Π ρόσθετες δυνατότητες στη διαδικασία εντοπισμού, δέσμευσης και δήμευσης περιουσιακών στοιχείων που συνδέονται με δραστηριότητες του οργανωμένου εγκλήματος, εισάγει τροποποιητικό νομοσχέδιο για αλλαγές στον νόμο κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Το νομοσχέδιο αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην εναρμόνιση της κυπριακής νομοθεσίας με την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1260 για την ανάκτηση και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων.
Μία από τις σημαντικότερες νέες ρυθμίσεις αφορά τη δήμευση ανεξήγητου πλούτου που συνδέεται με οφέλη που αποκόμισαν πρόσωπα από «δουλειές» που σχετίζονται με το οργανωμένο έγκλημα. Το νομοσχέδιο δημιουργεί ειδικό κεφάλαιο και προβλέπει ότι, όταν για νομικούς ή αντικειμενικούς λόγους δεν μπορούν να εφαρμοστούν άλλα μέτρα δήμευσης, το δικαστήριο μπορεί, ύστερα από αίτηση του Γενικού Εισαγγελέα, να διατάξει τη δήμευση περιουσίας που εντοπίζεται στο πλαίσιο ποινικής έρευνας.
Προϋπόθεση είναι να υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι η περιουσία προέρχεται από εγκληματική συμπεριφορά στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης, η οποία μπορεί να αποφέρει ουσιαστικό οικονομικό όφελος. Στην αξιολόγηση της υπόθεσης το δικαστήριο μπορεί να λαμβάνει υπόψη εάν η αξία της περιουσίας είναι ουσιωδώς δυσανάλογη προς το νόμιμο εισόδημα του προσώπου, εάν δεν υπάρχει εύλογη νόμιμη πηγή προέλευσης των στοιχείων και εάν το πρόσωπο συνδέεται με άτομα που σχετίζονται με εγκληματική οργάνωση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι για τη συγκεκριμένη διαδικασία δεν απαιτείται η απόδειξη των επιμέρους αξιόποινων πράξεων. Παράλληλα, η ρύθμιση δεν δημιουργεί αυτοτελή ποινική ευθύνη. Μπορεί, επίσης, να εφαρμοστεί ακόμη και όταν η εγκληματική συμπεριφορά ανάγεται σε χρόνο πριν από την έναρξη ισχύος της τροποποίησης, σύμφωνα με τους ειδικούς όρους του νομοσχεδίου.
Οι νέες εξουσίες συνοδεύονται από δικαστικές ασφαλιστικές δικλίδες. Τα δικαιώματα καλόπιστων τρίτων διατηρούνται, ενώ το δικαστήριο μπορεί να μην εφαρμόσει τη διαδικασία εφόσον η εφαρμογή της θα ήταν προδήλως παράλογη ή δυσανάλογη. Σε τέτοια περίπτωση, οφείλει να αιτιολογήσει την απόφασή του.
Πώληση ή ρευστοποίηση
Σημαντική αλλαγή αποτελεί, επίσης, η δυνατότητα πώλησης ή ρευστοποίησης περιουσιακών στοιχείων πριν από την τελική δικαστική απόφαση για τη δήμευσή τους, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η δυνατότητα αυτή προβλέπεται όταν τα στοιχεία υπόκεινται σε φθορά, υπάρχει κίνδυνος μείωσης της αξίας τους ή ταχείας απαξίωσης, όταν το κόστος αποθήκευσης ή συντήρησης είναι δυσανάλογο προς την αξία τους ή όταν απαιτούνται ειδικές συνθήκες και τεχνογνωσία για τη διαχείρισή τους. Η πρόνοια συνοδεύεται από διαδικαστικές εγγυήσεις. Το δικαστήριο καλείται να λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα των επηρεαζόμενων προσώπων, ενώ, εκτός επειγουσών περιπτώσεων ή περιπτώσεων όπου το πρόσωπο έχει διαφύγει ή δεν μπορεί να εντοπιστεί, προβλέπεται ενημέρωση και δυνατότητα ακρόασης πριν από την πώληση. Παρέχεται, επίσης, δικαίωμα ένστασης, ενώ σε περίπτωση έφεσης το πρωτόδικο δικαστήριο μπορεί να αναστείλει την πώληση εάν υπάρχει κίνδυνος ανεπανόρθωτης ζημιάς. Τα έσοδα από την πώληση παραμένουν ασφαλισμένα μέχρι την έκδοση και εκτέλεση της απόφασης δήμευσης.
Νέα εργαλεία
Το νομοσχέδιο εισάγει διαδικασίες για την ανίχνευση και τον εντοπισμό περιουσιακών στοιχείων. Η Αστυνομία καλείται να λαμβάνει μέτρα για τον άμεσο εντοπισμό μέσων και προϊόντων από εγκληματικές δραστηριότητες, καθώς και περιουσίας που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο δέσμευσης, διατήρησης ή δήμευσης. Η δυνατότητα εντοπισμού μπορεί να συνεχίζεται ακόμη και μετά από τελεσίδικη καταδίκη ή άλλη διαδικασία δήμευσης.
Παράλληλα, δημιουργείται στην Αστυνομία Υπηρεσία Ανάκτησης Περιουσιακών Στοιχείων, με αποστολή να διευκολύνει τη διασυνοριακή συνεργασία και την ανταλλαγή πληροφοριών για τον εντοπισμό περιουσίας. Η υπηρεσία προβλέπεται να συνεργάζεται με άλλες αρμόδιες αρχές, ευρωπαϊκούς οργανισμούς, την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και, όπου απαιτείται, αντίστοιχες αρχές τρίτων χωρών. Το νομοσχέδιο προβλέπει ακόμη κανόνες πρόσβασης σε πληροφορίες, ανταλλαγής δεδομένων και τήρησης προθεσμιών.
Στο ίδιο πλαίσιο, ενισχύεται η διαχείριση των δεσμευμένων και δημευμένων περιουσιακών στοιχείων. Η Υπηρεσία Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων, που συνδέεται με το Τμήμα Αφερεγγυότητας, αναλαμβάνει τη διαχείριση της περιουσίας και την εκτέλεση των διαταγμάτων δήμευσης. Μπορεί να προχωρεί σε πώληση ή ρευστοποίηση, πριν ή μετά την τελική απόφαση, είτε άμεσα είτε μέσω εξειδικευμένων δημόσιων ή ιδιωτικών φορέων. Προβλέπεται ακόμη αξιολόγηση της περιουσίας, όπου δικαιολογείται, με στόχο να περιορίζεται η απώλεια της αξίας της.
Παράλληλα, λαμβάνονται υπόψη και τα δικαιώματα των θυμάτων. Οι αξιώσεις που προκύπτουν από εγκληματικές πράξεις πρέπει να συνεκτιμώνται στις διαδικασίες εντοπισμού, δέσμευσης και δήμευσης, ενώ η Υπηρεσία Ανάκτησης Περιουσιακών Στοιχείων μπορεί να παρέχει στα δικαστήρια πληροφορίες που αφορούν αποζημίωση, αποκατάσταση ή επιστροφή περιουσιακών στοιχείων.
Έλεγχος
Προβλέπεται επίσης ότι, οι αρμόδιες υπηρεσίες, μεταξύ των οποίων η Αστυνομία, η μονάδα και άλλες αρχές, καλούνται να τηρούν στοιχεία για την αποτελεσματικότητα των μέτρων δέσμευσης και δήμευσης. Τα δεδομένα περιλαμβάνουν τον αριθμό των αποφάσεων, την εκτιμώμενη αξία των δεσμευμένων και ανακτημένων περιουσιακών στοιχείων, τις διασυνοριακές αιτήσεις και τις πωλήσεις πριν από την τελική απόφαση. Η σχετική ενημέρωση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπεται να γίνεται ετησίως. Παράλληλα, δημιουργείται κεντρικό μητρώο δεσμευμένης και δημευμένης περιουσίας, το οποίο θα τηρεί η Υπηρεσία Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων.
