(Β' Μέρος)
Το νέο σχολικό έτος έχει δειλά-δειλά αρχίσει... Και ήδη καταγράφονται διαφωνίες ΟΕΛΜΕΚ-ΠΟΕΔ με το ΥΠΑΝ, πρωτίστως για τον κατάλογο διορισίμων και την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Οι μεταρρυθμίσεις που φέρνει το ΥΠΑΝ έχουν οδηγήσει τις εκπαιδευτικές συντεχνίες σε θέση μάχης για τα ως άνω εκκρεμούντα θέματα. Ελπίζουμε σε μια win-win λύση για να επέλθει ειρήνη στα της παιδείας μας. Είναι εκ των ων ουκ άνευ ότι για την υιοθέτηση καινοτομιών στην εκπαίδευση πρέπει να λάβουμε υπόψη πολλούς παράγοντες προτού δράσουμε, αν θέλουμε να πετύχουμε τον στόχο μας. Οι αλλαγές που θα επέλθουν, εξυπακούουν τη συμπερίληψη όλων των ενδιαφερόμενων μερών, τα οποία θα αποδεχτούν τις ως άνω αλλαγές μέσα σε δημοκρατικά πλαίσια.
Επιβάλλεται, λοιπόν, μια ανάλυση των δυσκολιών όσον αφορά την υιοθέτηση μιας νέας πορείας στην εκπαίδευση. Στο προηγούμενο άρθρο μας συγκρίναμε την υιοθέτηση καινοτομίας σε άλλους τομείς καθώς και σε ιδιωτικά σχολεία. Όπως έχει αναφερθεί και στην αρχή του προηγούμενου άρθρου, είναι σχεδόν αδύνατο σήμερα να διατηρηθεί ένα σχολείο στο status quo. Η κοινωνία μας αλλάζει τόσο γρήγορα και δυναμικά, που ένα σχολείο δεν μπορεί να παραμένει στατικό, χωρίς καινοτομίες.
Ο ρόλος του διευθυντή
Έτσι ο διευθυντής του σχολείου, με την προϋπόθεση ότι το Υπουργείο Παιδείας του παρέχει ορισμένες ελευθερίες κινήσεως όσον αφορά την υιοθέτηση κάποιας αλλαγής που νομίζει ότι θα είναι προς όφελος του σχολείου, παράλληλα με τα διοικητικά του καθήκοντα πρέπει να ενδιαφέρεται για την υιοθέτηση αλλαγής στο σχολείο είτε στους σκοπούς του ή στον τρόπο με τον οποίο το σχολείο προσπαθεί να επιτύχει τους σκοπούς του. Πρέπει να τονισθεί ότι η υιοθέτηση μιας καινοτομίας γίνεται εφικτή σε σχολεία που είναι εύρωστοι και αποτελεσματικοί οργανισμοί. Δυστυχώς, σε απόλυτα συγκεντρωτικά εκπαιδευτικά συστήματα, ο διευθυντής περιορίζεται στα διοικητικά του καθήκοντα και το προνόμιο υιοθέτησης καινοτομίας περιέρχεται αποκλειστικά στο Υπουργείο Παιδείας της χώρας.
Επανερχόμενοι στην ευρωστία και αποτελεσματικότητα ενός οργανισμού, καταφεύγουμε στον Chris Argyris, που γι' αυτόν ένας εύρωστος και αποτελεσματικός οργανισμός είναι αυτός που επιτυγχάνει τους σκοπούς του, διατηρείται και προσαρμόζεται στις αλλαγές του περιβάλλοντος του. Έτσι, ο διευθυντής (το Υπουργείο Παιδείας) πρέπει πάντα να λαμβάνει υπόψη του την αποτελεσματικότητα του σχολείου ως οργανισμού και να εξετάζει πάντοτε το status quo του σχολείου, με σκοπό τη βελτίωση του. Η επιτυχία της εισαγωγής μιας καινοτομίας όταν γίνεται από τον διευθυντή εξαρτάται από την προσωπικότητά του, επειδή επηρεάζει τη στάση του έναντι της αλλαγής και από την υποστήριξη και ενθάρρυνση που θα έχει από τους ανωτέρους του. Γενικά πιστεύεται ότι η ευφυία, φαντασία, συναισθηματική σταθερότητα και επιμονή είναι μεταξύ των πολλών γνωρισμάτων που διακρίνουν έναν ηγέτη και όπως είναι φανερό μόνο ένας ηγέτης μπορεί να επιφέρει αλλαγή.
Οι καθηγητές
Όσον αφορά την εκπαιδευτική καινοτομία και μια βασική προϋπόθεση για την υιοθέτησή της είναι η γνώμη που έχουν τα άτομα που εργάζονται σ' αυτό τον οργανισμό για την καινοτομία, δηλαδή οι καθηγητές του σχολείου. Είναι σίγουρο ότι θα υπάρξουν οι υποστηρικτές της αλλαγής, αυτοί που θα την απορρίψουν και αυτοί που θα παρασυρθούν με το κλίμα που θα επικρατεί. Η τελευταία κατηγορία δημιουργεί κινδύνους για την επιτυχία μιας αλλαγής, επειδή η υιοθέτηση μιας καινοτομίας προϋποθέτει πολύ καλή και λεπτομερή γνώση του προβλήματος.
Ο διευθυντής ή το Υπουργείο Παιδείας, αναλόγως, πρέπει να επιδιώξει την πολύ πλατιά συμμετοχή των ενδιαφερομένων στην υιοθέτηση της αλλαγής, παραθέτοντας λογικά επιχειρήματα για να «κερδίσει» τους καθηγητές του, αποφεύγοντας τον εξαναγκασμό τους στην αποδοχή αυτής της καινοτομίας, γιατί είναι πολύ φυσιολογικό να αντιμετωπίσει σθεναρή αντίσταση στο νεωτεριστικό του πρόγραμμα.
Είναι γι' αυτό που η υιοθέτηση καινοτομιών χρειάζεται καλή στρατηγική και αποδοχή από τα ενδιαφερόμενα μέρη για να είναι αποτελεσματική. Ας ελπίσουμε ότι αυτή η στρατηγική θα ακολουθηθεί για το καλό της παιδείας μας. Πιστεύω ότι αν η υπουργός Παιδείας, Αθηνά Μιχαηλίδου, αφεθεί χωρίς παρεμβάσεις –πράγμα απίθανο- είναι ικανότατη να φέρει την αποστολή της σε αίσιο πέρας.
* ΒΑ, ΜΑ, PhD πρώην επιθεωρητή και πρώτου λειτουργού Εκπαίδευσης, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού.
