Μεγάλων διαστάσεων ευχάριστη έκπληξη έκρυβαν οι κάλπες της περασμένης Κυριακής για ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ και πολύ δυσάρεστη για ΕΔΕΚ, ΔΗΠΑ, Οικολόγους, Volt, που έμειναν εκτός Βουλής. Το 27,1% του Δημοκρατικού Συναγερμού -που δεν περίμενε κανείς ούτε καν τα μεγαλοστελέχη του- και η διατήρησή του στην πρώτη θέση, καθώς και η ταυτόχρονη ενίσχυση του ΑΚΕΛ (23,9%) -που επίσης δεν περίμεναν στην Εζεκία Παπαϊωάννου- διαμόρφωσαν ένα νέο πολιτικό τοπίο μέσα στο οποίο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, που αλλιώς περίμενε και θα ήθελε να ήταν τα ποσοστά κάποιων κομμάτων, καλείται να επαναπροσδιορίσει τις ισορροπίες του. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν ότι η κυπριακή κοινωνία δεν είναι έτοιμη για δραματικές αλλαγές και πειραματισμούς - επιλέγει το μη χείρον βέλτιστο μπροστά στον φόβο και τον κίνδυνο κάτι να πάει στραβά στην οικονομία, την ασφάλεια κ.λπ. Η επανάσταση των λεγόμενων αντισυστημικών αναβλήθηκε και, ταυτόχρονα, οι ψηφοφόροι άφησαν εκτός τα δυο από τα τρία κόμματα που συμμετέχουν στην κυβέρνηση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, έχει ήδη αρχίσει η συζήτηση για τις προεδρικές εκλογές του 2028 και για τις νέες πολιτικές συμμαχίες που ενδέχεται να διαμορφωθούν.
Κέρδισε ή έχασε ο ΠτΔ;
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που από την εκλογή του το 2023 βρίσκεται συνεχώς σε προεκλογική εκστρατεία για το 2028, θα ήθελε ένα χαμηλό ποσοστό για τον Δημοκρατικό Συναγερμό, 21-22%, ώστε πιεσμένο το κόμμα να συζητά την είσοδό του στην κυβέρνηση και να σκέφτεται την επίσημη στήριξη Χριστοδουλίδη για δεύτερη προεδρική θητεία. Για αυτό και ο Πρόεδρος έσπρωξε προς ΕΛΑΜ χριστοδουλιδικούς του Συναγερμού. Όμως, τελικά ούτε αυτό του βγήκε, αφού θα ήθελε πιο υψηλό ποσοστό για το ΕΛΑΜ από το 10,9% που έλαβε τελικά, το οποίο τον στηρίζει στα… κρυφά. Επιπλέον, θα ήθελε πιο αδύνατο ΔΗΚΟ, ενώ την ΕΔΕΚ και τη ΔΗΠΑ στη Βουλή –τα τρία κόμματα που τον στηρίζουν θα τα ήθελε εγκλωβισμένα στη Βουλή, να δουλεύουν υπέρ των νομοσχεδίων της κυβέρνησής του και της υποψηφιότητάς του αλλά χωρίς φωνή και τα θέλω/απαιτήσεις τους. Και για αυτό και ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης θεωρείται από τους χαμένους των βουλευτικών εκλογών.
Μετέωρο βήμα
Το αποτέλεσμα της περασμένης Κυριακής κατέδειξε ότι ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης δεν διαθέτει ένα σταθερό, συμπαγές και πειθαρχημένο πολιτικό μπλοκ πίσω του, το οποίο ονομάτισε πρόσφατα, για πρώτη φορά, ως το ιδεολογικοπολιτικό του πλαίσιο –παρ' όλο που έχει αναμειχθεί σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις (ευρωεκλογές/αυτοδιοικητικές, βουλευτικές) αλλά και εσωκομματικές (ΔΗΣΥ), με στόχο την εκλογή (και) «δικών» του. Τα δύο από τα τρία κόμματα που στήριξαν την εκλογή του στις Προεδρικές του 2023 εμφανίζονται σήμερα αποδυναμωμένα και πολιτικά ασταθή, το τρίτο, το ΔΗΚΟ, διασώθηκε και με 10% μπορεί να κάνει παιγνίδι χωρίς τον Πρόεδρο, ενώ ο ΔΗΣΥ -από τον οποίον προήλθε- κατάφερε να παραμείνει η ισχυρότερη πολιτική δύναμη της χώρας, παρά τη διάσπαση που προκάλεσε η υποψηφιότητά του πριν από τρία χρόνια. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο Χριστοδουλίδης εξελέγη Πρόεδρος ως ένας πολιτικός που αμφισβήτησε ευθέως την κομματική ηγεσία του Δημοκρατικού Συναγερμού και οικοδόμησε μία ευρύτερη συμμαχία κεντρώων (ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ, ΔΗΠΑ), ακροδεξιών του ΕΛΑΜ και απογοητευμένων συναγερμικών. Το αφήγημά του βασίστηκε στην υπέρβαση των κομματικών γραμμών και στη δημιουργία μιας «νέας πολιτικής πραγματικότητας». Οι βουλευτικές εκλογές, όμως, έδειξαν ότι ο κομματικός μηχανισμός του ΔΗΣΥ άντεξε και ότι το κόμμα παραμένει ο κυρίαρχος πόλος στον χώρο της Δεξιάς.
Η άλλη ανάγνωση
Από αυτή την άποψη, ο Πρόεδρος υπέστη μια έμμεση πολιτική ήττα. Το αποτέλεσμα λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι ο ΔΗΣΥ δεν κατέρρευσε χωρίς αυτόν και ότι η πρόεδρος του Συναγερμού, Αννίτα Δημητρίου, κατάφερε να σταθεροποιήσει το κόμμα μετά το σοκ των προεδρικών εκλογών του 2023. Υπάρχει όμως και μία άλλη ανάγνωση. Ο Χριστοδουλίδης μπορεί να υποστηρίξει ότι η αδυναμία οποιουδήποτε κόμματος να κυριαρχήσει απόλυτα ενισχύοει τελικά τον ίδιο ως ρυθμιστή του πολιτικού παιχνιδιού, ο οποίος, χωρίς ενιαίο μέτωπο, εξακολουθεί να διαθέτει χώρο πολιτικών ελιγμών. Επιπλέον, η κοινωνική κόπωση (και πικρία και οργή) από τα κόμματα εξουσίας δεν μεταφράστηκε σε σαφή εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Η εμφάνιση σχηματισμών διαμαρτυρίας και λεγόμενων αντισυστημικών, που έμειναν σε χαμηλές πτήσεις (ΑΛΜΑ 5,8%, Άμεση Δημοκρατία 5,4%), δείχνει περισσότερο απογοήτευση παρά συγκροτημένη πολιτική κατεύθυνση. Αυτό ενδεχομένως να επιτρέπει στον Χριστοδουλίδη να συνεχίσει να προβάλλει την εικόνα του «υπερκομματικού διαχειριστή», ενός Προέδρου που δεν εξαρτάται απόλυτα από ένα κομματικό στρατόπεδο. Συνεπώς, μπορεί πολιτικά να έχασε σε επίπεδο συμβολισμών και ισορροπιών στον χώρο της Δεξιάς, ωστόσο διατηρεί ακόμη πλεονέκτημα εξουσίας.
Οι σχέσεις Χριστοδουλίδη – Αννίτας
Οι σχέσεις ανάμεσα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την πρόεδρο του ΔΗΣΥ βρίσκονται σήμερα σε μία ιδιότυπη κατάσταση: ούτε πολιτικοί εχθροί ούτε πολιτικοί φίλοι. Το ρήγμα/πληγή που δημιουργήθηκε το 2023 δεν έχει επουλωθεί σε ό,τι αφορά τον ίδιο τον κ. Χριστοδουλίδη και άλλα στελέχη του Συναγερμού, που «πρόδωσαν» το κόμμα τους στις Προεδρικές. Παρά τις κατά καιρούς δημόσιες δηλώσεις περί «θεσμικής συνεργασίας» και «εποικοδομητικής αντιπολίτευσης», η αλήθεια είναι ότι οι σχέσεις τους χαρακτηρίζονται από πολιτική καχυποψία. Η Αννίτα Δημητρίου γνωρίζει ότι ο Πρόεδρος εξακολουθεί να διατηρεί επιρροή σε κομμάτι της συναγερμικής βάσης και σε στελέχη που δεν έπαψαν ποτέ να βλέπουν θετικά τη διακυβέρνησή του –Νίκος Τορναρίτης, Ιωνάς Νικολάου, Νίκος Νουρής και κάπως διακριτικά ως αναπληρωτής πρόεδρος του ΔΗΣΥ ο Ευθύμιος Δίπλαρος πιέζουν/προσπαθούν να σύρουν τον ΔΗΣΥ στην κυβέρνηση Χριστοδουλίδη.
Νίκος Αναστασιάδης
Ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, μιλώντας στον ANT1 την επομένη των εκλογών, δεν έκρυψε την ικανοποίησή του για τα εκλογικά αποτελέσματα. Ερωτηθείς κατά πόσο δημιουργούνται πλέον οι συνθήκες για διεκδίκηση της Προεδρίας της Δημοκρατίας από τον Συναγερμό και την πρόεδρο του κόμματος, είπε ότι θα πρέπει να προηγηθεί σωστή εκτίμηση των συνθηκών. «Αυτό που προέχει είναι όχι οι φιλοδοξίες αλλά η μετρημένη, πολύ συνετή διαχείριση του αποτελέσματος αλλά και της προοπτικής. Δηλαδή, να μην οδηγηθούμε χάριν προσωπικών φιλοδοξιών σε περιπέτειες. Και βεβαίως έχει δικαίωμα να διεκδικήσει, και βεβαίως έχει δικαίωμα να διαβουλευθεί», συμπλήρωσε. Κληθείς να πει κατά πόσον ο ΔΗΣΥ πρέπει να συμπορευθεί με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο κ. Αναστασιάδης απάντησε: «Ο Νίκος Χριστοδουλίδης προέρχεται από τα σπλάχνα της παράταξης, συνεπώς η φιλοσοφία του δεν διαφέρει της φιλοσοφίας του Δημοκρατικού Συναγερμού. Σε κάποια στιγμή θα πρέπει να ξεπεραστούν πικρίες, να υπερβούμε των συναισθημάτων και με σύνεση να πολιτευθούμε κατά τρόπο που, εάν και εφόσον τα συλλογικά όργανα συνεχίσουν να βλέπουν ότι η απόφαση της εποικοδομητικής αντιπολίτευσης είναι η ορθότερη, να γίνεται κατά τρόπο ωφέλιμο».
Γιάννης Καρούσος
Ο εκ των αντιπροέδρων του ΔΗΣΥ (και πρόεδρος του ΕΟΑ Αμμοχώστου), Γιάννης Καρούσος, στην Κατερίνα Αγαπητού και τον Alpha, δήλωσε την Παρασκευή ότι το σημαντικότερο επίτευγμα αυτών των εκλογών είναι ότι «καταφέραμε να φέρουμε τους ανθρώπους μας πίσω». Έχουμε ηγεσία, συλλογικά όργανα και μια ανοιχτή αγκαλιά για όσους επιθυμούν να επιστρέψουν πίσω στην παράταξη, πρόσθεσε. Επεσήμανε δε ότι το μήνυμα είναι ξεκάθαρο, «όσοι νεκατώνουν, να το κόψουν», λέγοντας ταυτόχρονα ότι το αποτέλεσμα των Βουλευτικών είναι και ένα μήνυμα για το ’28. Ο Δημοκρατικός Συναγερμός, συνέχισε ο κ. Καρούσος, θα έχει υποψήφιο, θα είναι μέλος του ΔΗΣΥ και θα επιλεγεί από το σύνολο της βάσης του κόμματος, όπως προνοεί το καταστατικό. Σε ό,τι αφορά τη σχέση με την κυβέρνηση, ο αντιπρόεδρος του Συναγερμού ανέφερε: Με συνεδριακή απόφαση τοποθετηθήκαμε στην αντιπολίτευση, εκεί που συμφωνούμε θα επικροτούμε και θα στηρίζουμε, εκεί που διαφωνούμε θα ασκούμε εποικοδομητική αντιπολίτευση. Δεν τίθεται θέμα συνεργασίας ή συμμετοχής στην κυβέρνηση ούτε τώρα ούτε το 2028.
Ριγάρουν το γήπεδο
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης, από την ημέρα των εκλογών, ριγάρει το γήπεδο κάνοντας λόγο για ιδεολογικοπολιτικές συγκλίσεις/προσανατολισμό. Θεωρεί ότι το μπλοκ της Δεξιάς (ΔΗΣΥ, ΔΗΚΟ, ΕΛΑΜ) θα μπορούσε να του εξασφαλίζει την απαραίτητη πλειοψηφία για έγκριση των νομοσχεδίων έναντι του μπλοκ της Αριστεράς (ΑΚΕΛ, ΑΛΜΑ) – η Άμεση Δημοκρατία δεν έχει δώσει ακόμα στίγμα (προ)θέσεων. Επιπλέον, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης αντιλαμβάνεται ότι η πρόεδρος του ΔΗΣΥ επιχειρεί σταδιακά να ανασυγκροτήσει τον κομματικό μηχανισμό και να επαναφέρει το κόμμα σε τροχιά εξουσίας. Οι δυο τους, ουσιαστικά, βρίσκονται σε μια αναγκαστική συνύπαρξη ισορροπίας. Δεν συμφέρει σε κανέναν μία ανοιχτή σύγκρουση αυτή τη στιγμή. Για τον Πρόεδρο, μία ευθεία αντιπαράθεση με τον ΔΗΣΥ θα μπορούσε να οδηγήσει σε κοινοβουλευτικά αδιέξοδα και να αποξενώσει ένα κρίσιμο κομμάτι του κεντροδεξιού ακροατηρίου που χρειάζεται για το 2028. Για την Αννίτα Δημητρίου, μία μετωπική ρήξη θα ενίσχυε τον φόβο εσωτερικής διάσπασης και θα αναζωπύρωνε τις εσωκομματικές αντιθέσεις. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια, εξελίσσεται μία διαρκής μάχη επιρροής. Ο Πρόεδρος επιδιώκει να κρατήσει ανοιχτές γέφυρες με συναγερμικά στελέχη και πρώην υπουργούς της διακυβέρνησης Αναστασιάδη, ενώ η ηγεσία του ΔΗΣΥ επιχειρεί να αποτρέψει οποιαδήποτε εικόνα πολιτικής επαναπροσέγγισης θα θόλωνε το αντιπολιτευτικό της στίγμα. Το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών ενίσχυσε σαφώς τη θέση της Αννίτας Δημητρίου μέσα στο κόμμα. Η διατήρηση της πρωτιάς σημαίνει ότι πλέον διαθέτει ισχυρότερο πολιτικό έρεισμα και μεγαλύτερη αυτονομία κινήσεων απέναντι στο Προεδρικό. Και μπορεί πλέον να σκέφτεται (και το κάνει) τις προεδρικές εκλογές του 2028.
Να μπει ο ΔΗΣΥ στην κυβέρνηση;
Το σενάριο συμμετοχής του Δημοκρατικού Συναγερμού στην κυβέρνηση επανέρχεται σχεδόν μόνιμα στο πολιτικό παρασκήνιο. Υπάρχουν στελέχη -νυν αλλά και παλαιότερα- που θεωρούν ότι η φυσική κατάληξη της σημερινής πολιτικής πραγματικότητας είναι μία μορφή επαναπροσέγγισης ανάμεσα στον Χριστοδουλίδη και τον ΔΗΣΥ. Και επιχειρούν να «ρυμουλκήσουν» το κόμμα προς το Προεδρικό με επιχειρήματα όπως: Ο Πρόεδρος προέρχεται πολιτικά από τον Συναγερμό, η κυβερνητική πολιτική κινείται κυρίως στον χώρο του Κέντρου και της Κεντροδεξιάς (συνέχεια της διακυβέρνησης και των πολιτικών Αναστασιάδη), υπάρχουν κοινές θέσεις σε οικονομία, εξωτερική πολιτική και ευρωπαϊκά ζητήματα, η χώρα χρειάζεται πολιτική σταθερότητα μπροστά στις γεωπολιτικές και οικονομικές προκλήσεις. Παρά ταύτα, δεν υπάρχει, σήμερα τουλάχιστον, πιθανότητα επίσημης συμμετοχής του ΔΗΣΥ στην κυβέρνηση. Ο βασικός λόγος είναι πολιτικός και στρατηγικός. Ο Συναγερμός γνωρίζει ότι, αν εισέλθει σε κυβέρνηση Χριστοδουλίδη, κινδυνεύει να χάσει πλήρως τη διακριτή πολιτική του ταυτότητα. Θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να εμφανιστεί το 2028 ως εναλλακτική πρόταση εξουσίας εάν προηγουμένως έχει συγκυβερνήσει με τον νυν Πρόεδρο. Η Αννίτα Δημητρίου φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι ο μόνος τρόπος να διατηρήσει το κόμμα σε τροχιά επιστροφής στην προεδρική εξουσία είναι να κρατήσει σαφή πολιτική απόσταση από το Προεδρικό, χωρίς όμως να υιοθετήσει ακραία αντιπολιτευτική στάση. Επιπλέον, υπάρχουν ισχυρές εσωτερικές αντιστάσεις. Ένα σημαντικό κομμάτι της συναγερμικής βάσης δεν συγχώρεσε ποτέ στον Χριστοδουλίδη τη ρήξη του 2023. Για πολλούς συναγερμικούς, η επιστροφή σε κυβερνητική συνεργασία θα ισοδυναμούσε με πολιτική αυτοακύρωση.
Ανασχηματισμός;
Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο Νίκος Χριστοδουλίδης σκέφτεται μίνι ανασχηματισμό μέσα στο καλοκαίρι –περισσότερο πολιτική κυβέρνηση και λιγότερο τεχνοκρατική, ανανέωση αφηγήματος που θα τον οδηγήσει στις Προεδρικές, πιο ορατό κυβερνητικό έργο. Η υπουργός Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Μαρία Παναγιώτου, έχει ήδη αποδεχθεί διορισμό της στην Εκπαίδευση από τον Σεπτέμβριο και έχει τοποθετηθεί σε συγκεκριμένο σχολείο. Ο υπουργός Μεταφορών, Συγκοινωνιών και Έργων, Αλέξης Βαφεάδης, θεωρείται από τους υπουργούς που είναι πάνω στη λίστα προς αντικατάσταση, όπως και ο υπουργός Οικονομικών, Μάκης Κεραυνός, ο οποίος υποτίθεται ότι μπήκε στην κυβέρνηση για… λίγο. Στους νεοεισερχόμενους στην κυβέρνηση/Προεδρικό μπορεί να θεωρείται από τώρα ο Χρίστος Σενέκης του ΔΗΚΟ, ο οποίος έχασε τη βουλευτική του έδρα. Ο Πρόεδρος θα πρέπει, όμως, πρώτα να αποφασίσει τι θα κάνει με τα δυο κόμματα που τον στηρίζουν αλλά έμειναν εκτός Βουλής. Εάν θα κρατήσει τους υπουργούς τους (πρόσωπα και αριθμό συμμετοχής) – ΕΔΕΚ και ΔΗΠΑ πάντως δεν δείχνουν καμία διάθεση να αποχωρήσουν από την κυβέρνηση, αν και παραδέχονται φθορά από τη συμμετοχή τους στη διακυβέρνηση του τόπου. Η Πινδάρου ξεκαθαρίζει ότι στην περίπτωση που οποιοδήποτε στέλεχος του ΔΗΣΥ αποφασίσει να αποδεχθεί πρόταση του Προέδρου της Δημοκρατίας για υπουργοποίηση, τότε το κόμμα δεν θα έχει άλλη επιλογή από τη διαγραφή του.
Σχεδιασμοί για 2028
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης γνωρίζει ότι η επανεκλογή του δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Το μεγάλο στοίχημα για τον ίδιο είναι να μετατραπεί από «Πρόεδρος συγκυρίας» σε Πρόεδρο με συγκροτημένη πολιτική βάση και διακριτή πολιτική ταυτότητα. Μέχρι σήμερα, η πολιτική του δύναμη βασίζεται κυρίως σε μία ευρεία αλλά ετερογενή κοινωνική και κομματική συμμαχία. Για να διεκδικήσει δεύτερη θητεία με αξιώσεις, χρειάζεται να οικοδομήσει έναν πιο σταθερό πολιτικό συνασπισμό γύρω από το πρόσωπό του είτε να εξασφαλίσει εκ νέου τη στήριξη μεγάλων κομμάτων μέσα από νέες πολιτικές συμφωνίες. Το πρώτο σενάριο προϋποθέτει τη δημιουργία ενός ευρύτερου «προεδρικού χώρου» που θα υπερβαίνει τα υφιστάμενα κόμματα –τον προσδιόρισε τις τελευταίες ημέρες ως «ιδεολογικοπολιτικό προσανατολισμό» του. Το δεύτερο σενάριο βασίζεται στην επανάληψη της στρατηγικής του 2023, δηλαδή πολυσυλλεκτικές συμμαχίες, κεντρώα ανοίγματα και αξιοποίηση προσωπικής δημοφιλίας. Προς το παρόν, φαίνεται ότι ο Πρόεδρος επιλέγει έναν συνδυασμό των δύο. Τα θέλει όλα –και να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους με κόμματα του Κέντρου, και να αποφύγει τη ολοκληρωτική σύγκρουση με τον ΔΗΣΥ. Παράλληλα θέλει να καλλιεργήσει ένα προσωπικό πολιτικό brand που να υπερβαίνει τις κομματικές ταυτότητες. Το μεγάλο του πρόβλημα, ωστόσο, είναι ο χρόνος. Οι πολίτες έχουν ήδη αρχίσει να αξιολογούν αυστηρά όχι την εικόνα αλλά το κυβερνητικό αποτέλεσμα: οικονομία, καθημερινότητα, μεταναστευτικό, στεγαστικό, ενεργειακή πολιτική, Κυπριακό. Οι βουλευτικές εκλογές, λοιπόν, δεν αποτέλεσαν το τέλος ενός πολιτικού κύκλου αλλά τη… συνέχεια μιας μακράς προεκλογικής πορείας προς το ’28. Μιας πορείας στην οποία ο Νίκος Χριστοδουλίδης εξακολουθεί να είναι ισχυρός παίκτης αλλά όχι πλέον κυρίαρχος και χωρίς αμφισβήτηση.
