Tου Χάρη Παπαγεωργίου*
Στον απόηχο των βουλευτικών εκλογών της περασμένης Κυριακής, η πολιτική ανάγνωση του τελικού αποτελέσματος είναι μεν σημαντική, πλην όμως ανεπαρκής ως προς την εξαγωγή συμπερασμάτων με ακρίβεια στο πλαίσιο μιας πλήρους αξιολόγησης. Σε αυτό το πλαίσιο, φως σε μια πιο ολιστική ερμηνεία των αποτελεσμάτων ρίχνει η επιστημονική ανάλυση του εκλογικού αποτελέσματος σε συνδυασμό με τις τάσεις του εκλογικού Σώματος, όπως αυτές καταγράφηκαν στις διαχρονικές μετρήσεις του Πολίτη (Φεβρουάριο-Μάιο) κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας
Οι κινήσεις των τελευταίων ημερών
Η τελευταία δημοσκόπηση της Noverna για τον Πολίτη, η οποία ολοκληρώθηκε περίπου δύο εβδομάδες πριν από τις βουλευτικές εκλογές, κατέγραψε ένα ιδιαίτερα ρευστό πολιτικό σκηνικό, με περισσότερους από έναν στους πέντε ψηφοφόρους (περίπου 22%) να δηλώνουν αναποφάσιστοι για την τελική τους επιλογή. Παράλληλα, παρόμοιο ποσοστό ανέφερε ότι υπήρχε πιθανότητα να αλλάξει την κομματική του προτίμηση. Επομένως, μια ορθολογική ανάλυση των μετακινήσεων της τελευταίας στιγμής στο ευρύτερο πολιτικό περιβάλλον είναι αναγκαία, ώστε να κατανοήσουμε το τελικό αποτέλεσμα.
Επιστροφή στα παραδοσιακά κόμματα
Στην τελευταία δημοσκόπηση του «Πολίτη», τα δύο τρίτα (66%) όσων δήλωναν αναποφάσιστοι και είχαν ψηφίσει και στις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές προέρχονταν σε πολύ μεγάλο βαθμό από τα τρία παραδοσιακά κόμματα, δηλαδή τον ΔΗΣΥ, το ΑΚΕΛ και το ΔΗΚΟ.
Είναι προφανές ότι η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των ψηφοφόρων τελικά κινήθηκε και «επαναπατρίστηκε» στα κόμματά της, ενισχύοντας έτσι το τελικό εκλογικό ποσοστό που πέτυχαν στις 24 Μαΐου.
Ως προς το γιατί συνέβη αυτό, ιδιαίτερα σε ένα κλίμα γενικευμένης αμφισβήτησης του παραδοσιακού πολιτικού συστήματος, μια σειρά παραγόντων φαίνεται να διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο. Και πάλι, με βάση την τελευταία δημοσκόπηση της Noverna για τον «Πολίτη», σχεδόν δύο στους πέντε ψηφοφόρους (39%) δήλωναν ότι θα λάμβαναν υπόψη, έστω και σε κάποιο βαθμό, την παρουσία των κομμάτων και των υποψηφίων τους στις τηλεοπτικές αναμετρήσεις των τελευταίων δύο εβδομάδων της προεκλογικής εκστρατείας. Το ποσοστό αυτό ήταν μεγαλύτερο ακόμη και από την πιθανή επίδραση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης (37%).
Είναι πολύ πιθανό ότι η παρουσία των αρχηγών και των υποψηφίων του ΔΗΣΥ, του ΑΚΕΛ και του ΔΗΚΟ ενέπνευσε μεγαλύτερη σιγουριά και εμπιστοσύνη σε σύγκριση με τους εκπροσώπους των νεοεμφανιζόμενων αντισυστημικών σχηματισμών. Σε κάθε περίπτωση, είναι πρόδηλο ότι η τηλεοπτική παρουσία και, κυρίως, η εικόνα που εκπέμπεται μέσα από αυτή παραμένουν ένα εξαιρετικά σημαντικό εργαλείο για την επίτευξη συσπείρωσης της τελευταίας στιγμής. Παράλληλα, επανατοποθετεί τον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ως περισσότερο αποτελεσματικό όταν λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις παραδοσιακές προεκλογικές πρακτικές και τα συμβατικά μέσα ενημέρωσης.
Τοπική παρουσία και εύρος διείσδυσης
Στη δυναμική που αναπτύχθηκε υπέρ των παραδοσιακών κομμάτων συνέβαλε καθοριστικά και η οργανωτική τους δομή σε σύγκριση με τα νεότερα αντισυστημικά κόμματα.
Αυτό εντοπίζεται πρωτίστως στην έντονη παρουσία κομματικών επιτελείων και οργανωμένων ομάδων σε τοπικό και κοινοτικό επίπεδο, τα οποία διευρύνουν και συντηρούν μια μεγάλη δυνητική δεξαμενή ψηφοφόρων. Ιδιαίτερα σε μια εκλογική αναμέτρηση όπου η προσωπική απήχηση των υποψηφίων διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, η δυνατότητα προώθησής τους σε κάθε κοινότητα και χωριό καθίσταται κρίσιμη, ενώ η στήριξη του κομματικού μηχανισμού λειτουργεί τελικά προς όφελος ολόκληρης της παράταξης.
ΑΚΕΛ, ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ επωφελήθηκαν πλήρως από αυτό το πλεονέκτημα. Αντίθετα, τα τρία βασικά αντισυστημικά κόμματα περιορίστηκαν σε στενότερα πεδία διείσδυσης, αντιμετωπίζοντας επιπλέον τον κίνδυνο να λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία που διεκδικούσαν ουσιαστικά το ίδιο εκλογικό ακροατήριο, με κοινό παρονομαστή την απογοήτευση από το παραδοσιακό κομματικό σύστημα.
Όπως καταγράφηκε τόσο στις δημοσκοπήσεις όσο και στο τελικό αποτέλεσμα, το Volt εμφάνιζε περιορισμένη δυναμική κυρίως στο αστικό κέντρο της Λευκωσίας. Το ΑΛΜΑ παρουσίασε αδυναμίες σε επαρχιακό επίπεδο, ιδιαίτερα σε Αμμόχωστο, Λάρνακα και Πάφο, ενώ η Άμεση Δημοκρατία στηρίχθηκε εξαρχής και συνειδητά σε ένα ψηφιακό μοντέλο πολιτικής κινητοποίησης, το οποίο εκ των πραγμάτων στερείται της προσωπικής επαφής με τον ψηφοφόρο.
ΑΛΜΑ στα χαμηλά, η οροφή του ΕΛΑΜ
Στην περίπτωση του ΑΛΜΑ, το τελικό αποτέλεσμα της κάλπης επιβεβαίωσε ουσιαστικά την τάση που καταγραφόταν δημοσκοπικά κατά τους δύο μήνες που προηγήθηκαν των εκλογών.
Από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Απρίλιο, το ΑΛΜΑ καταγραφόταν να χάνει περίπου το ένα τρίτο της αρχικής εκλογικής του απήχησης, με την τάση αυτή να εντείνεται κατά τις τελευταίες δύο εβδομάδες πριν από την αναμέτρηση. Η διαχρονική μέτρηση, η οποία έδειχνε σταθερά ότι λιγότεροι από τους μισούς ψηφοφόρους του ήταν βέβαιοι για την επιλογή τους, αποτυπώθηκε τελικά και στην κάλπη.
Η ανάγνωση του αποτελέσματος του ΕΛΑΜ είναι πιο σύνθετη. Σε αριθμητικό επίπεδο και σε σύγκριση με το 2016, το ποσοστό που κατέγραψε μπορεί ασφαλώς να θεωρηθεί επιτυχία. Ωστόσο, για ένα κόμμα που ξεκίνησε την προεκλογική εκστρατεία με δημοσκοπικές επιδόσεις της τάξης του 13,5% στη διευκρινισμένη ψήφο, το τελικό ποσοστό του, κάτω από το 11%, ενδεχομένως να υποδηλώνει ότι πλησιάζει την εκλογική του «οροφή», μάλιστα σε επίπεδα χαμηλότερα από αντίστοιχα κόμματα της Δυτικής Ευρώπης.
Η πρώτη δημοσκόπηση της Noverna για τον «Πολίτη» κατέγραφε ότι το μεταναστευτικό ζήτημα θεωρείται από σημαντικό μέρος των πολιτών ώς σε μεγάλο βαθμό διαχειρίσιμο ή επιλυμένο, αφαιρώντας έτσι από το ΕΛΑΜ ένα από τα βασικά πεδία πολιτικής διαφοροποίησής του. Παράλληλα, η προσχώρηση τριών πρώην στελεχών του ΔΗΣΥ φαίνεται ότι αποδυνάμωσε περισσότερο το «καθαρόαιμο» αντισυστημικό προφίλ του κόμματος παρά το ενίσχυσε, ενώ η έντονη προβολή κοινωνικών ζητημάτων, όπως η αντίθεση στον γάμο ομόφυλων ζευγαριών, δεν φαίνεται να μετουσιώθηκε σε επιπρόσθετη εκλογική επιρροή. Με απλά λόγια, το ΕΛΑΜ καλείται πλέον να αναζητήσει έναν νέο πολιτικό λόγο ύπαρξης.
Η ατζέντα των θέσεων
Στο πλαίσιο της συνολικής ανάλυσης του εκλογικού αποτελέσματος, η επίδραση της πολιτικής ατζέντας και των ξεκάθαρων πολιτικών θέσεων χρήζει μιας πιο ρεαλιστικής ερμηνείας.
Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, τα μεγαλύτερα παραδοσιακά κόμματα, και ιδιαίτερα το ΑΚΕΛ σε θέματα ακρίβειας και στεγαστικής πολιτικής, καθώς και ο ΔΗΣΥ σε ζητήματα οικονομίας και ευρωπαϊκής πολιτικής, κατάφεραν να εκπέμψουν την εικόνα ολοκληρωμένων πολιτικών οργανισμών με συνεκτικό πρόγραμμα.
Αντίθετα, τα νεοεμφανιζόμενα κόμματα στηρίχθηκαν σε μεγάλο βαθμό σε προσωποκεντρικές εκστρατείες, γύρω από τον Οδυσσέα Μιχαηλίδη, τον Φειδία Παναγιώτου ή τον Χριστόφορο Τορναρίτη. Τα πρόσωπα αποδείχθηκαν σημαντικά μέχρι ενός σημείου, όμως τελικά αυτό που μέτρησε ήταν το συνολικό πολιτικό πακέτο και η εικόνα ενός κόμματος που διαθέτει συγκεκριμένες προτάσεις και οργανωμένη πολιτική ταυτότητα.
Αυτό είναι που προσφέρει στους αναποφάσιστους ψηφοφόρους το αίσθημα της σιγουριάς και της εμπιστοσύνης, ιδιαίτερα κατά τις τελευταίες ημέρες πριν από την κάλπη.
Το κρίσιμο ερώτημα για τα μικρότερα κόμματα
Τι απομένει, λοιπόν, ως προς την ουσία και το περιεχόμενο της πολιτικής ατζέντας για τα μικρότερα κόμματα που κινήθηκαν περισσότερο με όρους επιμέρους θεμάτων ή προσωπικοτήτων;
Αν το Κυπριακό φαίνεται να χάνει τη δεσπόζουσα θέση που κατείχε παλαιότερα στη συνείδηση των πολιτών, αν το μεταναστευτικό θεωρείται από πολλούς σε μεγάλο βαθμό διαχειρίσιμο και αν η πάταξη της διαφθοράς δεν λειτούργησε ως καθοριστικός εκλογικός καταλύτης, τότε τα μικρότερα κόμματα καλούνται να απαντήσουν σε ένα ιδιαίτερα δύσκολο αλλά καθοριστικό ερώτημα: ποιος είναι ο διαχρονικός λόγος ύπαρξής τους;
Το κόμμα του Οδυσσέα, το κόμμα του Φειδία, το κόμμα του Τορναρίτη ή ένα κόμμα που στηρίζεται αποκλειστικά στο Κυπριακό δεν φαίνεται να αρκούν, από μόνα τους, για να δημιουργήσουν μακροχρόνια πολιτική απήχηση στην κυπριακή κοινωνία.
*Διευθυντή της Noverna Analytics
