Υπάρχει μια έκφραση στη διπλωματική γλώσσα που περιγράφει εξαιρετικά μια διαπραγματευτική τακτική: «Moving the goalposts». Μετακινώ τα γκολπόστ. Δηλαδή, εκεί που φαίνεται ότι διαμορφώνεται ένα συγκεκριμένο πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να παραχθεί αποτέλεσμα, εισάγω νέες προϋποθέσεις, νέες ιδέες, νέα ζητήματα, και τελικά μεταφέρω ξανά το σημείο στο οποίο πρέπει να φτάσουμε. Οι εκτιμήσεις ότι κάτι τέτοιο κινδυνεύει να συμβεί και στο Κυπριακό αποκτούν πλέον συγκεκριμένη βάση.
Λίγες ώρες μετά την ξεκάθαρη δήλωση του Αντόνιο Γκουτέρες ότι στη Νέα Υόρκη δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί ούτε τριμερής ούτε διευρυμένη συνάντηση, επειδή «υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει», ο Νίκος Χριστοδουλίδης πήγε στην τελευταία συνάντηση με τον Τουφάν Έρχιουρμαν, πριν φύγει για τη Νέα Υόρκη, έχοντας μαζί του όχι ένα ούτε δύο αλλά 19 πολύ συγκεκριμένα σημεία. Δεκαεννέα! Για την ουσία, τη μεθοδολογία και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.
Το ερώτημα είναι απλό: Γιατί τώρα;
Οι δύο ηγέτες είχαν ήδη πραγματοποιήσει, σύμφωνα με τον ίδιο τον Πρόεδρο, 11 συναντήσεις, ενώ οι διαπραγματευτές τους είχαν συναντηθεί 16 φορές. Αν υπήρχαν 19 συγκεκριμένες προτάσεις ικανές να αλλάξουν τα δεδομένα, γιατί δεν κατατέθηκαν εγκαίρως στη Λευκωσία ώστε να συζητηθούν, να διαπραγματευθούν και, όπου μπορούσε, να υπάρξει σύγκλιση; Διότι αυτό ακριβώς φαίνεται να ζητά ο ΟΗΕ.
Ο Γκουτέρες δεν είπε ότι δεν διαθέτει χρόνο επειδή έχει φορτωμένο πρόγραμμα. Είπε κάτι πολύ ουσιαστικότερο: Ότι δεν έχουν ακόμη δημιουργηθεί οι προϋποθέσεις για μια συνάντηση που να μπορεί να επιτύχει. Και πρόσθεσε ότι δεν μπορούν να επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος. Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση της προεδρικής αφήγησης.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης, απαντώντας για τη μη πραγματοποίηση συνάντησης στη Νέα Υόρκη, επικαλέστηκε μεταξύ άλλων το βαρύ πρόγραμμα του Γενικού Γραμματέα και υποστήριξε ότι υπάρχουν οι αναγκαίες προϋποθέσεις για διευρυμένη διάσκεψη και ότι αυτό που λείπει είναι η «πολιτική βούληση». Όμως ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας λέει ουσιαστικά το αντίθετο: Οι προϋποθέσεις δεν έχουν ακόμη ωριμάσει. Και αυτό έχει σημασία.
Γιατί η Νέα Υόρκη δεν είναι τόπος όπου πηγαίνεις με μια βαλίτσα «νέων ιδεών» για να αρχίσει εκεί η μεταξύ των δύο κοινοτήτων διαπραγμάτευση. Οι ιδέες πρέπει πρώτα να δοκιμάζονται στο τραπέζι της Λευκωσίας. Να εξετάζονται από την άλλη πλευρά. Να διευκρινίζονται. Να γίνεται διαπραγμάτευση. Να διαπιστώνεται πού υπάρχει συμφωνία και πού διαφωνία. Και όταν δημιουργηθεί επαρκές κοινό έδαφος, τότε πηγαίνουν οι δύο ηγέτες στον Γενικό Γραμματέα για το επόμενο βήμα. Αυτό άλλωστε συνάδει και με τη θέση που εξέφρασε ο Έρχιουρμαν: Ότι μια «5+1» δεν πρέπει να γίνει απλώς για να γίνει αλλά χρειάζεται προηγουμένως ουσιαστική προετοιμασία και πρόοδος στην Κύπρο. Η τελευταία συνάντηση έγινε σε καλύτερο κλίμα αλλά δεν καταγράφηκε σημαντική πρόοδος.
Άρα τι ακριβώς μεταφέρουμε στη Νέα Υόρκη;
Διότι υπάρχει και ένα δεύτερο ζήτημα. Ο Πρόεδρος μιλά για «νέες ιδέες» αλλά το περιεχόμενό τους παραμένει άγνωστο στην κοινή γνώμη. Δεν γνωρίζουμε ποιες είναι πραγματικά νέες, ποιες αποτελούν επαναδιατύπωση παλαιότερων θέσεων και, κυρίως, ποιες μπορούν πράγματι να γεφυρώσουν διαφορές.
Ο γράφων είναι της εποχής των Ιδεών Γκάλι, επί Βασιλείου-Ντενκτάς… Οι «Ιδέες Γκάλι» έμειναν στην Ιστορία επειδή είχαν συγκεκριμένο γραπτό περιεχόμενο. Θα μιλάμε τώρα για «Ιδέες Χριστοδουλίδη» χωρίς καν να γνωρίζουμε ποιες είναι;
Το Κυπριακό δεν πάσχει από έλλειψη ιδεών. Έχει πνιγεί από ιδέες, πλαίσια, συγκλίσεις, έγγραφα, προτάσεις και επαναδιατυπώσεις προτάσεων. Αυτό που του λείπει είναι η πολιτική δυνατότητα να μετατραπεί όλο αυτό το υλικό σε πραγματική διαπραγμάτευση.
Και γι' αυτό τα 19 σημεία δημιουργούν εύλογα το ερώτημα εάν, αντί να μας φέρνουν πιο κοντά στο τέρμα, μετακινούν για άλλη μια φορά τα γκολπόστ.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό. Κάθε φορά που μια πρωτοβουλία δεν παράγει το προσδοκώμενο αποτέλεσμα, η συζήτηση μεταφέρεται σε μια επόμενη πρωτοβουλία. Από την κάθοδο του Γκουτέρες στη Λευκωσία περάσαμε στην προσδοκία της Νέας Υόρκης. Από τη Νέα Υόρκη τώρα στις «19 ιδέες» και από αυτές ενδεχομένως σε μια νέα διευρυμένη διάσκεψη. Έτσι όμως δημιουργείται κινητικότητα χωρίς κίνηση. Η διαδικασία εμφανίζεται διαρκώς ζωντανή, ενώ το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Πού ακριβώς έχει καταγραφεί σύγκλιση που δεν υπήρχε χθες; Διότι στο Κυπριακό δεν μετράμε τις πρωτοβουλίες, τις συναντήσεις και τις δηλώσεις. Μετράμε την απόσταση που διανύθηκε προς την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Και μέχρι σήμερα αυτή η απόσταση παραμένει επικίνδυνα μικρή.
Ο Γκουτέρες, πάντως, έβαλε τη γραμμή με ασυνήθιστη καθαρότητα: Πρώτα δουλειά, μετά προετοιμασία και ύστερα μια συνάντηση που να έχει πιθανότητα αποτελέσματος.
Στη Νέα Υόρκη, επομένως, δεν χρειάζονται άλλες βαλίτσες με «νέες ιδέες».
Χρειάζεται να αποδειχθεί τι συμφωνήθηκε στη Λευκωσία.
Γιατί ύστερα από μισό αιώνα Κυπριακού, το πρόβλημα δεν είναι ότι μας λείπουν τα γκολπόστ.
Είναι ότι κάθε φορά που πλησιάζουμε προς αυτά, ανακαλύπτουμε πως βρίσκονται λίγο πιο μακριά.
