Τις τελευταίες εβδομάδες παρακολουθούμε μια σειρά από διαφορετικές ιστορίες: το μαύρο βαν, τη θωρακισμένη προεδρική λιμουζίνα, τους διορισμούς στην κυβέρνηση και στους ημικρατικούς οργανισμούς, τον διορισμό του Νίκου Τορναρίτη και, στο σημαντικότερο επίπεδο, τις συναντήσεις Χριστοδουλίδη - Έρχιουρμαν για το Κυπριακό. Δεν πρόκειται για ίδιες υποθέσεις ούτε μπορούν να εξισωθούν. Υπάρχει όμως ένα κοινό ερώτημα που τις διαπερνά όλες: πόσο συνεπής είναι η απόσταση ανάμεσα σε όσα διακηρύσσονται και σε όσα τελικά γίνονται;
Ας ξεκινήσουμε από το μαύρο βαν. Μια υπόθεση που εδώ και χρόνια συνδέεται με ερωτήματα για παρακολουθήσεις, τεχνολογίες κατασκοπείας και δραστηριότητες εταιρειών που σχετίστηκαν με τον Ταλ Ντίλιαν. Η Αρχή κατά της Διαφθοράς ανακοίνωσε τον τερματισμό της έρευνάς της, θεωρώντας ότι οι πτυχές που επρόκειτο να εξετάσει είχαν ήδη διερευνηθεί. Στη συνέχεια, όμως, προέκυψε ότι η καταγγελία για ενδεχόμενη σύγκρουση συμφερόντων του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα Σάββα Αγγελίδη δεν είχε διερευνηθεί από τον ποινικό ανακριτή. Πώς είναι δυνατόν μια τόσο σοβαρή έρευνα να κλείνει με την πεποίθηση ότι όλα εξετάστηκαν και ακολούθως να διαπιστώνεται ότι κρίσιμες πτυχές έμειναν εκτός;
Ακολούθησε η έγκριση ποσού €595.000 για αγορά νέου θωρακισμένου οχήματος για τις ανάγκες της Προεδρίας. Μπορεί να υπάρχει τεκμηριωμένη ανάγκη για ένα τέτοιο όχημα. Το πολιτικό ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι αυτό. Όταν ερωτήθηκε ο Πρόεδρος, δήλωσε ότι πληροφορήθηκε την πρόθεση αγοράς από τον Τύπο και δεν γνώριζε σχετικά. Μόνο που η πρόταση είχε περάσει από το Υπουργικό Συμβούλιο, του οποίου ο ίδιος προεδρεύει. Λίγο αργότερα, η κυβέρνηση διευκρίνισε ότι ο Πρόεδρος γνώριζε την αγορά, αλλά όχι τις τεχνικές λεπτομέρειες. Κανείς δεν απαιτεί από έναν Πρόεδρο να γνωρίζει τις προδιαγραφές ενός αλεξίσφαιρου τζαμιού. Αναμένει όμως να γνωρίζει τις αποφάσεις του Υπουργικού του. Όταν το «δεν γνώριζα» γίνεται «γνώριζα, αλλά όχι τις λεπτομέρειες», το ζήτημα είναι η αξιοπιστία.
Και έπειτα έχουμε τους διορισμούς. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης επιχείρησε από την αρχή να παρουσιάσει την πολιτική του ταυτότητα ως κάτι που υπερβαίνει το παραδοσιακό κομματικό σύστημα. Το Γνωμοδοτικό Συμβούλιο για τους ημικρατικούς προβλήθηκε ως εργαλείο απομάκρυνσης από την κομματοκρατία, ενώ μόλις πριν από λίγες εβδομάδες ο ίδιος διακήρυττε ότι «το πάρτι των κομματικών διορισμών έχει τελειώσει».
Ωστόσο, λίγο πριν από τον ανασχηματισμό, η συζήτηση επικεντρωνόταν στην ενισχυμένη παρουσία του ΔΗΚΟ στην κυβέρνηση και στους ημικρατικούς οργανισμούς, καθώς και στη διατήρηση ρόλου για την ΕΔΕΚ. Ο ανασχηματισμός που ακολούθησε επιβεβαίωσε σε μεγάλο βαθμό αυτή την εικόνα. Στην ίδια λογική εντάσσεται και ο διορισμός του Νίκου Τορναρίτη ως ειδικού πολιτικού απεσταλμένου για το Κυπριακό σε χώρες της Ασίας και της Αφρικής. Η κυβέρνηση επικαλείται την πολιτική του εμπειρία και το δίκτυο επαφών του. Ο Πρόεδρος έσπευσε μάλιστα να διαβεβαιώσει ότι ο διορισμός δεν εξυπηρετεί καμία προεκλογική σκοπιμότητα.
Το ερώτημα, όμως, παραμένει. Ένας Πρόεδρος που παρουσιάστηκε ως αντισυστημικός, καταλήγει να κυβερνά μέσω των ίδιων κομματικών μηχανισμών που υποσχέθηκε να υπερβεί. Τι σημαίνει τελικά «αντισυστημικός» όταν οι ίδιοι πολιτικοί χώροι εξακολουθούν να αποτελούν τη βασική δεξαμενή στελεχών, συνεργατών και πολιτικών ισορροπιών;
Και βεβαίως υπάρχει το Κυπριακό. Οι συναντήσεις Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν συνεχίζονται, με τα Ηνωμένα Έθνη να αναφέρονται σε συζητήσεις γύρω από Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, μεθοδολογία και ουσία. Ο Πρόεδρος κάνει λόγο για νέες ιδέες. Ο τόπος, όμως, χρειάζεται κάτι περισσότερο από θετικές αναφορές μετά από κάθε συνάντηση. Χρειάζεται σαφή στόχο, καθορισμένη διαδικασία και συγκεκριμένα επόμενα βήματα. Να γνωρίζουμε πού υπάρχουν συγκλίσεις, πού διαφωνίες και πώς ακριβώς προχωρά η διαδικασία.
Από το μαύρο βαν και τη λιμουζίνα μέχρι τους διορισμούς και το Κυπριακό, το κοινό νήμα είναι ένα: η απόσταση ανάμεσα σε όσα λέγονται και σε όσα συμβαίνουν.
Η εμπιστοσύνη ότι όταν ένας θεσμός λέει πως κάτι διερευνήθηκε, πράγματι διερευνήθηκε. Ότι όταν ένας Πρόεδρος δηλώνει «δεν γνώριζα», δεν θα χρειαστεί αργότερα διόρθωση ή επεξήγηση. Ότι όταν ακούμε πως «το πάρτι των κομματικών διορισμών τελείωσε», δεν θα αναζητούμε ποιο κόμμα πήρε ποια θέση. Και ότι όταν γίνεται λόγος για πρόοδο στο Κυπριακό, αυτή θα αποτυπώνεται σε απτά βήματα και όχι μόνο σε αισιόδοξες δηλώσεις.
Η δημοκρατία δεν απαιτεί αλάνθαστους πολιτικούς. Απαιτεί συνέπεια ανάμεσα στα λόγια και τις πράξεις, διαφάνεια στις αποφάσεις και ανάληψη ευθύνης όταν γίνονται λάθη. Γιατί το πραγματικό τεστ δεν είναι αν αλλάζεις το λεξιλόγιο ή τα πρόσωπα. Είναι αν αλλάζεις τις πρακτικές.
