολήπτης βάσει της σύμβασης, ενώ το δεύτερο αντανακλά την εκτιμώμενη αξία που μπορεί να ανακτηθεί από τον πιστωτή.
Η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική στην περίπτωση των ΕΕΠ, οι οποίες διαχειρίζονται κατά κύριο λόγο χαρτοφυλάκια χρόνιων ΜΕΔ. Ένα υψηλό συμβατικό υπόλοιπο δεν σημαίνει ότι ο πιστωτής αναμένει να ανακτήσει ολόκληρο το ποσό, όπως επίσης μια χαμηλότερη λογιστική αξία δεν σημαίνει ότι η υποχρέωση του δανειολήπτη έχει διαγραφεί.
Η σταθερότητα των εκποιήσεων
Το δεύτερο βασικό μήνυμα του blog αφορά τη λειτουργία του πλαισίου εκποιήσεων και αφερεγγυότητας.
Η συζήτηση γύρω από τις εκποιήσεις παραμένει ιδιαίτερα ευαίσθητη στην Κύπρο, καθώς συνδέεται άμεσα με την προστασία της κατοικίας, τις οικογενειακές περιουσίες και τις επιχειρηματικές στέγες. Παράλληλα, όμως, η ύπαρξη ενός αποτελεσματικού μηχανισμού ανάκτησης εξασφαλίσεων θεωρείται απαραίτητη για την εύρυθμη λειτουργία του πιστωτικού συστήματος.
Το blog υποστηρίζει ότι η αξιοπιστία, η προβλεψιμότητα και η ταχύτητα του συστήματος είναι εξίσου σημαντικές με το ίδιο το νομοθετικό πλαίσιο. Ένας νόμος που δεν εφαρμόζεται αποτελεσματικά και δεν επηρεάζει τη συμπεριφορά πιστωτών και δανειοληπτών, δεν αποτελεί πραγματικό μηχανισμό επίλυσης του προβλήματος.
Η θέση που διατυπώνεται είναι ότι η αποδυνάμωση του πλαισίου εκποιήσεων δεν εξαφανίζει το κόστος. Απλώς το μεταφέρει αλλού.
Όταν η αξία ανάκτησης των εξασφαλίσεων καθίσταται αβέβαιη, οι καθυστερήσεις παρατείνονται και η στρατηγική αθέτηση υποχρεώσεων δεν έχει ουσιαστικές συνέπειες, το κόστος μετακυλίεται στους μελλοντικούς δανειολήπτες. Ενδέχεται να οδηγήσει σε υψηλότερα επιτόκια, αυστηρότερα πιστοδοτικά κριτήρια και περιορισμένη πρόσβαση στη χρηματοδότηση.
Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι η μαζική προσφυγή στις εκποιήσεις, αλλά η ύπαρξη ενός σταθερού και αξιόπιστου μηχανισμού που να λειτουργεί ως πραγματικό κίνητρο για βιώσιμες αναδιαρθρώσεις.
Η κουλτούρα αποπληρωμής
Το blog συνδέει τη λειτουργία των εκποιήσεων με την ευρύτερη κουλτούρα αποπληρωμής στην οικονομία. Η αποτελεσματική διαχείριση των ΜΕΔ απαιτεί ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα, στο οποίο συνυπάρχουν η ορθή αναγνώριση των προβληματικών δανείων, οι επαρκείς προβλέψεις, οι βιώσιμες αναδιαρθρώσεις, η λειτουργία των ΕΕΠ, η πειθαρχία αποπληρωμής και ένα αξιόπιστο πλαίσιο αφερεγγυότητας και εκποιήσεων.
Η επιτυχία των τραπεζών δεν μπορεί, συνεπώς, να αποτελεί το μοναδικό μέτρο αξιολόγησης της πορείας των ΜΕΔ. Απαιτείται παρακολούθηση της πορείας των δανείων μετά τη μεταβίβασή τους, των ανακτήσεων που επιτυγχάνονται και της θέσης των δανειοληπτών υπό το νέο καθεστώς διαχείρισης.
Σήμερα αυτό που έχει σημασία είναι η διαχείριση του εκκρεμούς ιδιωτικού χρέους με τρόπο αποτελεσματικό, δίκαιο και βιώσιμο.
Σημειώνεται ότι οι απόψεις που εκφράζονται στο blog ανήκουν στον συγγραφέα του, Ξένιο Σωκράτους, και δεν αντιπροσωπεύουν απαραίτητα τις θέσεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου ή οποιουδήποτε άλλου οργανισμού, ιδρύματος ή αρχής.
Το πλήρες άρθρο είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου.
