Η προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, αρχίζει σήμερα νέο κύκλο επαφών, έπειτα από τετράμηνη απουσία από το νησί, με στόχο τη διεξαγωγή μιας νέας συνάντησης «5+1» στο τέλος Ιουλίου ή την πρώτη εβδομάδα του Αυγούστου.
Θα συναντηθεί με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη στις 9 το πρωί και με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν στις 3 το απόγευμα, ενώ θα πραγματοποιεί επαφές καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας. Η κ. Ολγκίν θα αναχωρήσει την προσεχή Κυριακή από την Κύπρο για συναντήσεις τη Δευτέρα στην Άγκυρα και την Τρίτη στην Αθήνα με τους υπουργούς Εξωτερικών των δύο χωρών.
Ήδη έχουν ξεκινήσει οι προετοιμασίες για τη διευρυμένη συνάντηση. Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, ο ΟΗΕ έχει πραγματοποιήσει εσωτερικές συσκέψεις με τους δύο ηγέτες και τους συνεργάτες τους για το πώς μπορεί να προχωρήσει η διαδικασία, ώστε να επαναληφθούν οι επίσημες συνομιλίες και να επιτευχθεί λύση πριν από το τέλος του έτους.
Στις σημερινές της συναντήσεις με τους ηγέτες, η πρώην υπουργός Εξωτερικών της Κολομβίας θα παρουσιάσει ορισμένες από τις ιδέες που συζητούνται για την αντιμετώπιση των εμποδίων που δυσχεραίνουν την πρόοδο. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, αναμένεται να θέσει αυτές τις ιδέες σε πιο συγκεκριμένη μορφή στην επόμενη συνάντηση «5+1».
Μεγαλύτερη εμπλοκή της ΕΕ
Ο ΟΗΕ εργάζεται επίσης πολύ στενά με την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ελλάδα και την Τουρκία. Ο Γκουτέρες βρίσκεται τους τελευταίους δύο μήνες σε επικοινωνία με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, για το Κυπριακό. Οι δύο άνδρες γνωρίζονται πολύ καλά, καθώς ο Κόστα υπηρέτησε δύο φορές ως υπουργός στην πορτογαλική κυβέρνηση κατά την περίοδο που ο Γκουτέρες ήταν Πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, από το 1995 έως το 2002.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο κ. Κόστα έχουν ζητήσει συνάντηση με τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο περιθώριο της επόμενης συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα στις 7-8 Ιουλίου, στην οποία θα συζητήσουν και το Κυπριακό.
Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, ετοιμάζεται να φιλοξενήσει στις Βρυξέλλες τη Δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή για τη Νεολαία.
Το ενδιαφέρον της ΕΕ για το Κυπριακό έχει ενταθεί μετά την εμπλοκή της Κύπρου στον πόλεμο μεταξύ των ΗΠΑ, του Ισραήλ και του Ιράν. Το περιφερειακό περιβάλλον ασφάλειας έχει αλλάξει την οπτική των Βρυξελλών και ορισμένων πρωτευουσών.
Η μεγαλύτερη εμπλοκή της ΕΕ σε μια νέα προσπάθεια για λύση θεωρείται επίσης πολύ σημαντική για την κάλυψη των ανησυχιών και των αναγκών όλων των πλευρών. Η τουρκοκυπριακή πλευρά δεν θα θέλει να επαναληφθεί το σκηνικό του 2004, όταν ψήφισε υπέρ μιας λύσης και είδε τους Ελληνοκυπρίους να απολαμβάνουν την ένταξη στην ΕΕ, ενώ οι ίδιοι ένιωσαν ότι έμειναν στο περιθώριο. Η Άγκυρα πιθανότατα θα έχει συγκεκριμένα «ζητούμενα» από την ΕΕ που συνδέονται με τα δικά της συμφέροντα, ενώ οι Ελληνοκύπριοι θα επιδιώξουν τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με το δίκαιο, τις αρχές και τις αξίες της ΕΕ. Θα γίνουν προσπάθειες ώστε να υπάρξει αυξημένη συμμετοχή της ΕΕ πριν τη σύγκληση μιας νέας συνάντησης «5+1».
Περισσότερη ουσία, λιγότερα ΜΟΕ
Δεδομένων των δυσκολιών για συμφωνία σε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ), ο στόχος της διευρυμένης διάσκεψης, που πιθανότατα θα πραγματοποιηθεί στη Γενεύη, δεν είναι να εστιάσει σε λεπτομερείς πρωτοβουλίες δημιουργίας εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο κοινότητες αλλά στη μεγάλη εικόνα. Με αυτόν τον τρόπο θα αποφευχθεί η επανάληψη της τελευταίας συνάντησης «5+1» στη Νέα Υόρκη τον Ιούλιο του 2025, η οποία δεν απέδωσε ουσιαστικά αποτελέσματα. Αναγνωρίζεται επίσης ότι τα ΜΟΕ μπορεί να οδηγήσουν τις πλευρές σε αδιέξοδο. Για παράδειγμα, το προτεινόμενο δικοινοτικό φωτοβολταϊκό πάρκο φαίνεται να έχει προσκρούσει σε τοίχο, ενώ οι πλευρές δεν μετακινούνται ούτε στο ζήτημα των οδοφραγμάτων.
Ωστόσο, για να ξαναρχίσουν επίσημες συνομιλίες, οι πλευρές πρέπει να συμφωνήσουν στη βάση των διαπραγματεύσεων. Μένει να φανεί αν θα συμφωνήσουν να ξεκινήσουν από εκεί όπου σταμάτησαν στο Κραν Μοντανά ή αν θα υιοθετήσουν κάποια άλλη βάση.
Στόχος -μετά από διαβουλεύσεις με όλες τις πλευρές και αφού ληφθούν υπόψη οι απόψεις και οι ανησυχίες τους- είναι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ να παρουσιάσει στη συνάντηση «5+1» ορισμένες ιδέες για το πώς θα μπορούσαν να διεξαχθούν οι διαπραγματεύσεις και να διαπιστώσει αν μπορεί να υπάρξει κοινή κατανόηση για έναν «οδικό χάρτη» προς τα εμπρός.
Θα τους εξηγήσει ποια θα είναι η επόμενη φάση -με βάση τη δική τους συμβολή και εικόνα- και θα τους ρωτήσει αν θέλουν να προχωρήσουν. Το επόμενο βήμα θα ήταν η επανέναρξη των συνομιλιών και η κατάληξη σε μια στρατηγική συμφωνία, μετά την οποία θα κινηθούν προς μια συνολική λύση.
Ένα μεγάλο φινάλε;
Ο Γκουτέρες ξεκίνησε τη θητεία του ως επικεφαλής του ΟΗΕ πριν από εννέα χρόνια,με μια αποτυχημένη ειρηνευτική προσπάθεια για την Κύπρο. Τώρα επιθυμεί να ξεκινήσει -και να ολοκληρώσει- έναν νέο γύρο ειρηνευτικών συνομιλιών πριν αποχωρήσει από το αξίωμα.
Ένα ερώτημα που αιωρείται είναι αν οι εμπλεκόμενοι θέλουν να φτάσουν μέχρι τέλους. Σύμφωνα με πηγές κοντά στη διαδικασία, η Αθήνα φαίνεται πρόθυμη να πιέσει για λύση. Η Άγκυρα στέλνει επίσης θετικά μηνύματα, αν και δεν είναι σαφές αν αυτά διατυπώνονται ρητά ή υπονοούνται. Ο Έρχιουρμαν ανέλαβε την ηγεσία με κύμα στήριξης στη βάση μιας ομοσπονδιακής λύσης. Ωστόσο, δείχνει μικρή διάθεση να κινηθεί αν δεν έχει σαφή στοιχεία ότι αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης μιλά για τη λύση και τώρα θα κριθεί αν μπορεί να περάσει από τα λόγια στην πράξη. Αλλά μπορεί να πείσει τους Ελληνοκυπρίους να τον ακολουθήσουν; Ή μήπως ο φόβος του αγνώστου θα αποδειχθεί υπερβολικά μεγάλο εμπόδιο;
Νέες ιδέες
Έχοντας επίγνωση των δυσκολιών, η νέα διαδικασία είναι πιθανόν να περιλαμβάνει ορισμένες νέες ιδέες -αλλά και παλιές- για το πώς μπορεί μια νέα διαδικασία διαπραγματεύσεων να φτάσει στη γραμμή του τερματισμού.
Στο ευαίσθητο ζήτημα της ασφάλειας και των εγγυήσεων, η διεθνής κοινότητα είναι απίθανο να αποδεχθεί τη διατήρηση «εγγυητριών δυνάμεων» στον 21ο αιώνα. Μια πιθανότητα θα ήταν να εξεταστεί μια ευρωπαϊκή και/ή νατοϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας για το νησί μετά τη λύση. Όσον αφορά τα τουρκικά στρατεύματα, μένει να αποφασιστεί ο ρυθμός και ο βαθμός μιας ενδεχόμενης αποχώρησης ή αν θα παραμείνουν κάποια και υπό ποια ιδιότητα.
Έπειτα υπάρχει το ζήτημα των δημοψηφισμάτων. Μια ιδέα που συζητείται είναι να υπάρξει συμφωνία σε μια λύση η οποία θα εφαρμοστεί σταδιακά, ώστε η κάθε κοινότητα να μπορέσει να δει το περιεχόμενο και τα πιθανά οφέλη μιας συμφωνίας, πριν διεξαχθούν τα δύο δημοψηφίσματα.
Για παράδειγμα, οι Τουρκοκύπριοι θα μπορούσαν να αρχίσουν να απολαμβάνουν το εμπόριο με την ΕΕ και/ή τις απευθείας πτήσεις. Οι Ελληνοκύπριοι θα μπορούσαν να δουν τη μερική απόσυρση του τουρκικού στρατού και/ή το άνοιγμα των Βαρωσίων.
Ένα ή δύο χρόνια αργότερα, θα μπορούσε να τους ζητηθεί να ψηφίσουν για μια συνολική λύση που θα επανενώνει το νησί. Αν ψηφίσουν «όχι», τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί θα παραμείνουν σε ισχύ και οι δύο πλευρές θα έχουν κερδίσει κάτι. Αν ψηφίσουν «ναι», τότε θα προχωρήσει η πλήρης υλοποίηση της συμφωνίας.
