Οι δύο ηγέτες μεταβαίνουν στη Νέα Υόρκη χωρίς να έχουν να επιδείξουν ουσιαστικό αποτέλεσμα από τις τρεις συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν από τότε που ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, αναχώρησε από την Κύπρο πριν από δύο μήνες. Η αδυναμία τους να εξασφαλίσουν ακόμη και τα στοιχειώδη για να υπάρξει πρόοδος επαναφέρει το ερώτημα τι ακριβώς είναι αυτό που τους κρατά στο αδιέξοδο. Κατ’ ιδίαν, κάθε πλευρά επιρρίπτει την ευθύνη στην άλλη ή στην Άγκυρα. Αν, όμως, θεωρήσουμε δεδομένο ότι και οι δύο ηγέτες έχουν τη λύση του Κυπριακού ως ύψιστη προτεραιότητα και στρατηγικό τους στόχο, τότε το ερώτημα είναι άλλο. Όποιο κι αν είναι το εμπόδιο, τι σκοπεύουν να κάνουν για να το ξεπεράσουν;
Η ρητορική
Ο Έρχιουρμαν φαίνεται να δίνει έμφαση στη «διάβρωση της εμπιστοσύνης» που προκαλείται από τις προσπάθειες της Κυπριακής Δημοκρατίας να ακυρώσει πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις στα κατεχόμενα. Υποστηρίζει ότι το γεγονός πως ένα παιδί μαθαίνει να κλοτσά μια μπάλα δεν μπορεί να συνιστά αναγνώριση μιας οντότητας. Όταν ο Γκουτέρες προχώρησε σε μια ευθεία αποτίμηση, αποκλείοντας το ενδεχόμενο τριμερούς ή «5+1» στη Νέα Υόρκη, ο Έρχιουρμαν έδειξε σχεδόν ικανοποιημένος επειδή υιοθέτησε τη δική του επιχειρηματολογία περί μη πραγματοποίησης συναντήσεων προτού ωριμάσουν οι συνθήκες αλλά και περί αποφυγής επανάληψης των λαθών του παρελθόντος.
Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης αφήνει σταθερά να εννοηθεί ότι επίκειται κινητικότητα, είτε μέσω της εμπλοκής της ΕΕ είτε μέσω της ευρωτουρκικής διάστασης είτε μέσω του ΟΗΕ είτε μέσω των ίδιων των ηγετών. Και ίσως όντως να επίκειται αλλά όταν αυτό υπονοείται κάθε τόσο στις κάμερες, ο ισχυρισμός γίνεται λιγότερο πειστικός. Πριν μερικούς μήνες, ο Χριστοδουλίδης είχε προαναγγείλει ένα μακρύ και δραστήριο καλοκαίρι στο Κυπριακό. Ήρθαν οι βροχές του Σεπτεμβρίου και η πρόβλεψή του δεν επαληθεύτηκε.
Σε συνέντευξή του στη Yenidüzen, δήλωσε ότι τα ζητήματα μεθοδολογίας και ουσίας έχουν σε μεγάλο βαθμό επιλυθεί με τον Έρχιουρμαν, αφήνοντας ως μοναδική εκκρεμότητα τα ΜΟΕ, τα οποία, όπως υποστηρίζει, δεν αποτελούν προϋπόθεση για μια νέα «5+1». Η τουρκοκυπριακή πλευρά θα διαφωνούσε και στα δύο, ενώ η Μαρία Άνχελα Ολγκίν έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι ο Γκουτέρες το εννοεί όταν λέει πως πρέπει πρώτα να υπάρξει πρόοδος στα ΜΟΕ. Την περασμένη εβδομάδα, όταν ο Χριστοδουλίδης άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο μιας τριμερούς ή κάποιας άλλης συνάντησης, με ασαφή ακόμη μορφή, στη Νέα Υόρκη, ο ίδιος ο Γκουτέρες έβαλε ουσιαστικά τέλος στη συζήτηση, δηλώνοντας: «Υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει». Στην τελευταία συνάντηση των δύο ηγετών, ο Πρόεδρος δήλωσε ότι κατέθεσε «νέες ιδέες» πάνω σε 19 συγκεκριμένα σημεία, τις οποίες ο Έρχιουρμαν δεν απέρριψε ευθέως. Αφήνοντας και πάλι περιθώριο αισιοδοξίας, είπε ότι θα παραμείνει περισσότερο στη Νέα Υόρκη, εάν χρειαστεί. Είναι δύσκολο να πει κανείς ότι η ρητορική οποιουδήποτε από τους δύο ηγέτες εμπνέει ιδιαίτερη εμπιστοσύνη ως προς τις προοπτικές προόδου.
Αποτίμηση
Πού αφήνουν όλα αυτά την προσπάθεια επανεκκίνησης μιας ειρηνευτικής διαδικασίας που παραμένει σε αδράνεια εδώ και εννέα χρόνια; Σύμφωνα με πηγή κοντά στις διαπραγματεύσεις, η προσπάθεια να συνδεθεί η βελτίωση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας με παράλληλη πρόοδο στις συνομιλίες για το Κυπριακό έχει φτάσει σε αδιέξοδο. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις επιστρέφουν σε κατάσταση έντασης. Ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κινείται με το βλέμμα στραμμένο στην επανεκλογή του το 2028. Το ίδιο και ο Χριστοδουλίδης, ενώ ο Έρχιουρμαν επικεντρώνεται ολοένα και περισσότερο στα εσωτερικά ζητήματα, καθώς στις αρχές Δεκεμβρίου είναι προγραμματισμένες οι «βουλευτικές» και οι «τοπικές» εκλογές.
Η εικόνα σήμερα
Ο Γκουτέρες αποχωρεί από το αξίωμά του στο τέλος του έτους, όπως και η προσωπική του απεσταλμένη. Πολλαπλές πηγές ανέφεραν στον «Π» ότι ο απερχόμενος Γεν. Γραμματέας του ΟΗΕ επιθυμεί να επανενεργοποιήσει το Κυπριακό πριν ολοκληρωθεί η θητεία του, με στόχο να παραδώσει στον διάδοχό του μια διαδικασία πάνω στην οποία θα μπορεί να εργαστεί. Χρειάζονται, όμως, σαφείς ενδείξεις ότι όλα τα μέρη είναι πραγματικά διατεθειμένα να προχωρήσουν. Δεν πρόκειται να σπαταλήσει ξανά χρόνο, έχοντας ήδη συγκαλέσει τρεις διευρυμένες συναντήσεις τα τελευταία πέντε χρόνια. Η πρώτη κράτησε τη διαδικασία ζωντανή, έστω και οριακά. Η δεύτερη κατάφερε να αποσπάσει κάποια ΜΟΕ, τα οποία αποδείχθηκαν δύσκολα στην εφαρμογή τους, ενώ η τρίτη θεωρήθηκε ουσιαστικά αποτυχημένη.
Ο Γκουτέρες δεν ζητά πολλά αλλά θέλει οι ηγέτες να επιδείξουν ξεκάθαρη πολιτική βούληση. Δύσκολα μπορεί να υποστηριχθεί ότι το έχουν πράξει μέχρι στιγμής. Στη Νέα Υόρκη, οι ηγέτες θα συναντηθούν ξεχωριστά, πρώτα με την Ολγκίν και στη συνέχεια με τον Γκουτέρες. Εάν υπάρξει κάποια μετατόπιση και περιοριστεί το χάσμα, πάντοτε υπάρχει η πιθανότητα κάποιας εξέλιξης. Αν η κατάσταση συνεχιστεί ως έχει, η αποτυχία θα βαρύνει και τους δύο ηγέτες, αν και οι συνέπειες θα είναι διαφορετικές για κάθε κοινότητα. Στο μεταξύ, υπάρχουν πολύ περισσότερα που θα μπορούσαν να κάνουν και οι δύο, τόσο στα λόγια όσο και στην πράξη, για να βελτιώσουν το κλίμα.
